Areszt śledczy – jak pomóc bliskiej osobie?

Co zrobić w pierwszej kolejności, gdy bliska osoba trafiła do aresztu śledczego?

Jeżeli bliska osoba została zatrzymana albo wiesz już, że przebywa w areszcie śledczym, w pierwszej kolejności trzeba ustalić trzy informacje: w jakiej jednostce przebywa, jaka prokuratura lub jaki sąd prowadzi sprawę oraz jaka jest sygnatura postępowania. Bez tych danych trudno skutecznie wystąpić o widzenie, kontakt telefoniczny albo zorganizować obronę.

Tymczasowe aresztowanie nie jest karą, lecz środkiem zapobiegawczym. Może zostać zastosowane tylko przez sąd, a w postępowaniu przygotowawczym – na wniosek prokuratora. Sąd powinien wskazać czas trwania aresztu oraz uzasadnić, dlaczego inne środki, np. dozór Policji, zakaz opuszczania kraju czy poręczenie majątkowe, nie są wystarczające.

Jeżeli nie masz żadnych dokumentów, możesz próbować kontaktować się z najbliższymi jednostkami Policji, prokuraturą rejonową właściwą dla miejsca zatrzymania albo z aresztem śledczym, w którym prawdopodobnie przebywa dana osoba. Trzeba jednak liczyć się z tym, że administracja aresztu nie zawsze udzieli szczegółowych informacji telefonicznie, zwłaszcza osobie, która nie wykaże odpowiedniego związku z osadzonym.

Warto pamiętać, że sąd stosujący tymczasowe aresztowanie ma obowiązek bezzwłocznie zawiadomić osobę najbliższą dla oskarżonego; może to być również osoba wskazana przez oskarżonego. Partner lub partnerka pozostający we wspólnym pożyciu mogą być uznani za osobę najbliższą, ale w praktyce czasem trzeba to wykazać, np. przez wspólny adres, wspólne dziecko albo inne okoliczności potwierdzające trwały związek.

Zobacz również:
Jeżeli sprawa jest jeszcze na etapie zatrzymania i nie wiadomo, czy osoba trafiła już do jednostki penitencjarnej, pomocny może być materiał: hub 48h.

Do kogo złożyć wniosek o zgodę na widzenie?

W sprawach osób tymczasowo aresztowanych kluczowe znaczenie ma tzw. organ dysponujący. Jest nim organ, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany – najczęściej prokurator w postępowaniu przygotowawczym albo sąd po wniesieniu aktu oskarżenia. To właśnie ten organ wydaje zarządzenie o zgodzie na widzenie.

Jeżeli tymczasowo aresztowany pozostaje do dyspozycji kilku organów, co może się zdarzyć np. przy kilku równoległych postępowaniach, co do zasady potrzebna jest zgoda każdego z nich, chyba że organy zarządzą inaczej. Dlatego we wniosku o widzenie warto podać jak najwięcej danych: imię i nazwisko osoby aresztowanej, imię ojca, datę urodzenia, jednostkę penitencjarną, sygnaturę sprawy oraz stopień pokrewieństwa albo opis relacji.

Osoba najbliższa ma prawo do co najmniej jednego widzenia w miesiącu. Odmowa zgody na widzenie z osobą najbliższą może nastąpić tylko w ściśle określonych sytuacjach, np. gdy istnieje uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane do utrudniania postępowania albo popełnienia przestępstwa. Na odmowę przysługuje zażalenie: gdy decyzję wydał prokurator – do prokuratora nadrzędnego, a gdy organem jest sąd – do sądu, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany.

Zobacz również:
Przy kontakcie z rodziną, widzeniach i telefonach warto sprawdzić także aktualne prawa osadzonych.

Jak wygląda widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną?

Widzenie trwa zasadniczo 60 minut. Szczegółowe godziny, sposób rezerwacji i zasady wejścia do jednostki określa porządek wewnętrzny danego aresztu śledczego, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić komunikaty konkretnej jednostki Służby Więziennej albo skontaktować się z biurem przepustek.

W przypadku osoby tymczasowo aresztowanej widzenia odbywają się pod nadzorem funkcjonariusza Służby Więziennej i zasadniczo w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt z odwiedzającym. Organ dysponujący może jednak zezwolić na widzenie w sposób umożliwiający bezpośredni kontakt, czyli np. przy stoliku. Nie należy więc zakładać z góry, że każde widzenie odbędzie się w tej formie.

Na widzenie trzeba zabrać dokument tożsamości oraz zgodę na widzenie, jeżeli jednostka wymaga okazania jej w formie papierowej. W praktyce warto przyjechać wcześniej, ponieważ wejście do aresztu wiąże się z kontrolą, weryfikacją danych i oczekiwaniem na swoją kolej.

Czy można zadzwonić do osoby w areszcie?

Osoba tymczasowo aresztowana nie może swobodnie korzystać z telefonu komórkowego ani innych prywatnych środków łączności. Może korzystać z aparatu telefonicznego dostępnego w jednostce, ale zasady różnią się w zależności od tego, czy chodzi o kontakt z obrońcą, czy z rodziną albo inną osobą bliską.

Kontakt telefoniczny z obrońcą, adwokatem albo radcą prawnym powinien być możliwy co najmniej raz w tygodniu, w terminach przewidzianych w porządku wewnętrznym aresztu. Kontakt z inną osobą, np. partnerem, rodzicem albo rodzeństwem, wymaga co do zasady zgody organu dysponującego i może być uzależniony od wykazania szczególnie uzasadnionych okoliczności, np. nagłej sytuacji rodzinnej albo istotnej potrzeby życiowej.

Jeżeli chcesz, aby osoba aresztowana mogła do Ciebie zadzwonić, warto złożyć do aresztu pisemną informację z numerem telefonu oraz równolegle wystąpić do organu dysponującego o zgodę na kontakt telefoniczny, wskazując, dlaczego rozmowa jest potrzebna.

Czy można pisać listy do osoby tymczasowo aresztowanej?

Tak, można pisać listy do osoby przebywającej w areszcie śledczym, ale korespondencja tymczasowo aresztowanego jest co do zasady przesyłana za pośrednictwem organu, do którego dyspozycji pozostaje. Oznacza to, że list może zostać zatrzymany, ocenzurowany albo objęty nadzorem, jeżeli organ uzna to za konieczne.

W praktyce korespondencja z rodziną może iść dłużej niż zwykły list, ponieważ musi przejść przez właściwy organ. Dlatego nie należy przekazywać w listach treści, które mogłyby zostać uznane za próbę wpływania na świadków, uzgadniania wyjaśnień, ukrywania dowodów albo utrudniania postępowania. Takie działania mogą zaszkodzić osobie aresztowanej.

Inaczej traktowany jest kontakt z obrońcą. Tymczasowo aresztowany ma prawo porozumiewać się z obrońcą podczas nieobecności innych osób oraz korespondencyjnie. W postępowaniu przygotowawczym prokurator może w szczególnie uzasadnionych wypadkach wprowadzić czasowe ograniczenia, ale nie mogą one być utrzymywane po upływie 14 dni od dnia tymczasowego aresztowania.

Jak przekazać pieniądze, paczkę lub ubrania?

Najprościej jest ustalić na stronie internetowej konkretnego aresztu śledczego numer rachunku bankowego, zasady wpłat oraz formularze zamówień. Wpłacone pieniądze trafiają do depozytu osoby osadzonej i mogą być przeznaczane na zakupy w kantynie, o ile nie ma ograniczeń wynikających z decyzji organu dysponującego albo przepisów o egzekucji i depozycie.

Nieaktualne jest założenie, że paczkę żywnościową można po prostu przywieźć z domu albo wysłać dowolną przesyłką. Obecnie paczka żywnościowa jest zasadniczo realizowana przez zakup artykułów dostępnych za pośrednictwem jednostki penitencjarnej, po złożeniu zamówienia i opłaceniu kosztów przygotowania paczki. Co do zasady osadzony może otrzymać taką paczkę raz w miesiącu, a zamówienie może złożyć także osoba najbliższa.

Odzież, bielizna, obuwie, środki higieny albo leki podlegają odrębnym zasadom. W przypadku osoby tymczasowo aresztowanej znaczenie ma zarówno zgoda dyrektora jednostki, jak i ewentualne stanowisko organu dysponującego. Leki wymagają dodatkowo oceny lekarza. Przed przygotowaniem paczki trzeba więc sprawdzić regulamin konkretnej jednostki i nie wysyłać przedmiotów, które mogą zostać uznane za niedozwolone.

Jak ustanowić obrońcę dla osoby w areszcie?

Rodzina lub osoba bliska może ustanowić dla tymczasowo aresztowanego obrońcę, jeżeli działa w jego interesie. W praktyce prawnik powinien jak najszybciej ustalić, gdzie znajduje się klient, jaka jest sygnatura sprawy i czy upłynął termin na zażalenie na tymczasowe aresztowanie.

Zażalenie na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania jest podstawowym środkiem kontroli decyzji sądu. Sąd powinien rozpoznać zażalenie niezwłocznie, a w sprawie tymczasowego aresztowania – nie później niż przed upływem 7 dni od przekazania zażalenia wraz z niezbędnymi aktami. Niezależnie od zażalenia oskarżony może w każdym czasie składać wniosek o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego.

Wniosek o zmianę środka zapobiegawczego może dotyczyć np. zamiany aresztu na poręczenie majątkowe, dozór Policji, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz opuszczania kraju albo inne środki mniej dolegliwe. Skuteczność takiego wniosku zależy od realiów sprawy, materiału dowodowego, podstaw aresztu i tego, czy można wykazać, że cele postępowania da się zabezpieczyć inaczej.

Zobacz również:
Przy ocenie, czy składać zażalenie, czy wniosek o zmianę środka zapobiegawczego, pomocne mogą być analogie dotyczące tymczasowego aresztowania.

FAQ

Czy partner może dostać zgodę na widzenie w areszcie śledczym?

Tak, jeżeli jest osobą najbliższą albo organ dysponujący uzna widzenie za dopuszczalne. Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu może być osobą najbliższą, ale czasem trzeba wykazać charakter relacji.

Ile trwa widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną?

Standardowo widzenie trwa 60 minut. Szczegółowe godziny, rezerwacja i zasady wejścia zależą od regulaminu konkretnego aresztu śledczego.

Czy widzenie zawsze odbywa się przy stoliku?

Nie. Przy tymczasowym aresztowaniu widzenie zasadniczo odbywa się w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt. Organ dysponujący może jednak zezwolić na widzenie z bezpośrednim kontaktem.

Czy można przekazać jedzenie z domu?

Zazwyczaj nie. Paczki żywnościowe są realizowane przez zakup produktów za pośrednictwem jednostki penitencjarnej, zgodnie z formularzem i listą dostępnych artykułów. Zasady konkretnej jednostki trzeba sprawdzić przed złożeniem zamówienia.

Czy listy do aresztowanego są czytane?

Korespondencja tymczasowo aresztowanego może być przesyłana za pośrednictwem organu dysponującego i podlegać kontroli. Nie należy zamieszczać w listach treści mogących zostać odebranych jako próba wpływania na sprawę.

Czy rodzina może ustanowić obrońcę?

Tak. W praktyce szybkie ustanowienie obrońcy jest często najważniejszym działaniem, ponieważ obrońca może kontaktować się z tymczasowo aresztowanym, ocenić akta w dopuszczalnym zakresie i przygotować odpowiednie pisma procesowe.

Czy można w każdej chwili złożyć wniosek o uchylenie aresztu?

Oskarżony może w każdym czasie złożyć wniosek o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego. Trzeba jednak pamiętać, że możliwość zażalenia na odmowę zależy m.in. od tego, kiedy wcześniej zapadło postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego.

Podsumowanie

Pomoc osobie przebywającej w areszcie śledczym wymaga szybkiego i uporządkowanego działania. Najpierw trzeba ustalić jednostkę, organ dysponujący i sygnaturę sprawy. Następnie można składać wnioski o widzenie, kontakt telefoniczny, paczkę albo inne formy pomocy.

Największe znaczenie procesowe ma jednak obrona. To obrońca może ocenić zasadność tymczasowego aresztowania, przygotować zażalenie, wniosek o zmianę środka zapobiegawczego albo inne działania dostosowane do konkretnej sprawy. W sprawach karnych nie warto opierać się wyłącznie na ogólnych informacjach, ponieważ szczegóły postępowania mogą całkowicie zmienić ocenę sytuacji.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 249–263 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 113a, art. 214–220 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 115 § 11 – definicja osoby najbliższej – tekst jednolity w ISAP.
• Informacje Służby Więziennej dla osób osadzonych i ich rodzin – sw.gov.pl.