Wyrok łączny za kilka wyroków skazujących

Kiedy można wydać wyrok łączny?

Wyrok łączny jest wydawany wtedy, gdy wobec tej samej osoby zapadły co najmniej dwa prawomocne wyroki skazujące, a zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej. Podstawę procesową stanowi art. 569 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym sąd wydaje wyrok łączny, jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej w stosunku do osoby prawomocnie skazanej wyrokami różnych sądów.

Materialne warunki orzeczenia kary łącznej określa art. 85 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten wymaga, aby sprawca popełnił dwa albo więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, choćby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, a za przestępstwa wymierzono kary tego samego rodzaju albo inne kary podlegające łączeniu.

To ważna zmiana względem stanu prawnego opisywanego w starszych opracowaniach. Po nowelizacji obowiązującej od 24 czerwca 2020 r. nie można już bez zastrzeżeń twierdzić, że data popełnienia czynu i data pierwszego wyroku nie mają znaczenia. Obecnie te daty są kluczowe przy ustalaniu, czy mamy jeden realny zbieg przestępstw, czy kilka odrębnych skazań, których nie da się objąć jednym wyrokiem łącznym.

Czy wszystkie wyroki skazujące można połączyć?

Nie. Sąd bada każdy wyrok osobno. Po pierwsze, zgodnie z art. 85 § 1 Kodeksu karnego łączeniu podlegają tylko kary tego samego rodzaju albo inne kary, które ustawa pozwala łączyć. Po drugie, zgodnie z art. 85 § 2 Kodeksu karnego podstawą orzeczenia kary łącznej są kary wymierzone i podlegające wykonaniu w całości albo w części, z zastrzeżeniami przewidzianymi m.in. przy karach z warunkowym zawieszeniem wykonania.

Wyrok uniewinniający nie podlega łączeniu, ponieważ nie zawiera kary. Może mieć natomiast znaczenie przy rozliczeniu okresu tymczasowego aresztowania albo przy roszczeniu odszkodowawczym, o czym niżej.

Jeżeli w jednej sprawie wymierzono karę, a wyrok jest już prawomocny, praktycznym problemem może być nie tylko wyrok łączny, ale także wykonanie kary. Samo złożenie wniosku o wyrok łączny nie powoduje automatycznie, że skazany nie zostanie wezwany do zakładu karnego.

Granice kary łącznej

Granice kary łącznej wynikają przede wszystkim z art. 86 § 1 Kodeksu karnego. Sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar podlegających łączeniu do ich sumy, nie przekraczając ustawowych limitów: 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 30 lat pozbawienia wolności.

W praktyce sąd nie ma obowiązku zastosować pełnej absorpcji, czyli wymierzyć kary równej najwyższej z kar jednostkowych. Nie musi też automatycznie sumować wszystkich kar. Najczęściej sąd stosuje zasadę asperacji, czyli wymierza karę łączną pomiędzy najwyższą karą jednostkową a sumą kar. Znaczenie mają m.in. liczba czynów, ich podobieństwo, odstępy czasowe, zachowanie skazanego po wyrokach i cele kary.

Kary w zawieszeniu a wyrok łączny

Kwestia kar z warunkowym zawieszeniem wykonania jest jedną z najczęstszych przy wyroku łącznym. Art. 89 Kodeksu karnego reguluje sytuacje, w których łączone są kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania oraz kary bezwzględne. Nie można zakładać, że skoro wcześniejsza kara była zawieszona, to kara łączna również będzie zawieszona.

Jeżeli kara łączna ma zostać warunkowo zawieszona, sąd musi zbadać ogólne przesłanki z art. 69 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, czyli m.in. rozmiar kary, postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz prognozę kryminologiczną. W sprawach wielowyrokowych pozytywna prognoza bywa trudniejsza do wykazania, ale nie jest wykluczona, jeżeli przemawiają za tym konkretne okoliczności.

Wyroki sprzed 24 czerwca 2020 r. i przepisy przejściowe

W sprawach obejmujących wyroki z różnych lat szczególnie ważne są przepisy przejściowe. Nowelizacja z 24 czerwca 2020 r. zmieniła model kary łącznej. Dlatego przy wyrokach prawomocnych przed tą datą i po tej dacie sąd powinien zbadać, które przepisy stosować, z uwzględnieniem art. 81 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19, a w razie potrzeby także art. 4 § 1 Kodeksu karnego.

W praktyce oznacza to, że odpowiedź na pytanie, czy można połączyć wszystkie wyroki z kilku lat, wymaga ustalenia dat popełnienia czynów, dat pierwszych wyroków, dat prawomocności oraz rodzaju kar. Sama informacja, że ostatni wyrok zapadł po określonej dacie, nie wystarcza do bezpiecznej oceny.

Co z wyrokiem uniewinniającym i tymczasowym aresztowaniem?

Wyrok uniewinniający nie wchodzi do wyroku łącznego, ponieważ nie wymierzono w nim kary. Jeżeli jednak w tej sprawie stosowano tymczasowe aresztowanie, trzeba sprawdzić dwa możliwe kierunki działania.

Po pierwsze, art. 417 Kodeksu postępowania karnego pozwala zaliczyć na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności w innej sprawie, jeżeli postępowania toczyły się równocześnie, a w tej innej sprawie zapadł wyrok uniewinniający, umorzono postępowanie albo odstąpiono od wymierzenia kary. Zastosowanie tego przepisu zależy więc od konkretnej chronologii postępowań.

Po drugie, jeżeli tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne, można rozważyć roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie art. 552 § 4 Kodeksu postępowania karnego. To jest odrębne postępowanie i nie zastępuje wyroku łącznego.

Jak złożyć wniosek o wyrok łączny?

Zgodnie z art. 570 Kodeksu postępowania karnego wyrok łączny może zostać wydany z urzędu albo na wniosek skazanego lub prokuratora. W praktyce skazany powinien złożyć wniosek do sądu właściwego według art. 569 § 2 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli wyroki wydały sądy tego samego rzędu, co do zasady właściwy jest sąd, który wydał ostatni wyrok skazujący w pierwszej instancji. Gdy orzekały sądy różnego rzędu, właściwość wymaga dodatkowej weryfikacji według art. 569 Kodeksu postępowania karnego.

We wniosku warto wskazać wszystkie znane wyroki skazujące, sygnatury, sądy, daty czynów, daty wyroków, daty prawomocności, wymierzone kary oraz informację, czy kara została wykonana, jest wykonywana, czy dopiero ma być wykonana. Jeżeli skazany ubiega się o możliwie łagodną karę łączną, powinien przedstawić argumenty dotyczące swojej sytuacji rodzinnej, pracy, leczenia, naprawienia szkody, zachowania po skazaniu i braku powrotu do przestępstwa.

Po prawomocnym orzeczeniu wyrok łączny przechodzi do etapu wykonawczego. Warto wtedy sprawdzić zasady, terminy i możliwe reakcje na wezwanie do zakładu karnego, czyli wykonanie wyroku łącznego.

Czy wyrok łączny pomoże nie wrócić do zakładu karnego?

To zależy od wyniku obliczeń i decyzji sądu. Jeżeli najwyższa kara jednostkowa jest już odbyta albo zaliczenia pokrywają znaczną część kary, korzystny wyrok łączny może zmniejszyć realny czas pozbawienia wolności. Jeżeli jednak suma niewykonanych kar jest znaczna, a sąd nie zastosuje zawieszenia ani bardzo korzystnej absorpcji, wyrok łączny nie musi zapobiec osadzeniu.

Jeżeli skazany już odbywa karę albo kara łączna została skierowana do wykonania, odrębnie można analizować warunkowe zwolnienie z kary łącznej. Zasady warunkowego przedterminowego zwolnienia wynikają przede wszystkim z art. 77–82 Kodeksu karnego i zależą od rodzaju kary, części kary już odbytej oraz prognozy kryminologicznej.

FAQ

Źródła

• art. 4 § 1, art. 69 § 1–2, art. 77–82, art. 85–89 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 417, art. 552 § 4, art. 569–572 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 150 i art. 151 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy
• art. 81 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19