Skazanie pracownika samorządowego – czy urząd dostanie wyrok?

Czy burmistrz lub urząd mogą dostać informację o skazaniu?

Tak – w wielu przypadkach tak właśnie będzie. Zgodnie z art. 21 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, o wszczęciu i ukończeniu postępowania karnego toczącego się z urzędu przeciwko osobom zatrudnionym w instytucjach państwowych, samorządowych i społecznych należy bezzwłocznie zawiadomić ich przełożonych.

To oznacza, że w przypadku pracownika urzędu miasta przełożony może zostać formalnie poinformowany zarówno o wszczęciu sprawy, jak i o jej zakończeniu, jeżeli postępowanie dotyczyło czynu ściganego z urzędu. Przepis ten nie uzależnia zawiadomienia od tego, czy czyn miał związek z aktualnym zatrudnieniem. Istotne jest to, że w chwili prowadzenia postępowania dana osoba jest zatrudniona w instytucji samorządowej.

Jeżeli więc zapadł wyrok za przywłaszczenie mienia z art. 284 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, to zasadniczo trzeba sprawdzić tryb ścigania tego czynu. Co do zasady jest to przestępstwo ścigane z urzędu, a tylko w szczególnej sytuacji wskazanej w art. 284 § 4 Kodeksu karnego – gdy czyn został popełniony na szkodę osoby najbliższej – następuje ściganie na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce sprawa pracownicza najczęściej nie dotyczy szkody osoby najbliższej, więc urząd może zostać zawiadomiony.

Skazanie a zatrudnienie w samorządzie

Skutki dla stosunku pracy zależą od konkretnego stanowiska i podstawy zatrudnienia. Nie w każdym przypadku samo skazanie automatycznie powoduje rozwiązanie umowy, ale przy pracownikach samorządowych znaczenie mają wymogi ustawowe dotyczące niekaralności.

Zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, pracownikiem samorządowym zatrudnionym na stanowisku urzędniczym może być osoba, która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Taki sam wymóg obejmuje także kierownicze stanowiska urzędnicze.

Jeżeli więc pracownik jest zatrudniony na stanowisku urzędniczym, a zapadł prawomocny wyrok za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, pracodawca samorządowy musi ocenić, czy nadal spełnione są ustawowe warunki zatrudnienia. W praktyce może to prowadzić do rozwiązania stosunku pracy, ponieważ odpada jeden z warunków niezbędnych do zajmowania stanowiska.

Znaczenie ma też treść środka karnego. Jeżeli wyrok zawiera zakaz wykonywania określonego zawodu, zajmowania określonego stanowiska albo prowadzenia określonej działalności, podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowią art. 41 § 1–2 Kodeksu karnego. Wtedy trzeba porównać zakres zakazu z rzeczywistymi obowiązkami pracownika. Jeżeli zakaz pokrywa się z zakresem pracy, dalsze zatrudnienie może być niemożliwe.

W podobnych sprawach znaczenie ma też to, jak praca w zawodach regulowanych a wyrok wpływa na możliwość wykonywania obowiązków po skazaniu.

Czy urząd dowiaduje się o każdym skazaniu?

Nie zawsze. Art. 21 § 1 Kodeksu postępowania karnego dotyczy postępowania toczącego się z urzędu. Jeżeli dana sprawa nie należy do tej kategorii, obowiązek zawiadomienia przełożonego może nie powstać. Poza tym zakres informacji i ich praktyczne wykorzystanie przez pracodawcę zależą również od rodzaju stanowiska, wewnętrznych procedur urzędu oraz od tego, czy dana osoba podlega ustawowemu wymogowi niekaralności.

Trzeba też odróżnić zawiadomienie przełożonego na podstawie Kodeksu postępowania karnego od pozyskiwania danych z Krajowego Rejestru Karnego. Zasady uzyskiwania informacji z KRK wynikają z ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Pracodawca nie ma dowolnego prawa do sprawdzania każdego pracownika – musi mieć do tego wyraźną podstawę ustawową.

Czy można zmniejszyć grzywnę po wyroku?

To zależy od etapu sprawy. Jeżeli wyrok nie jest jeszcze prawomocny, można zaskarżyć rozstrzygnięcie o karze, w tym o grzywnie. Jeżeli natomiast wyrok jest już prawomocny, co do zasady nie składa się zwykłego wniosku o „zmniejszenie grzywny” tylko dlatego, że sytuacja finansowa jest trudna. W takiej sytuacji realnym rozwiązaniem są instrumenty wykonawcze: odroczenie terminu zapłaty lub rozłożenie grzywny na raty.

Jeżeli wyrok został właśnie ogłoszony, trzeba pamiętać o terminach procesowych. Zgodnie z art. 422 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego, wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku składa się w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Następnie apelację wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem – art. 445 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

W apelacji można podnosić m.in. rażącą niewspółmierność kary, jeżeli grzywna została wymierzona z naruszeniem dyrektyw z art. 53 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, czyli bez należytego uwzględnienia stopnia winy, stopnia społecznej szkodliwości czynu, właściwości i warunków osobistych sprawcy oraz jego sposobu życia przed popełnieniem przestępstwa i po nim.

Wniosek do sądu o odroczenie lub rozłożenie grzywny na raty

Jeżeli wyrok jest już prawomocny, najpraktyczniejszym rozwiązaniem bywa wniosek do sądu wykonawczego. Podstawę stanowi art. 49 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, zgodnie z którym sąd może rozłożyć grzywnę na raty, jeżeli jej natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Na podstawie art. 49 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego rozłożenie grzywny na raty może nastąpić na czas nieprzekraczający 1 roku, a w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie – zwłaszcza gdy wysokość grzywny jest znaczna – na okres do 3 lat.

Dodatkowo art. 48 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego przewiduje możliwość odroczenia terminu wykonania grzywny. Jeżeli więc jednorazowa zapłata w terminie jest nierealna, można rozważyć najpierw odroczenie, a następnie raty – zależnie od tego, jaki jest etap wykonania kary.

Trzeba pamiętać, że sąd może cofnąć ulgę. Zgodnie z art. 49 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli skazany uchybi terminowi płatności choćby jednej raty, sąd może odwołać rozłożenie grzywny na raty. Nie stanie się tak automatycznie w każdej sytuacji, jeżeli opóźnienie nastąpiło z przyczyn niezależnych od skazanego, ale trzeba to wykazać.

Jeżeli chcesz przygotować rozłożenie kary finansowej, we wniosku warto od razu zaproponować konkretną liczbę rat i wysokość każdej z nich.

Jak uzasadnić wniosek o raty?

Sam ogólny argument, że dochody są niskie, zwykle nie wystarcza. Wniosek powinien pokazywać, że natychmiastowa zapłata rzeczywiście spowoduje zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny w rozumieniu art. 49 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

We wniosku najlepiej napisać także, że skazany chce karę wykonać, ale potrzebuje ulgi wyłącznie ze względu na obecną sytuację finansową. To zwiększa wiarygodność i pokazuje, że nie chodzi o unikanie wykonania wyroku.

Jeżeli problemem jest już egzekwowanie konsekwencje braku zapłaty, nie warto zwlekać z pismem do sądu wykonawczego.

Co grozi za nieuiszczenie grzywny?

Brak zapłaty grzywny może prowadzić do dalszych działań wykonawczych. Zgodnie z art. 44 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, grzywnę ściąga się w drodze egzekucji, chyba że ustawa przewiduje inne rozwiązanie. Jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby bezskuteczna, sąd może sięgnąć po dalsze środki przewidziane w Kodeksie karnym wykonawczym.

W określonych przypadkach może dojść do zamiany grzywny na pracę społecznie użyteczną albo – ostatecznie – na zastępczą karę pozbawienia wolności. Zasady te wynikają przede wszystkim z art. 45–46 Kodeksu karnego wykonawczego. Z tego powodu lepiej działać od razu i składać wniosek o ulgę, zanim sprawa przejdzie do bardziej dolegliwego etapu wykonania kary.

Znaczenie wyroku w zawieszeniu

Sama kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania nie oznacza, że sprawa jest „nieistotna” dla pracodawcy. Dla oceny zatrudnienia zwykle kluczowe jest już samo prawomocne skazanie za określony typ przestępstwa, a nie to, czy kara ma być odbyta bezwzględnie. Wymóg niekaralności z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych odnosi się do prawomocnego skazania, a nie tylko do kary bezwzględnego więzienia.

Odrębną kwestią jest zatarcie skazania, które w przyszłości może usuwać skutki wpisu w rejestrze karnym. Zasady zatarcia zależą jednak od rodzaju kary, wykonania grzywny, upływu terminów oraz tego, czy środek karny został wykonany. Tę część zawsze trzeba oceniać na tle konkretnego wyroku.

FAQ

Czy sąd zawsze informuje pracodawcę samorządowego o skazaniu?

Nie zawsze, ale bardzo często tak się dzieje przy sprawach toczących się z urzędu. Podstawą jest art. 21 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Znaczenie ma więc przede wszystkim tryb ścigania czynu.

Czy urząd może mnie zwolnić tylko dlatego, że dostałem wyrok w zawieszeniu?

Samo zawieszenie wykonania kary nie rozstrzyga sprawy. Dla pracownika samorządowego kluczowe może być to, że zapadło prawomocne skazanie za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, jeżeli zajmuje stanowisko urzędnicze i obowiązuje go art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych.

Czy mogę napisać pismo o zmniejszenie grzywny z powodu niskich dochodów?

Jeżeli wyrok nie jest prawomocny, trzeba działać przez wniosek o uzasadnienie i apelację. Jeżeli wyrok jest już prawomocny, zwykle właściwszy jest wniosek o odroczenie terminu zapłaty albo o raty na podstawie art. 48–49 Kodeksu karnego wykonawczego.

Ile czasu można spłacać grzywnę w ratach?

Zasadniczo do 1 roku, a w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie – do 3 lat, zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

Co dołączyć do wniosku o raty?

Przede wszystkim dokumenty potwierdzające dochody, liczbę osób na utrzymaniu i stałe wydatki: zaświadczenie o zarobkach, rachunki, umowy kredytowe, dokumentację leczenia, decyzje o świadczeniach i własny plan spłaty.

Źródła

1. Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 21 § 1, art. 422 § 1–2, art. 445 § 1.

2. Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 41 § 1–2, art. 53 § 1–2, art. 115 § 11, art. 284 § 1 i § 4.

3. Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 44 § 2, art. 45–46, art. 48 § 1, art. 49 § 1 i § 3.

4. Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, w szczególności art. 6 ust. 3 pkt 2.

5. Ustawa z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.