Warunkowe zwolnienie a brak zapłaty odszkodowania

Kiedy brak zapłaty może mieć znaczenie dla warunkowego zwolnienia?

Warunkowe przedterminowe zwolnienie nie jest tym samym co warunkowe zawieszenie wykonania kary. Po zwolnieniu skazany odbywa resztę kary na wolności, ale w okresie próby musi przestrzegać porządku prawnego i wykonywać obowiązki nałożone przez sąd.

Podstawę prawną stanowi art. 159 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, zgodnie z którym w postanowieniu o warunkowym zwolnieniu sąd określa okres próby, a także może oddać skazanego pod dozór oraz nałożyć obowiązki wymienione w art. 72 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Do takich obowiązków może należeć m.in. naprawienie szkody lub wykonywanie obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby.

Jeżeli więc obowiązek zapłaty odszkodowania albo naprawienia szkody został wyraźnie powiązany z warunkowym zwolnieniem albo z wyrokiem i miał być wykonywany w okresie próby, to jego zawinione niewykonanie mogło być podstawą do reakcji sądu penitencjarnego.

Czy po zakończeniu okresu próby można jeszcze wrócić do więzienia?

To zależy od dat. Zgodnie z art. 160 § 1 ustawy – Kodeks karny wykonawczy sąd odwołuje warunkowe zwolnienie obligatoryjnie albo fakultatywnie w przypadkach wskazanych w ustawie, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności popełnia inne przestępstwo, uchyla się od dozoru albo od wykonania nałożonych obowiązków.

Jednocześnie art. 160 § 4 ustawy – Kodeks karny wykonawczy przewiduje bardzo ważne ograniczenie czasowe: warunkowego zwolnienia nie można odwołać później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

To oznacza w praktyce:

Jeżeli więc ktoś opuścił zakład karny w 2021 r., miał 2-letni okres próby i upłynął on w 2023 r., to po upływie kolejnych 6 miesięcy sąd co do zasady nie może już odwołać warunkowego zwolnienia na podstawie art. 160 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego.

Co oznacza wezwanie na policję?

Samo wezwanie na policję nie przesądza jeszcze, że dojdzie do odwieszenia czy odwołania zwolnienia. Policja może wykonywać czynności na zlecenie sądu albo prokuratury, np.:

• ustalać aktualny adres i sytuację majątkową,
• sprawdzać, czy obowiązek został wykonany,
• przesłuchiwać w związku z zawiadomieniem wierzyciela,
• zbierać informacje do postępowania wykonawczego.

Dlatego najpierw trzeba ustalić, na jakiej podstawie Pan został wezwany: czy chodzi o sprawę wykonawczą dotyczącą warunkowego zwolnienia, czy o odrębne zawiadomienie związane np. z ukrywaniem majątku lub utrudnianiem egzekucji.

Jeżeli sprawa dotyczy okresu zawieszenia i obowiązków wykonywanych po wyroku, warto porównać swoją sytuację także z problemem opisanym tutaj: odwieszenie/odwołanie a obowiązki.

Czy niezapłacone odszkodowanie oznacza nową karę więzienia?

Nie automatycznie. Trzeba odróżnić trzy różne sytuacje:

1. Odwołanie warunkowego zwolnienia – możliwe tylko na zasadach z art. 160 Kodeksu karnego wykonawczego i w ustawowym terminie.
2. Egzekucja należności – obowiązek naprawienia szkody, nawiązka albo odszkodowanie mogą być dochodzone cywilnie lub egzekwowane jako należność zasądzona w wyroku.
3. Nowe postępowanie karne – ale tylko wtedy, gdy istnieją podstawy do podejrzenia popełnienia nowego czynu zabronionego, np. udaremniania lub uszczuplania zaspokojenia wierzyciela. Sam fakt braku pieniędzy nie jest jeszcze przestępstwem.

W praktyce najczęściej po upływie terminów z art. 160 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego pozostaje już przede wszystkim problem długu i jego egzekucji, a nie wykonania reszty kary pozbawienia wolności.

Brak pieniędzy a uchylanie się od obowiązku

Dla oceny sprawy istotne jest, czy niewykonanie obowiązku było zawinione. Sam brak środków nie jest tym samym co celowe uchylanie się. Jeżeli skazany realnie nie miał możliwości zapłaty, ale podejmował starania, wpłacał częściowo, kontaktował się z wierzycielem albo wnosił o rozłożenie należności na raty, to ma to znaczenie dowodowe.

Inaczej może być oceniona sytuacja, gdy obowiązek spłaty szkody nie został zrealizowany, mimo że skazany miał środki, ukrywał dochody albo ignorował wezwania. W sprawach dotyczących niewykonania obowiązku warto też zobaczyć materiał: brak naprawienia szkody.

Co można zrobić praktycznie?

Najrozsądniejsze działania to:

• ustalić sygnaturę sprawy i podstawę wezwania,
• sprawdzić datę końca okresu próby oraz czy minęło 6 miesięcy od jego zakończenia,
• przeanalizować treść wyroku i postanowienia o warunkowym zwolnieniu,
• zebrać dowody wpłat, korespondencji z wierzycielem i swojej sytuacji finansowej,
• rozważyć częściową spłatę, ugodę albo wniosek o rozłożenie należności na raty.

Jeżeli problem dotyczy wysokiej należności, pomocne może być także omówienie wariantu takiego jak rozłożenie szkody na raty lub wypracowanie harmonogramu spłat.

Ugoda z wierzycielem i częściowe wpłaty

Jeżeli odwołanie warunkowego zwolnienia nie wchodzi już w grę z powodu upływu terminu, nadal warto uregulować sprawę długu. Ugoda z wierzycielem może ograniczyć ryzyko dalszej egzekucji, kosztów komorniczych i konfliktu dowodowego.

W zależności od stanu faktycznego można:

• zaproponować harmonogram spłat,
• dokonać pierwszej wpłaty i zachować potwierdzenie,
• wysłać pisemną propozycję ugody,
• wskazać obiektywne przyczyny opóźnienia.

To nie kasuje automatycznie wcześniejszych naruszeń, ale w praktyce poprawia sytuację procesową i pokazuje, że dłużnik nie uchyla się całkowicie od obowiązku.

FAQ

Czy za samo niezapłacone odszkodowanie można wrócić do więzienia?

Nie automatycznie. Potrzebna jest konkretna podstawa prawna, np. odwołanie warunkowego zwolnienia na zasadach z art. 160 Kodeksu karnego wykonawczego, i to tylko w ustawowym terminie.

Po ilu miesiącach od końca próby nie można już odwołać warunkowego zwolnienia?

Zgodnie z art. 160 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego nie można tego zrobić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Czy wezwanie na policję oznacza, że sąd już zarządził powrót do zakładu karnego?

Nie. Wezwanie może dotyczyć tylko czynności sprawdzających lub przesłuchania. Trzeba ustalić sygnaturę i podstawę wezwania.

Czy brak pieniędzy usprawiedliwia niewykonanie obowiązku?

Może mieć znaczenie, ale zależy od okoliczności. Istotne są dowody, że brak zapłaty nie był celowym uchylaniem się, lecz wynikał z obiektywnej sytuacji życiowej.

Czy warto zawrzeć ugodę z wierzycielem?

Tak, zwykle tak. Ugoda albo choćby częściowe wpłaty mogą ograniczyć dalsze koszty i poprawić sytuację dowodową.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 159 i art. 160.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 72 § 1.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej i wykonywania zobowiązań.