Rozsyłanie nagich zdjęć bez zgody a dobra osobiste

Jeżeli ktoś bez zgody wysłał lub udostępnił nagie zdjęcia innej osoby, nie jest to wyłącznie konflikt prywatny. W zależności od okoliczności takie działanie może naruszać dobra osobiste, prawo do wizerunku i prywatności, a w niektórych sytuacjach także stanowić przestępstwo. Szczególne znaczenie ma to, czy zdjęcia trafiły tylko do jednej osoby, czy zostały rozpowszechnione szerzej, np. w internecie, w pracy, wśród znajomych albo w rodzinie.

Poniżej omawiamy sytuację, w której zdjęcia z aktu lub nagie fotografie zostały wykonane za zgodą osoby fotografowanej, ale później osoba trzecia bez zgody zrobiła odbitki albo kopie i przekazała je małżonkowi tej osoby. W praktyce najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów oraz prawidłowe dobranie roszczeń.

Jakie dobra osobiste mogą zostać naruszone?

Podstawą cywilnej ochrony jest art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przepis ten wymienia przykładowo dobra osobiste człowieka, w tym cześć, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Katalog z art. 23 Kodeksu cywilnego jest otwarty, dlatego w orzecznictwie i praktyce ochroną obejmuje się również prywatność, intymność, godność osobistą i autonomię informacyjną.

W przypadku nagich zdjęć najczęściej naruszone mogą być:

• prawo do prywatności - ponieważ ujawniane są informacje i obrazy należące do sfery osobistej,
• prawo do intymności - szczególnie gdy fotografie przedstawiają nagość, erotykę albo sytuacje seksualne,
• wizerunek - jeżeli osoba jest rozpoznawalna na zdjęciu,
• cześć i godność osobista - jeżeli sposób przekazania zdjęć miał poniżyć, upokorzyć albo wywołać presję,
• tajemnica korespondencji lub prywatnej komunikacji - gdy zdjęcia pochodziły z prywatnych wiadomości albo nośników.

Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Jeżeli doszło już do naruszenia, można żądać także usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym można również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego powstała szkoda majątkowa, art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, w szczególności na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Czy wysłanie zdjęć tylko jednej osobie także może być bezprawne?

Tak, choć zakres odpowiedzialności zależy od konkretnego stanu faktycznego. Naruszenie dóbr osobistych nie zawsze wymaga publicznego rozpowszechnienia treści. Godność, prywatność i intymność mogą zostać naruszone również przez przekazanie zdjęć jednej osobie, jeżeli celem lub skutkiem działania było upokorzenie, naruszenie sfery prywatnej albo wywołanie konfliktu rodzinnego.

Inaczej należy ocenić odpowiedzialność z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 81 ust. 1 tej ustawy rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi jeden z ustawowych wyjątków. Przy wysłaniu fotografii tylko jednej osobie może pojawić się spór, czy doszło do rozpowszechniania w rozumieniu art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie wyklucza to jednak ochrony na podstawie art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zdjęcia trafiły do internetu, grupy w komunikatorze, mediów społecznościowych, pracodawcy, szkoły albo większego kręgu osób, sytuacja jest poważniejsza. Wtedy łatwiej wykazać naruszenie dobrego imienia, prywatności i wizerunku, a także realną krzywdę. Podobne problemy pojawiają się przy sprawach o komentarze w internecie a dobra osobiste oraz przy publikacji prywatnych materiałów, takich jak zdjęcia wnętrza domu w internecie.

Jakie roszczenia można zgłosić w pozwie?

W pozwie o ochronę dóbr osobistych można połączyć kilka żądań. Najczęściej są to:

W praktyce sąd będzie badał, czy istniało dobro osobiste, czy doszło do jego naruszenia lub zagrożenia oraz czy działanie pozwanego było bezprawne. W sprawach z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego bezprawność naruszenia jest domniemywana, co oznacza, że to pozwany powinien wykazać okoliczności wyłączające bezprawność, np. zgodę osoby zainteresowanej, działanie w ramach porządku prawnego albo wykonywanie prawa podmiotowego. Przy nagich zdjęciach uzyskanie takiej obrony jest trudne, jeżeli osoba fotografowana nie zgodziła się na dalsze udostępnianie.

Jakie dowody należy zabezpieczyć?

Największym problemem w takich sprawach jest zwykle nie sama podstawa prawna, lecz udowodnienie, kto wysłał zdjęcia, skąd je miał i komu je przekazał. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W procesie cywilnym tę zasadę uzupełnia art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Warto zabezpieczyć w szczególności:

• oryginały odbitek, wydruków, korespondencji i kopert,
• zrzuty ekranu wiadomości, profili, rozmów i potwierdzeń wysyłki,
• pliki cyfrowe wraz z metadanymi, jeżeli są dostępne,
• dane świadków, którzy widzieli zdjęcia albo otrzymali wiadomości,
• potwierdzenia, że zdjęcia były dalej rozsyłane, komentowane lub pokazywane,
• wezwania do zaprzestania naruszeń i odpowiedzi sprawcy,
• dokumentację medyczną lub psychologiczną, jeżeli naruszenie spowodowało poważne skutki zdrowotne.

Nie należy usuwać wiadomości ani oddawać sprawcy jedynych kopii zdjęć. Jeżeli sprawa dotyczy komunikatorów lub portali społecznościowych, dobrze jest wykonać zrzuty ekranu w sposób pokazujący datę, godzinę, nazwę konta i kontekst rozmowy. W bardziej spornych sprawach można rozważyć protokół notarialny z oględzin strony internetowej albo telefonu.

Czy można żądać usunięcia zdjęć i zakazu dalszego wysyłania?

Tak. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania dalszego działania, jeżeli dobro osobiste jest zagrożone. Żądanie może obejmować np. zakaz dalszego przesyłania, publikowania, drukowania, pokazywania lub komentowania zdjęć. Można także żądać usunięcia skutków naruszenia, czyli np. usunięcia plików z kont, urządzeń, chmur internetowych, portali społecznościowych albo wysłania do odbiorców oświadczenia, że zdjęcia zostały przekazane bez zgody osoby przedstawionej.

Jeżeli istnieje realne ryzyko dalszego rozpowszechniania zdjęć, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 730 § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może w postanowieniu o zabezpieczeniu zakazać określonych działań jeszcze przed zakończeniem procesu. Treść wniosku trzeba jednak dopasować do faktów i dowodów, ponieważ zbyt ogólne żądanie może zostać oddalone.

Czy sprawa może mieć charakter karny?

W wielu przypadkach należy rozważyć także odpowiedzialność karną. Najważniejszy jest art. 191a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten penalizuje m.in. rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej. Przestępstwo z art. 191a § 1 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 191a § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli zdjęcia wysłano tylko jednej osobie, organy ścigania mogą badać, czy w konkretnych okolicznościach doszło do rozpowszechniania w rozumieniu art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli fotografie zostały wysłane do większej liczby osób, opublikowane w internecie albo umieszczone w grupie, ryzyko odpowiedzialności karnej jest znacznie większe. Gdy sprawca tylko grozi publikacją nagich fotografii, przydatne może być omówienie spraw podobnych do groźby upublicznienia zdjęć.

W określonych sytuacjach można rozważyć również art. 212 § 1 Kodeksu karnego, czyli zniesławienie, jeżeli sprawca pomawia inną osobę o takie postępowanie lub właściwości, które mogą ją poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Zniesławienie jest ścigane z oskarżenia prywatnego, co wynika z art. 212 § 4 Kodeksu karnego. Podobnie art. 216 § 1 Kodeksu karnego penalizuje zniewagę, a art. 216 § 5 Kodeksu karnego przewiduje tryb prywatnoskargowy.

W kontekście wypowiedzi poniżających i pomawiających warto pamiętać, że podobne mechanizmy ochrony dóbr osobistych pojawiają się także w sprawach takich jak zniesławienie w szkole czy naruszenie dóbr nauczyciela.

Do jakiego sądu wnieść pozew i jakie są koszty?

Sprawy o ochronę dóbr osobistych jako sprawy o prawa niemajątkowe należą co do zasady do właściwości sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli z roszczeniem niemajątkowym łączone jest roszczenie pieniężne, np. o zadośćuczynienie, sprawa nadal zwykle trafia do sądu okręgowego.

Opłata od pozwu o ochronę dóbr osobistych wynosi co do zasady 600 zł na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli jednocześnie dochodzone jest roszczenie pieniężne, np. zadośćuczynienie lub odszkodowanie, należy sprawdzić aktualną opłatę od tego roszczenia zgodnie z art. 13 tej ustawy, ponieważ zależy ona od wartości przedmiotu sporu.

Jeżeli powoda nie stać na koszty sądowe, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Osoba fizyczna musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Czy małżonek miał prawo otrzymać takie zdjęcia?

To częsty argument w sporach rodzinnych, ale nie daje automatycznej zgody na przekazywanie nagich zdjęć. Art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie oraz są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności. Z tego przepisu nie wynika jednak uprawnienie osoby trzeciej do samodzielnego kopiowania i wysyłania intymnych fotografii bez zgody osoby przedstawionej.

W procesie cywilnym sąd może brać pod uwagę cały kontekst: relacje rodzinne, prawdziwość informacji, sposób wejścia w posiadanie zdjęć, cel działania, krąg odbiorców i skutki naruszenia. Nie oznacza to jednak, że osoba trzecia może dowolnie dysponować cudzym intymnym wizerunkiem. Im bardziej złośliwy, publiczny lub poniżający był sposób działania, tym silniejsze podstawy do ochrony prawnej.

Co zrobić praktycznie krok po kroku?

1. Zabezpiecz dowody - zachowaj zdjęcia, koperty, wiadomości, linki, zrzuty ekranu i dane świadków.
2. Ustal krąg odbiorców - sprawdź, kto otrzymał zdjęcia i czy istnieje ryzyko dalszego udostępnienia.
3. Wyślij wezwanie - możesz zażądać usunięcia zdjęć, zaprzestania rozpowszechniania, przeprosin i potwierdzenia usunięcia plików.
4. Rozważ pozew cywilny - szczególnie gdy sprawca nie reaguje, naruszenie było dotkliwe albo zdjęcia trafiły dalej.
5. Rozważ zawiadomienie organów ścigania - zwłaszcza gdy zdjęcia intymne są publikowane, rozsyłane wielu osobom albo sprawca szantażuje publikacją.

FAQ

Podsumowanie

Rozsyłanie nagich zdjęć bez zgody osoby widocznej na fotografii może uzasadniać powództwo o ochronę dóbr osobistych. Najczęściej naruszone są prywatność, intymność, cześć i wizerunek, chronione przez art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego. Poszkodowany może żądać zakazu dalszego udostępniania, usunięcia skutków naruszenia, przeprosin, zadośćuczynienia, zapłaty na cel społeczny albo odszkodowania.

O powodzeniu sprawy decydują jednak dowody. Trzeba wykazać, kto dysponował zdjęciami, kto je wysłał, komu zostały przekazane i jakie skutki wywołało naruszenie. Jeżeli zdjęcia zostały szerzej rozpowszechnione albo sprawca grozi ich publikacją, warto rozważyć także działania karne.

Źródła

• Art. 23, art. 24, art. 415 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 17 pkt 1, art. 232, art. 730 § 1 i art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13, art. 26 ust. 1 pkt 3 i art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
• Art. 191a § 1 i § 2, art. 212 § 1 i § 4 oraz art. 216 § 1 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.