Bliski w więzieniu – jak załatwić sprawy formalne i finansowe?

Od czego zacząć, gdy bliski trafił do więzienia?

W pierwszej kolejności warto ustalić cztery rzeczy: gdzie dokładnie przebywa osadzony, na jakiej podstawie wykonuje karę, jaki jest przewidywany okres osadzenia oraz jakie pilne sprawy finansowe zostały po jego stronie. W praktyce najbezpieczniej zacząć od kontaktu z samym osadzonym, a jeśli to możliwe – z obrońcą albo pełnomocnikiem zawodowym.

Jeżeli nie wiedzą Państwo, gdzie osadzony przebywa i jak się z nim skontaktować, znaczenie mają zasady widzeń, korespondencji i telefonów określone przede wszystkim w art. 102 pkt 2, art. 105a oraz art. 105b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy. W praktyce warto też sprawdzić zasady danej jednostki penitencjarnej dotyczące widzeń, paczek i korespondencji. Pomocne mogą być również materiały o tym, jak zorganizować kontakt z osadzonym.

Czy rodzina może od razu działać w imieniu osadzonego?

Nie. Sam fakt pokrewieństwa nie daje automatycznie prawa do reprezentowania osadzonego w sprawach cywilnych, urzędowych czy gospodarczych. Do działania w jego imieniu najczęściej potrzebne jest pełnomocnictwo udzielone zgodnie z art. 98–109 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zakres pełnomocnictwa powinien odpowiadać konkretnym czynnościom, np. odbiorowi korespondencji, zawieszeniu działalności, podpisaniu pism czy prowadzeniu spraw bankowych.

Jeżeli sprawa dotyczy obrony w postępowaniu karnym wykonawczym, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dotyczące obrońcy, w tym art. 83 § 1 i nast. Kodeksu postępowania karnego. W praktyce adwokat lub radca prawny może pomóc ustalić stan sprawy, odwiedzić osadzonego i uzyskać od niego odpowiednie umocowanie do dalszych działań.

W sprawach nieprocesowych i majątkowych pełnomocnictwo dla członka rodziny lub profesjonalnego pełnomocnika zwykle rozwiązuje większość problemów organizacyjnych. Trzeba jednak pamiętać, że niektóre instytucje – np. bank czy kontrahenci – mogą wymagać pełnomocnictwa o określonej treści albo z podpisem notarialnie poświadczonym. To zależy od konkretnego stanu faktycznego i wymogów danej instytucji.

Jak ustalić, ile potrwa pobyt w więzieniu?

Najpewniejszym źródłem informacji jest treść prawomocnego wyroku, postanowienia wykonawczego oraz dane wynikające z akt wykonawczych. W sprawach wykonania kary stosuje się przede wszystkim przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, a czynności sądu wykonawczego reguluje m.in. art. 9 § 1 oraz art. 13 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

Rodzina bez umocowania nie zawsze uzyska pełną informację z sądu czy zakładu karnego, zwłaszcza jeśli chodzi o szczegóły przebiegu wykonywania kary. Dlatego praktycznie najłatwiej uzyskać dane przez samego osadzonego albo jego obrońcę. Pomocne bywają też dokumenty potwierdzające osadzenie, jeżeli trzeba wykazać pobyt w zakładzie karnym wobec urzędu, banku, kontrahenta lub członków rodziny.

Trzeba przy tym odróżnić wymiar orzeczonej kary od rzeczywistego czasu przebywania w jednostce penitencjarnej. Na długość pobytu mogą wpływać m.in. zaliczenie wcześniejszego zatrzymania lub tymczasowego aresztowania, przerwa w karze, odroczenie wykonania kary, warunkowe przedterminowe zwolnienie albo wykonywanie innych kar. Każdy z tych elementów wymaga sprawdzenia w konkretnej sprawie.

Czy można płacić alimenty za osadzonego?

Tak. Co do zasady świadczenie pieniężne może spełnić osoba trzecia, jeżeli z treści zobowiązania nie wynika obowiązek osobistego działania dłużnika. W prawie cywilnym wynika to z art. 356 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dlatego alimenty mogą być wpłacane przez członka rodziny, partnera albo inną osobę.

To jednak nie oznacza, że pobyt w więzieniu automatycznie zmienia wysokość alimentów albo wstrzymuje ich bieg. Obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak wynika to z wyroku, ugody albo zabezpieczenia. Jeżeli sytuacja majątkowa zobowiązanego istotnie się zmieniła, można rozważyć powództwo o obniżenie alimentów na podstawie art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Samo osadzenie nie zawsze wystarczy – sąd ocenia całokształt sytuacji, w tym możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego.

Aby wpłata była prawidłowo zaliczona, trzeba znać wysokość raty, termin płatności i numer rachunku odbiorcy albo komornika. W tytule przelewu warto wskazać: za jaki miesiąc dokonywana jest wpłata, kogo dotyczy obowiązek i z jakiego orzeczenia wynika. Jeśli egzekucję prowadzi komornik, dobrze ustalić, czy wpłaty mają trafiać bezpośrednio do wierzyciela, czy do kancelarii komorniczej. W razie zaległości i dodatkowych obciążeń warto przeanalizować też sprawy finansowe osadzonego, zwłaszcza gdy wcześniej doszło do niewykonania prac społecznych lub innych obowiązków.

Czy płacenie alimentów przyspieszy wyjście z więzienia?

Nie ma prostej zasady, że sama spłata alimentów powoduje szybsze zwolnienie. Jeżeli kara pozbawienia wolności została już zarządzona lub jest wykonywana, dalsze wpłaty mogą poprawić sytuację dłużnika i ograniczyć narastanie zadłużenia, ale nie działają automatycznie jak „bilet” do wcześniejszego wyjścia.

Znaczenie może mieć natomiast ogólna postawa skazanego przy ocenie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Zgodnie z art. 77 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny sąd może warunkowo zwolnić skazanego, jeżeli jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia czynu oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego. Regulowanie zobowiązań alimentacyjnych może więc mieć znaczenie pośrednie, ale zawsze zależy od całości materiału sprawy.

Czy osadzony może sam płacić rachunki i obsługiwać firmę przez internet?

Co do zasady nie należy zakładać, że osadzony będzie miał swobodny dostęp do internetu i bankowości elektronicznej. Kodeks karny wykonawczy nie przyznaje skazanemu ogólnego prawa do korzystania z internetu jak na wolności. Zasady komunikowania się i korzystania ze środków łączności są reglamentowane przez przepisy wykonawcze oraz regulaminy jednostek penitencjarnych.

W praktyce oznacza to, że bieżące rachunki, sprawy urzędowe, korespondencję z kontrahentami czy działania wobec ZUS i urzędu skarbowego zwykle musi przejąć osoba upoważniona. Jeżeli wcześniej nie ustanowiono pełnomocnika, trzeba jak najszybciej rozważyć uzyskanie pełnomocnictwa od osadzonego.

Zawieszenie działalności gospodarczej osadzonego

Przedsiębiorca wpisany do CEIDG może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 22 ust. 1–4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Co do zasady z uprawnienia tego korzysta przedsiębiorca niezatrudniający pracowników, z wyjątkiem pracowników przebywających na urlopach związanych z rodzicielstwem na zasadach wskazanych w ustawie.

Wpis o zawieszeniu ujawnia się w CEIDG zgodnie z ustawą z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy. W praktyce wniosek składa się elektronicznie albo przez pełnomocnika, a w wielu przypadkach także w urzędzie gminy. Jeżeli działa pełnomocnik, musi mieć odpowiednie umocowanie do złożenia wniosku CEIDG-1.

Podczas zawieszenia przedsiębiorca nie może wykonywać działalności i osiągać z niej bieżących przychodów, ale może podejmować czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, przyjmować należności i regulować zobowiązania powstałe przed zawieszeniem, zbywać własne środki trwałe i wyposażenie, uczestniczyć w postępowaniach sądowych, podatkowych i administracyjnych związanych z wcześniejszą działalnością oraz wykonywać obowiązki nakazane przepisami prawa – wynika to z art. 25 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców.

Trzeba też pamiętać, że zawieszenie działalności nie „kasuje” wcześniejszych zobowiązań. Nadal mogą istnieć zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów czy banku. Dlatego przed złożeniem wniosku warto sporządzić listę spraw pilnych: umowy abonamentowe, leasing, najem, korespondencja urzędowa, płatności cykliczne, należności od klientów i terminy procesowe.

Nieopłacone faktury – czy można poczekać do wyjścia z więzienia?

Niekoniecznie. Najważniejsze jest ustalenie terminu przedawnienia konkretnego roszczenia. Zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

To jednak tylko reguła ogólna. Dla niektórych umów obowiązują terminy szczególne, np. dla roszczeń z umowy zlecenia istotny może być art. 751 pkt 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje dwuletni termin dla roszczeń o wynagrodzenie za spełnione czynności i zwrot wydatków osób trudniących się stale czynnościami danego rodzaju. Dlatego każdą fakturę trzeba ocenić przez pryzmat konkretnej umowy, daty wymagalności i ewentualnych działań przerywających bieg przedawnienia.

Pobyt wierzyciela w więzieniu co do zasady nie zawiesza automatycznie przedawnienia. Jeżeli więc termin upływa w najbliższym czasie, lepiej podjąć działania jeszcze podczas osadzenia: wezwanie do zapłaty, negocjacje, pozew albo inne czynności adekwatne do sprawy. To wymaga indywidualnej analizy dokumentów.

O czym jeszcze trzeba pamiętać?

Poza alimentami, działalnością i fakturami warto sprawdzić także: korespondencję z sądu i urzędów, rachunki mieszkaniowe, abonamenty, raty kredytów, polisę ubezpieczeniową, umowy z kontrahentami oraz ewentualne postępowania egzekucyjne. Jeżeli osadzony ma majątek, trzeba zabezpieczyć dokumenty, hasła dostępu, pieczątki firmowe, książkę przychodów, faktury i korespondencję urzędową.

Jeżeli ma dojść do działania w cudzym imieniu, najlepiej przygotować listę konkretnych czynności do załatwienia i dobrać do niej zakres pełnomocnictwa. W części spraw wystarczy pełnomocnictwo ogólne, ale do czynności przekraczających zwykły zarząd albo wymagających formy szczególnej może być potrzebne pełnomocnictwo rodzajowe lub szczególne – zgodnie z art. 98 i art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy rodzina może dowiedzieć się z zakładu karnego wszystkiego o osadzonym?

Nie zawsze. Zakres informacji udzielanych osobom bliskim jest ograniczony. Najwięcej można załatwić przez zgodę osadzonego, pełnomocnictwo albo kontakt z jego obrońcą.

Czy osoba trzecia może płacić alimenty bez specjalnego upoważnienia?

Tak, co do zasady tak. Ważne jest jednak prawidłowe oznaczenie wpłaty i ustalenie, czy należność ma trafić do wierzyciela czy komornika.

Czy pobyt w więzieniu automatycznie obniża alimenty?

Nie. Żeby zmienić wysokość alimentów, trzeba wystąpić do sądu z odpowiednim żądaniem, zwykle na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można zawiesić działalność gospodarczą osadzonego bez jego udziału?

Zwykle potrzebne jest pełnomocnictwo. Bez umocowania rodzina nie ma automatycznego prawa do złożenia skutecznego wniosku w imieniu przedsiębiorcy.

Czy niezapłacone faktury mogą poczekać do wyjścia z więzienia?

Tylko wtedy, gdy analiza terminu przedawnienia i dokumentów pokazuje, że nie ma ryzyka utraty roszczenia. W wielu sprawach lepiej działać od razu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy – Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
5. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
6. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – Dz.U. 2018 poz. 646
7. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy – Dz.U. 2018 poz. 647