Darowizna samochodu po śmierci współwłaściciela

Dlaczego najpierw trzeba uporządkować własność auta?

Jeżeli samochód był współwłasnością Pana i żony, po śmierci żony jej udział nie przechodzi automatycznie wyłącznie na Pana. Udział ten wchodzi do spadku i należy do spadkobierców. Jeżeli żona nie zostawiła testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Przy zbiegu małżonka i dzieci spadek przypada im w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.

W opisanej sytuacji, przy Panu oraz dwojgu dorosłych dzieciach, każdy z Państwa dziedziczy co do zasady po 1/3 udziału w spadku po żonie. Jeżeli auto należało do majątku wspólnego małżeńskiego, w praktyce najczęściej oznacza to, że Pan zachowuje swoją połowę samochodu, a druga połowa po żonie dzieli się między Pana, córkę i syna. Wtedy Pana łączny udział wynosi 2/3 samochodu, a każde z dzieci ma po 1/6. Jeżeli w dokumentach pojazdu wpisano inny układ współwłasności, trzeba oprzeć się na rzeczywistych udziałach.

Bez uporządkowania tej kwestii może Pan darować wnukowi tylko własny udział. Do przeniesienia własności całego pojazdu potrzebne jest działanie wszystkich osób, które mają udział w samochodzie, albo wcześniejszy dział spadku prowadzący do skupienia własności w jednych rękach.

Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia

Pierwszym krokiem powinno być formalne potwierdzenie, kto odziedziczył spadek po żonie. Można to zrobić na dwa sposoby: w sądzie, składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, albo u notariusza, uzyskując akt poświadczenia dziedziczenia. Notariusz jest zwykle szybszą drogą, ale wymaga zgodnego udziału wszystkich osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy. Jeżeli między spadkobiercami jest spór, ktoś kwestionuje udziały albo nie chce współpracować, właściwa będzie droga sądowa.

Do sprawy spadkowej należy przygotować przede wszystkim odpis aktu zgonu żony, odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia dzieci albo inne dokumenty stanu cywilnego wykazujące pokrewieństwo, dane spadkobierców oraz informacje o ewentualnym testamencie. Przy notarialnym poświadczeniu dziedziczenia notariusz wskaże dokładną listę dokumentów, których wymaga w danej kancelarii.

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia wiadomo już, kto i w jakiej części jest spadkobiercą. Dopiero wtedy można bezpiecznie przygotować dalsze czynności dotyczące samochodu.

Czy potrzebny jest dział spadku?

Samo stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia wskazuje spadkobierców i ich udziały, ale nie zawsze dzieli konkretne składniki majątku. Jeżeli samochód ma ostatecznie trafić do wnuka w całości, są dwie typowe drogi.

• Darowizna udziałów przez wszystkich współwłaścicieli – Pan, syn i córka podpisują z wnukiem umowę darowizny swoich udziałów w samochodzie, dzięki czemu wnuk nabywa całość pojazdu.
• Dział spadku, a potem darowizna – spadkobiercy umawiają się, że samochód przypadnie jednej osobie, np. Panu, a następnie Pan daruje cały samochód wnukowi.

W praktyce przy samochodzie często wystarcza pisemna umowa obejmująca darowiznę udziałów wszystkich współwłaścicieli. Jeżeli jednak w skład spadku wchodzą także inne składniki majątku, spadkobiercy nie są zgodni albo rozliczenia mają być szersze, bezpieczniej przeprowadzić dział spadku. W sprawach spornych może być potrzebna sądowa sprawa spadkowa - przebieg i koszty.

Umowa darowizny samochodu na rzecz wnuka

Umowa darowizny samochodu nie wymaga formy aktu notarialnego. Dla celów dowodowych, podatkowych i rejestracyjnych powinna być jednak sporządzona na piśmie. W umowie trzeba dokładnie wskazać darczyńców, obdarowanego, pojazd oraz udziały, które są przekazywane. Jeżeli wnuk ma stać się jedynym właścicielem, stroną darującą powinni być wszyscy aktualni współwłaściciele pojazdu albo osoba, która wcześniej nabyła cały pojazd w wyniku działu spadku.

W umowie warto podać markę, model, rok produkcji, numer VIN, numer rejestracyjny, numer dowodu rejestracyjnego, przebieg, wartość rynkową pojazdu oraz datę wydania samochodu. Do umowy dobrze dołączyć kopię dokumentu potwierdzającego dziedziczenie oraz, jeżeli był dokonany, dokument działu spadku.

Jeżeli jeden ze spadkobierców nie chce podpisać umowy, nie można pominąć jego udziału. Rozporządzenie udziałem w konkretnym przedmiocie należącym do spadku bez zgody pozostałych spadkobierców może być bezskuteczne w takim zakresie, w jakim naruszałoby ich uprawnienia przy dziale spadku. W razie braku porozumienia rozwiązaniem jest sądowy dział spadku.

Podatek od spadku i darowizny

Wnuk należy do najbliższej rodziny wobec dziadka, a więc przy darowiźnie od dziadka może korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla tzw. grupy 0. Do tej grupy należą m.in. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Zstępni to dzieci, wnuki i prawnuki, a wstępni to rodzice, dziadkowie i pradziadkowie.

Trzeba jednak uważać, ponieważ przy darowiźnie udziałów podatkowo bada się relację wnuka z każdym darczyńcą osobno. Darowizna od dziadka albo od rodzica wnuka może korzystać ze zwolnienia dla grupy 0, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Natomiast darowizna od cioci albo wujka nie jest darowizną w grupie 0, lecz co do zasady w II grupie podatkowej. Przy wartości samochodu około 20 tys. zł podatek często i tak nie wystąpi, ale zależy to od wartości udziału otrzymanego od konkretnej osoby oraz wcześniejszych darowizn od tej samej osoby.

Aktualna kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby w okresie 5 lat, a dla II grupy podatkowej 27 090 zł. W grupie 0 nie składa się SD-Z2, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby lub po tej samej osobie w ciągu 5 lat, doliczona do ostatniego nabycia, nie przekracza 36 120 zł albo gdy nabycie następuje na podstawie aktu notarialnego. Jeżeli próg jest przekroczony, SD-Z2 składa każdy nabywca oddzielnie w terminie 6 miesięcy. Przy spadku termin biegnie od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, a przy darowiźnie od dnia dokonania darowizny.

Spadkobiercy po żonie, czyli Pan i dzieci, powinni również sprawdzić obowiązki podatkowe związane z nabyciem spadku po niej. Jeżeli wartość nabycia po tej samej osobie mieści się w kwocie wolnej, zgłoszenie może nie być potrzebne, ale jeżeli w skład spadku wchodzą także inne składniki majątku, nie należy oceniać wyłącznie wartości samochodu.

Rejestracja pojazdu i ubezpieczenie OC

Po 1 stycznia 2024 r. nabywca pojazdu nabytego na terytorium Polski ma zasadniczo obowiązek złożyć wniosek o rejestrację pojazdu w terminie 30 dni od dnia nabycia. Przy nabyciu pojazdu w drodze spadku termin 30 dni biegnie od dnia prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli po sprawie spadkowej samochód ma od razu zostać darowany wnukowi, warto zsynchronizować dokumenty i terminy, aby nie mnożyć zbędnych formalności.

Wydział komunikacji może wymagać dokumentu własności, dowodu rejestracyjnego, karty pojazdu, jeżeli była wydana, aktualnego badania technicznego, dokumentu tożsamości oraz potwierdzenia ważnego OC. Jeżeli własność wynika z kilku kolejnych czynności, np. spadku i darowizny, trzeba przedłożyć dokumenty wykazujące ciągłość przejścia własności.

Po zbyciu pojazdu darczyńcy powinni także powiadomić ubezpieczyciela OC o przeniesieniu własności. Co do zasady zbywca ma na to 14 dni. Nabywca powinien sprawdzić, czy polisa jest ważna, czy składka została opłacona oraz czy zakład ubezpieczeń nie dokona rekalkulacji składki po zmianie właściciela.

Jakie dokumenty przygotować?

W typowej sprawie będą potrzebne:

• odpis aktu zgonu żony,
• odpis aktu małżeństwa oraz dokumenty potwierdzające pokrewieństwo dzieci ze zmarłą,
• prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia,
• ewentualna umowa działu spadku albo umowa darowizny udziałów w samochodzie,
• dowód rejestracyjny, karta pojazdu, jeżeli była wydana, polisa OC i dokument potwierdzający badanie techniczne,
• formularz SD-Z2, jeżeli w danej relacji rodzinnej i przy danej wartości darowizny albo spadku jest wymagany,
• wniosek o rejestrację pojazdu składany przez nowego właściciela w wydziale komunikacji.

Jeżeli któryś ze spadkobierców przebywa za granicą albo nie może pojawić się u notariusza, trzeba wcześniej ustalić, czy możliwe będzie pełnomocnictwo, czy konieczna będzie sprawa sądowa. Przy notarialnym poświadczeniu dziedziczenia notariusz wymaga zachowania szczególnej procedury i nie każdą nieobecność da się zastąpić zwykłym pełnomocnictwem.

FAQ

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 922, art. 931 oraz art. 1035-1037.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn, w szczególności przepisy o grupach podatkowych, kwotach wolnych i zwolnieniu dla najbliższej rodziny.
• podatki.gov.pl – stawki i limity w podatku od spadków i darowizn.
• podatki.gov.pl – ulgi i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn.
• Ministerstwo Infrastruktury – rejestracja pojazdów.
• Prawo o ruchu drogowym.
• Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.