Renta rodzinna z Czech a polska emerytura

Czy polska emerytura pozbawia prawa do renty rodzinnej z Czech?

Co do zasady samo przejście na polską emeryturę nie powoduje utraty prawa do renty rodzinnej wypłacanej przez czeską instytucję ubezpieczeniową. W prawie polskim najważniejsze znaczenie ma art. 97 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym osobom uprawnionym do emerytury lub renty oraz do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych świadczenia przysługujące na podstawie tej ustawy wypłaca się w wysokości w niej określonej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że polska emerytura za okresy ubezpieczenia w Polsce może być wypłacana niezależnie od renty rodzinnej z Czech. Nie jest to typowy krajowy zbieg dwóch polskich świadczeń z ZUS, przy którym zastosowanie miałby art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przewidujący zasadę wypłaty jednego świadczenia: wyższego albo wybranego przez uprawnionego.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: prawo do polskiej emerytury ustala ZUS według polskich przepisów, natomiast prawo do czeskiej renty rodzinnej oraz ewentualne jej przeliczenie lub zawieszenie ocenia właściwa instytucja czeska według prawa czeskiego i przepisów unijnych. Jeżeli decyzja czeskiej instytucji nakłada obowiązek zgłaszania zmian dotyczących innych świadczeń, należy poinformować ją o przyznaniu polskiej emerytury.

Koordynacja unijna emerytur i rent

W sprawach emerytur, rent i rent rodzinnych między Polską a Czechami stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawowe akty to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.

Art. 7 rozporządzenia nr 883/2004 wprowadza zasadę zniesienia klauzul zamieszkania. Jeżeli rozporządzenie nie stanowi inaczej, świadczenia pieniężne należne na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego nie mogą być obniżane, zmieniane, zawieszane, znoszone ani konfiskowane tylko dlatego, że uprawniony lub członkowie jego rodziny mieszkają w innym państwie członkowskim. Dlatego osoba mieszkająca w Polsce może co do zasady otrzymywać świadczenie przyznane przez czeską instytucję.

Art. 50-60 rozporządzenia nr 883/2004 regulują świadczenia z tytułu starości i renty rodzinne, w tym uwzględnianie okresów ubezpieczenia w różnych państwach. Z kolei art. 53 i art. 54 rozporządzenia nr 883/2004 określają zasady stosowania krajowych przepisów zapobiegających kumulacji świadczeń. Nie znoszą one automatycznie prawa do świadczenia zagranicznego, lecz wyznaczają granice stosowania przepisów krajowych, aby zbieg świadczeń nie prowadził do nieuzasadnionego albo nadmiernego ograniczenia wypłat.

Podobne problemy pojawiają się przy zbiegu polskiej emerytury i zagranicznej renty, dlatego warto sprawdzić także emerytury po małżonku będącym obywatelem Niemiec. Osoby mieszkające poza Polską powinny natomiast sprawdzić, jak działa polska emerytura przy pobycie poza Polską.

Polska emerytura, polska renta rodzinna i renta zagraniczna - różnice

W praktyce najwięcej wątpliwości wynika z mieszania zasad dotyczących polskich świadczeń z ZUS z zasadami dotyczącymi świadczeń zagranicznych. Art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje, że renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Jeżeli jednak chodzi o zbieg polskiej emerytury z polską rentą rodzinną, zastosowanie ma art. 95 ust. 1 tej ustawy, czyli wypłata jednego świadczenia.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy renta rodzinna pochodzi z zagranicznej instytucji, np. z Czech. Wtedy polski art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przesądza automatycznie o wstrzymaniu świadczenia zagranicznego. ZUS ustala i wypłaca polską emeryturę, natomiast czeska instytucja ustala dalsze prawo do czeskiej renty rodzinnej. Przy ocenie krajowego zbiegu polskich świadczeń pomocny może być tekst o tym, jak działa krajowy zbieg renty rodzinnej i emerytury.

Czy trzeba informować ZUS albo czeską instytucję?

Wniosek o polską emeryturę składa się do ZUS na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS oraz w przepisach wykonawczych. We wniosku należy podawać informacje zgodne ze stanem faktycznym, w tym informacje o świadczeniach zagranicznych, jeżeli formularz lub postępowanie tego wymaga. Zatajenie świadczenia może prowadzić do problemów przy rozliczeniach podatkowych, składkowych albo przy wymianie informacji między instytucjami.

Po stronie czeskiej należy sprawdzić treść decyzji przyznającej rentę rodzinną. Jeżeli decyzja albo czeskie przepisy nakazują zgłoszenie nabycia prawa do innego świadczenia, trzeba zrobić to w terminie wskazanym przez czeską instytucję. W praktyce warto zachować kopię decyzji ZUS o przyznaniu emerytury oraz korespondencji wysłanej do czeskiego organu.

Podatek i składka zdrowotna od polskiej emerytury i czeskiej renty

Osoba mająca miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to obowiązek rozliczania całości dochodów, z uwzględnieniem właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W relacjach z Czechami znaczenie ma umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu oraz od majątku, podpisana w Warszawie dnia 13 września 2011 r. W zależności od rodzaju świadczenia i jego źródła trzeba sprawdzić, czy świadczenie podlega opodatkowaniu w Polsce, w Czechach, czy z zastosowaniem metody unikania podwójnego opodatkowania. W typowych przypadkach emerytury i renty otrzymywane przez polskiego rezydenta rozlicza się w Polsce, ale wyjątki mogą dotyczyć m.in. świadczeń związanych ze służbą publiczną.

Jeżeli zagraniczna renta jest wypłacana za pośrednictwem banku w Polsce, bank może pełnić funkcję płatnika zaliczek na podatek na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który obejmuje m.in. osoby prawne i ich jednostki organizacyjne dokonujące wypłat emerytur i rent z zagranicy. Jeżeli świadczenie wpływa bezpośrednio z zagranicy bez polskiego płatnika, sposób rozliczenia może wymagać samodzielnego ustalenia zaliczek i wykazania dochodu w zeznaniu rocznym.

Składka zdrowotna może być należna od każdego tytułu. Art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obejmuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierające emeryturę lub rentę. Art. 82 ust. 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Od 2022 r. składka zdrowotna nie podlega odliczeniu od podatku na dawnych zasadach.

Co zrobić przed złożeniem wniosku o polską emeryturę?

• Sprawdź decyzję czeskiej instytucji przyznającą rentę rodzinną, zwłaszcza część o obowiązkach informacyjnych.
• Przygotuj dokumenty potwierdzające polskie okresy składkowe i nieskładkowe oraz dokumenty potrzebne do ustalenia kapitału początkowego, jeżeli mają znaczenie dla emerytury.
• We wniosku do ZUS podaj informacje o pobieranej czeskiej rencie, jeżeli wymaga tego formularz lub organ prowadzący sprawę.
• Po wydaniu decyzji przez ZUS rozważ poinformowanie czeskiej instytucji, jeżeli wynika to z decyzji albo otrzymanej korespondencji.
• Ustal z bankiem lub doradcą podatkowym, kto pobiera zaliczki na podatek i składkę zdrowotną od świadczenia z Czech.

FAQ

Czy ZUS może odmówić polskiej emerytury, bo pobieram rentę rodzinną z Czech?

Nie powinien odmówić tylko z tego powodu. Art. 97 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje wypłatę polskiego świadczenia w wysokości określonej w ustawie, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej. Trzeba jednak spełnić zwykłe warunki do polskiej emerytury.

Czy czeska instytucja może przeliczyć rentę po przyznaniu polskiej emerytury?

Może to zależeć od czeskich przepisów i treści decyzji przyznającej rentę. Dlatego po uzyskaniu decyzji ZUS warto sprawdzić obowiązki informacyjne wobec czeskiego organu i w razie potrzeby przesłać kopię decyzji.

Czy od czeskiej renty rodzinnej trzeba płacić podatek w Polsce?

Jeżeli świadczeniobiorca jest polskim rezydentem podatkowym, zasadą jest rozliczanie dochodów w Polsce z uwzględnieniem umowy polsko-czeskiej o unikaniu podwójnego opodatkowania. Ostateczne rozliczenie zależy od rodzaju świadczenia i sposobu jego wypłaty.

Czy składka zdrowotna jest pobierana od obu świadczeń?

Może tak być. Art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewiduje opłacanie składki zdrowotnej odrębnie z każdego tytułu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Czy Wielka Brytania nadal jest państwem UE w tych zasadach?

Nie. Wielka Brytania nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej. W sprawach świadczeń mogą jednak mieć znaczenie przepisy umowy o wystąpieniu oraz odrębne zasady koordynacji, jeżeli stan faktyczny obejmuje okresy brytyjskie. W sprawie Czech stosuje się standardową koordynację unijną.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejszy wniosek jest korzystny: uzyskanie polskiej emerytury nie oznacza automatycznej utraty prawa do czeskiej renty rodzinnej. Polska emerytura jest ustalana przez ZUS według polskich przepisów, a czeska renta rodzinna pozostaje świadczeniem zagranicznym, którego dalsza wypłata zależy od czeskiej instytucji i przepisów koordynacji unijnej.

Przed złożeniem wniosku warto jednak uporządkować dokumenty, sprawdzić obowiązki informacyjne wobec czeskiego organu oraz ustalić zasady podatku i składki zdrowotnej od obu świadczeń.

Źródła

• Art. 65 ust. 1, art. 95 ust. 1 i art. 97 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 7, art. 50-60, art. 53 i art. 54 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
• Art. 3 ust. 1 i art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu oraz od majątku, podpisana w Warszawie dnia 13 września 2011 r.