Wezwanie do zapłaty na tablicy wspólnoty a RODO i dobra osobiste

Kiedy wywieszenie wezwania do zapłaty na tablicy ogłoszeń jest problemem prawnym?

Samo dochodzenie zapłaty przez wierzyciela jest co do zasady dopuszczalne, ale sposób działania musi być zgodny z prawem. Jeżeli na tablicy ogłoszeń w klatce schodowej albo w części wspólnej budynku pojawia się wezwanie do zapłaty zawierające imię i nazwisko, numer lokalu, wysokość zadłużenia, numer faktury lub inne dane pozwalające zidentyfikować konkretną osobę, powstaje ryzyko naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych oraz dóbr osobistych.

Kluczowe jest rozróżnienie dwóch sytuacji:

• dług dotyczy wspólnoty mieszkaniowej jako odrębnego podmiotu praw i obowiązków,
• dług dotyczy konkretnego właściciela lokalu albo innej osoby fizycznej.

W obu wariantach publiczne ujawnienie danych na tablicy ogłoszeń może być nadmierne, ale inaczej ocenia się skutki takiego działania.

Dług wspólnoty mieszkaniowej a dane przedstawiciela wspólnoty

Jeżeli zobowiązanie obciąża wspólnotę mieszkaniową, to dłużnikiem nie jest automatycznie członek zarządu, przewodniczący czy przedstawiciel wspólnoty. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozywana na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

To oznacza, że wierzyciel powinien kierować swoje działania przede wszystkim do wspólnoty jako dłużnika, a nie tworzyć przekazu, który w odbiorze mieszkańców sugeruje osobistą odpowiedzialność przedstawiciela. Jeżeli na ogłoszeniu podano Pani imię, nazwisko i numer bloku lub lokalu bez jasnego wskazania, że chodzi wyłącznie o funkcję reprezentacyjną, mieszkańcy mogą odczytać to jako informację, że to Pani prywatnie nie płaci. W takiej sytuacji może dojść do naruszenia czci, dobrego imienia i reputacji, o których mowa w art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Nawet gdy ktoś pełni funkcję we wspólnocie, nie oznacza to jeszcze zgody na publiczne rozpowszechnianie jego danych w związku z zadłużeniem. Administrator danych powinien ograniczyć zakres ujawnianych informacji do niezbędnego minimum zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO.

Jeżeli dług dotyczy konkretnej osoby fizycznej

Jeżeli wezwanie odnosi się do zadłużenia konkretnego właściciela lokalu lub mieszkańca, wywieszenie go na tablicy ogłoszeń jest jeszcze bardziej ryzykowne prawnie. Informacja o zadłużeniu powiązana z imieniem, nazwiskiem i adresem lub numerem lokalu stanowi dane osobowe, bo pozwala zidentyfikować konkretną osobę w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO.

Takie przetwarzanie musi mieć podstawę prawną z art. 6 ust. 1 RODO. W praktyce najczęściej próbuje się powoływać na prawnie uzasadniony interes administratora z art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Jednak nawet wtedy trzeba wykazać, że sposób przetwarzania jest niezbędny i proporcjonalny. Publiczne ujawnianie długu na tablicy ogłoszeń dostępnej dla sąsiadów zwykle trudno uznać za niezbędne, skoro możliwe są mniej inwazyjne formy działania, takie jak pismo, e-mail, doręczenie przez operatora pocztowego czy postępowanie sądowe.

Dodatkowo administrator musi zapewnić odpowiednie bezpieczeństwo danych zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. f oraz art. 32 RODO. Wywieszenie informacji w miejscu dostępnym dla nieograniczonego kręgu osób zazwyczaj pozostaje z tym obowiązkiem w sprzeczności.

Czy potrzebna jest zgoda osoby, której dane ujawniono?

Nie każda operacja na danych wymaga zgody. Zgoda z art. 6 ust. 1 lit. a RODO jest tylko jedną z możliwych podstaw przetwarzania. Problem w takich sprawach polega jednak na czym innym: nawet jeśli wierzyciel ma podstawę do dochodzenia roszczenia, to nie ma automatycznie prawa do dowolnego ujawniania danych dłużnika osobom postronnym.

Innymi słowy: brak zgody nie jest jedynym argumentem. Ważniejsze są zasady zgodności z prawem, minimalizacji danych, ograniczenia celu i poufności wynikające z art. 5 ust. 1 lit. a, b, c i f RODO. To dlatego publiczne piętnowanie dłużnika albo osoby kojarzonej z długiem wspólnoty może być uznane za bezprawne.

Naruszenie dóbr osobistych – kiedy można się na nie powołać?

Oprócz naruszenia RODO może dojść do naruszenia dóbr osobistych. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, w szczególności cześć, nazwisko i tajemnica korespondencji, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Z kolei art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia także czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Może również dochodzić zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

Jeżeli z treści ogłoszenia wynika lub można odnieść wrażenie, że to Pani prywatnie jest dłużnikiem, mimo że chodzi o wspólnotę, argument o naruszeniu dobrego imienia jest szczególnie mocny. W takiej sytuacji znaczenie ma nie tylko literalna treść ogłoszenia, ale też jego odbiór przez przeciętnego mieszkańca budynku.

Co można zrobić krok po kroku?

W praktyce najlepiej działać wielotorowo.

W pierwszym piśmie warto zażądać:

• natychmiastowego zdjęcia ogłoszenia,
• zaprzestania dalszego ujawniania danych,
• pisemnego wskazania, kto jest administratorem danych i na jakiej podstawie prawnej je ujawniono,
• potwierdzenia, komu dane zostały udostępnione, jeżeli zakres ujawnienia był szerszy,
• przeprosin lub sprostowania, jeśli ogłoszenie sugerowało, że to Pani jest osobistym dłużnikiem.

Skarga do Prezesa UODO

Jeżeli doszło do bezprawnego ujawnienia danych osobowych, może Pani złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Uprawnienie to wynika z art. 77 ust. 1 RODO. W Polsce tryb postępowania doprecyzowuje ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.

W skardze warto opisać:

• kto wywiesił ogłoszenie,
• jakie dane ujawniono,
• gdzie i jak długo ogłoszenie było dostępne,
• dlaczego uważa Pani, że zakres danych był nadmierny,
• jakie skutki spowodowało ujawnienie.

Do skargi dobrze dołączyć zdjęcia ogłoszenia i korespondencję z wierzycielem lub wspólnotą. UODO nie przyznaje zadośćuczynienia, ale może ocenić zgodność przetwarzania z RODO i nakazać określone działania administratorowi.

Czy można żądać odszkodowania lub zadośćuczynienia?

Tak, ale zależy to od skutków naruszenia i materiału dowodowego.

W zakresie dóbr osobistych podstawą może być art. 24 § 1 oraz art. 448 Kodeksu cywilnego. Natomiast w zakresie naruszenia ochrony danych osobowych art. 82 ust. 1 RODO przewiduje prawo do odszkodowania od administratora lub podmiotu przetwarzającego za szkodę majątkową lub niemajątkową spowodowaną naruszeniem RODO.

W praktyce trzeba wykazać:

• naruszenie przepisów,
• powstanie szkody majątkowej albo krzywdy,
• związek między naruszeniem a szkodą.

Jeżeli skutkiem były przykrości, stres, utrata reputacji lub napięcia w miejscu zamieszkania, może to uzasadniać roszczenie o zadośćuczynienie, ale wysokość świadczenia zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Czy wierzyciel może tłumaczyć się tym, że chciał tylko skontaktować się ze wspólnotą?

Może tak argumentować, ale to nie przesądza jeszcze o legalności działania. Nawet istnienie długu i trudności z kontaktem nie zwalniają z obowiązku stosowania zasad RODO. Jeżeli wierzyciel mógł użyć mniej inwazyjnych metod, np. wysłać pismo do zarządu, na adres wspólnoty, na adres do doręczeń ujawniony w dokumentach albo skierować sprawę na drogę sądową, publiczne wywieszenie danych może zostać uznane za nieproporcjonalne.

Także na gruncie cywilnym ważne jest, czy sposób działania był obiektywnie potrzebny. Publiczne zawstydzanie dłużnika albo osoby kojarzonej z długiem nie jest prawnie uprzywilejowaną metodą windykacji.

Jak ocenić Pani sytuację praktycznie?

Jeżeli dług dotyczył wspólnoty, a Pani dane zostały użyte bez wyraźnego wskazania funkcji reprezentacyjnej, można zasadnie rozważyć naruszenie dóbr osobistych oraz nadmierne ujawnienie danych osobowych. Jeżeli natomiast ogłoszenie dotyczyło Pani prywatnego zadłużenia, ryzyko bezprawności jest z reguły jeszcze większe.

Znaczenie mają szczegóły:

• dokładna treść ogłoszenia,
• miejsce i czas ekspozycji,
• krąg osób, które mogły je zobaczyć,
• to, czy wskazano Pani funkcję we wspólnocie,
• czy dług był bezsporny,
• jakie skutki wywołało ogłoszenie.

Dlatego przed wyborem roszczeń warto zabezpieczyć dowody i przeanalizować dokument dokładnie w brzmieniu, w jakim został wywieszony.

FAQ

Czy wspólnota mieszkaniowa może wywiesić listę dłużników na klatce schodowej?

Z reguły jest to rozwiązanie bardzo ryzykowne. Publiczne ujawnianie nazwisk, numerów lokali i kwot zadłużenia zwykle trudno pogodzić z art. 5 ust. 1 lit. c i f oraz art. 6 ust. 1 RODO.

Czy samo podanie numeru lokalu bez nazwiska też może naruszać przepisy?

Tak, jeżeli w realiach konkretnego budynku numer lokalu pozwala łatwo ustalić, kogo dotyczy zadłużenie. Wtedy nadal może chodzić o dane osobowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO.

Czy najpierw trzeba iść do UODO, zanim złożę pozew cywilny?

Nie. Skarga do Prezesa UODO i roszczenia cywilne to odrębne środki ochrony. Można z nich korzystać niezależnie od siebie, zależnie od celu, jaki chce Pani osiągnąć.

Czy mogę żądać przeprosin, jeśli dług dotyczył wspólnoty, a nie mnie?

Tak, jeżeli sposób sformułowania ogłoszenia sugerował, że to Pani jest dłużnikiem albo narażał Panią na utratę dobrego imienia. Podstawą jest art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jakie dowody warto zebrać?

Przede wszystkim zdjęcia ogłoszenia, daty jego wywieszenia, korespondencję z wierzycielem lub wspólnotą oraz dane osób, które widziały ogłoszenie i mogą potwierdzić jego odbiór przez mieszkańców.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali – Dz.U. 1994 nr 85 poz. 388

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO) – EUR-Lex

4. Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych – Dz.U. 2018 poz. 1000