Przedawnienie karalności kradzieży z włamaniem

Kradzież z włamaniem a aktualne przepisy

Kradzież z włamaniem jest przestępstwem z art. 279 § 1 Kodeksu karnego. Przepis przewiduje za taki czyn karę pozbawienia wolności od roku do lat 10. Nie chodzi więc o zwykłą kradzież, lecz o zabór cudzej rzeczy po przełamaniu zabezpieczenia, np. zamka, kłódki, zabezpieczenia pojazdu, zabezpieczenia lokalu albo innej realnej przeszkody chroniącej dostęp do mienia.

Jeżeli kradzież z włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Brak wniosku nie jest jednak tym samym co przedawnienie. Przedawnienie określa, po jakim czasie karalność czynu ustaje.

W aktualnym stanie prawnym art. 101 § 1 Kodeksu karnego przewiduje dla występku zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat termin 15 lat. Ponieważ podstawowy typ kradzieży z włamaniem jest zagrożony karą do 10 lat pozbawienia wolności, należy do tej kategorii.

Kiedy zaczyna biec termin przedawnienia?

Co do zasady termin przedawnienia karalności liczy się od czasu popełnienia przestępstwa. Jeżeli czyn był popełniany przez czas dłuższy niż jeden dzień, art. 101 § 3a Kodeksu karnego wiąże początek biegu z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem wypełniał znamiona przestępstwa. Przy typowej kradzieży z włamaniem popełnionej jednego dnia termin liczy się od tej daty.

W przypadku czynu z kwietnia 2000 r. znaczenie ma ustawa z 3 czerwca 2005 r. Nowelizacja wprowadziła 15-letni termin dla występków zagrożonych karą przekraczającą 5 lat i nakazała stosować nowe reguły także do czynów wcześniejszych, jeżeli przedawnienie nie nastąpiło przed wejściem ustawy w życie. Dlatego dla modelowej kradzieży z włamaniem z kwietnia 2000 r. podstawowy termin przesunął się do kwietnia 2015 r.

Szersze zasady liczenia terminów omawia materiał o przedawnieniu kradzieży z włamaniem. W serwisie warto też porównać przedawnienie karalności oraz wpływ przepisów przejściowych na starsze czyny.

Wszczęcie postępowania i przedłużenie przedawnienia

Sama data popełnienia czynu nie zawsze wystarcza. Obecnie art. 102 Kodeksu karnego stanowi, że jeżeli w okresie podstawowego przedawnienia wszczęto postępowanie, karalność przestępstw z art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat od zakończenia tego podstawowego okresu.

Przy czynach z 2000 r. trzeba jednak pamiętać o historycznym brzmieniu przepisu. Po nowelizacji z 2005 r. art. 102 wymagał wszczęcia w podstawowym okresie postępowania przeciwko osobie. Dopiero ustawa z 15 stycznia 2016 r. zastąpiła ten warunek szerszym zwrotem „wszczęto postępowanie”. Jednocześnie przepis przejściowy z 2016 r. zastrzegł, że nowe zasady stosuje się do wcześniejszych czynów tylko wtedy, gdy termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.

Dlatego dla kradzieży z włamaniem z kwietnia 2000 r. nie wystarczy automatycznie stwierdzić, że kiedyś wszczęto postępowanie „w sprawie”. Jeżeli do kwietnia 2015 r. nie został spełniony warunek wymagany przez obowiązujący wówczas art. 102, późniejsza nowelizacja z 2016 r. nie mogła przywrócić już przedawnionej karalności. Jeżeli natomiast wymagane postępowanie przeciwko osobie wszczęto w terminie, dodatkowy okres mógł przesunąć przedawnienie do kwietnia 2025 r.

Czy kradzież z włamaniem z 2000 r. jest dziś przedawniona?

W modelowym wariancie opisanym w tym artykule odpowiedź jest obecnie twierdząca. Dla czynu z kwietnia 2000 r. podstawowy termin, po zastosowaniu nowelizacji z 2005 r., upływał w kwietniu 2015 r. Jeżeli w odpowiednim czasie skutecznie uruchomiono dodatkowe 10 lat z art. 102, termin przesuwał się do kwietnia 2025 r.

Na tym etapie trzeba rozróżnić dwa różne przepisy covidowe:

• art. 15zzr ust. 6 ustawy COVID-19 – obowiązywał od 31 marca do 16 maja 2020 r. i wstrzymywał bieg przedawnienia; Sąd Najwyższy przyjmuje, że okres ten wydłuża termin o 47 dni,
• art. 15zzr¹ ust. 1 ustawy COVID-19 – przewidywał znacznie dłuższe wstrzymanie, ale wyrokiem z 12 grudnia 2023 r., P 12/22, Trybunał Konstytucyjny uznał go za niezgodny z art. 2 Konstytucji; w sprawach będących w toku przepis ten ma być pomijany.

Skutek wyroku TK P 12/22 i orzeczenia SN III KK 576/24

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wyrok P 12/22 usuwa skutek wywoływany przez art. 15zzr¹ ust. 1, a w sprawach będących w toku należy stosować ogólne reguły przedawnienia bez tego wieloletniego wstrzymania. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 lutego 2025 r., III KK 576/24, zaakceptował pominięcie art. 15zzr¹ ust. 1 i jednocześnie wyraźnie odróżnił go od wcześniejszego art. 15zzr ust. 6, który nie został zakwestionowany i daje 47 dni zawieszenia.

Oznacza to, że w modelowej sprawie kradzieży z włamaniem z kwietnia 2000 r. nie należy „ratować” karalności przez doliczanie kilku lat zawieszenia covidowego. Nawet jeżeli termin został wcześniej przedłużony o 10 lat do 2025 r., po dodaniu 47 dni z art. 15zzr ust. 6 upłynął najpóźniej w czerwcu 2025 r., zależnie od dokładnej daty czynu. Na dzień aktualizacji artykułu taki modelowy czyn jest więc przedawniony, o ile nie wystąpiła inna, szczególna podstawa ustawowego wstrzymania biegu przedawnienia.

Co zrobić, gdy organ nadal prowadzi sprawę?

Jeżeli policja, prokuratura albo sąd prowadzą sprawę bardzo dawnego czynu, trzeba przede wszystkim ustalić sygnaturę i uzyskać dostęp do chronologii czynności procesowych. Najważniejsze są: dokładna data czynu, data wszczęcia postępowania, data wszczęcia postępowania przeciwko osobie lub przedstawienia zarzutów oraz ewentualne podstawy ustawowego wstrzymania biegu przedawnienia.

Jeżeli organ powołuje się na przepisy COVID-19, warto ustalić, czy dolicza wyłącznie 47 dni wynikające z art. 15zzr ust. 6, czy nadal uwzględnia wieloletnie wstrzymanie z art. 15zzr¹ ust. 1. Po wyroku TK P 12/22 i postanowieniu SN III KK 576/24 ten drugi okres nie powinien być uwzględniany w sprawie będącej w toku.

Przedawnienie organ powinien uwzględnić z urzędu, ale osoba podejrzana lub oskarżona może złożyć wniosek o umorzenie postępowania i przedstawić własne wyliczenie. W starej sprawie najlepiej oprzeć je na dokumentach z akt, a nie tylko na dacie pierwszego zawiadomienia o przestępstwie.

FAQ

Ile wynosi przedawnienie kradzieży z włamaniem?

Dla podstawowego typu z art. 279 § 1 Kodeksu karnego termin wynosi 15 lat od popełnienia czynu, ponieważ jest to występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat.

Czy wszczęcie postępowania zawsze dodaje 10 lat?

Obecnie art. 102 Kodeksu karnego wiąże dodatkowy okres z wszczęciem postępowania w podstawowym terminie. W bardzo starych sprawach trzeba jednak zastosować przepisy obowiązujące w czasie biegu przedawnienia. Dla czynu z 2000 r. istotne jest, że przed zmianą z 2016 r. przepis wymagał wszczęcia postępowania przeciwko osobie, a nowelizacja nie przywracała terminu, który już wcześniej upłynął.

Czy kradzież z włamaniem z 2000 r. może być jeszcze ścigana?

W modelowym wariancie omawianym w artykule nie. Nawet przy dodatkowych 10 latach z art. 102 i 47 dniach zawieszenia z 2020 r. termin upłynął w 2025 r. Odrębnie trzeba zbadać tylko nietypowe podstawy ustawowego wstrzymania, jeżeli rzeczywiście wystąpiły w konkretnej sprawie.

Czy przepisy COVID-19 nadal mogą mieć znaczenie?

Tak, ale nie przez wieloletnie zawieszenie z art. 15zzr¹ ust. 1. Znaczenie może mieć wcześniejsze zawieszenie z art. 15zzr ust. 6, które obowiązywało od 31 marca do 16 maja 2020 r. i wydłuża termin o 47 dni.

Czy list gończy zatrzymuje przedawnienie?

Sam list gończy nie stanowi prostego, samodzielnego mechanizmu „wyzerowania” terminu. Może natomiast wskazywać, że wcześniej podjęto czynności istotne dla art. 102 albo że postępowanie miało określony status. Dlatego trzeba sprawdzić pełną chronologię akt.

Czy przedawnienie trzeba zgłosić samodzielnie?

Organ powinien uwzględnić przedawnienie z urzędu. W praktyce warto jednak podnieść je wyraźnie i przedstawić daty oraz podstawę prawną własnego wyliczenia, zwłaszcza gdy spór dotyczy dawnych nowelizacji lub okresów covidowych.

Źródła

• Kodeks karny – tekst jednolity z późn. zm. (ELI) – art. 101, art. 102 i art. 279.
• Ustawa z 3 czerwca 2005 r. o zmianie Kodeksu karnego – wydłużenie podstawowego terminu i przepis przejściowy.
• Ustawa z 15 stycznia 2016 r. o zmianie Kodeksu karnego – zmiana art. 102 i przepis przejściowy.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r., P 12/22 – art. 15zzr¹ ust. 1 ustawy COVID-19.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 27 lutego 2025 r., III KK 576/24 – skutek P 12/22 oraz 47-dniowe zawieszenie z art. 15zzr ust. 6.