Powrót po urlopie wychowawczym a wypowiedzenie

Powrót do pracy po urlopie wychowawczym

Zgodnie z art. 186⁴ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi dopuścić go do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem albo na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym pracownika. Wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia przysługującego w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

Oznacza to, że sam fakt długiej nieobecności związanej z opieką nad dzieckiem nie daje podstawy do obniżenia wynagrodzenia ani do zaproponowania dowolnego stanowiska. Pracodawca powinien realnie sprawdzić, czy istnieje możliwość przywrócenia pracownika do dotychczasowej pracy albo do pracy zgodnej z jego kwalifikacjami.

Jeżeli w czasie urlopu wychowawczego doszło do likwidacji stanowiska, reorganizacji albo zmiany właściciela firmy, trzeba odróżnić dwie sytuacje: przejście zakładu pracy na innego pracodawcę oraz rzeczywisty brak stanowiska po powrocie. W praktyce szczególnie często pojawia się problem: wychowawczy a likwidacja, czyli co zrobić, gdy po zakończeniu urlopu nie ma już miejsca pracy.

Sprzedaż firmy w czasie urlopu wychowawczego

Jeżeli firma została sprzedana w taki sposób, że doszło do przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, zastosowanie ma art. 23¹ § 1 Kodeksu pracy. Z przepisu tego wynika, że nowy pracodawca staje się z mocy prawa stroną dotychczasowych stosunków pracy. Pracownik nie musi podpisywać nowej umowy tylko dlatego, że zmienił się pracodawca.

Na podstawie art. 23¹ § 3 Kodeksu pracy dotychczasowy i nowy pracodawca mają obowiązek poinformować pracowników na piśmie o przewidywanym terminie przejścia zakładu, przyczynach, skutkach prawnych, ekonomicznych i socjalnych oraz zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia. Jeżeli u pracodawców działają zakładowe organizacje związkowe, obowiązek informacyjny realizowany jest wobec tych organizacji według zasad z art. 26¹ ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.

Pracownik może w terminie 2 miesięcy od przejścia zakładu pracy rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia, za 7-dniowym uprzedzeniem, co wynika z art. 23¹ § 4 Kodeksu pracy. Takie rozwiązanie powoduje skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem umowy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do odprawy - odprawę trzeba oceniać odrębnie na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r.

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę po urlopie wychowawczym?

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownik nie korzysta już z ochrony wynikającej wyłącznie z samego przebywania na tym urlopie. Jeżeli pracodawca nie ma możliwości dopuszczenia go do pracy na stanowisku dotychczasowym, równorzędnym ani odpowiadającym kwalifikacjom, może rozważyć wypowiedzenie umowy o pracę. Musi jednak podać rzeczywistą, konkretną i prawdziwą przyczynę wypowiedzenia, jeżeli umowa jest zawarta na czas określony albo nieokreślony - art. 30 § 4 Kodeksu pracy.

Brak możliwości zatrudnienia pracownicy po urlopie wychowawczym na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem lub zgodnym z kwalifikacjami może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę. Taką ocenę przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z 3 listopada 1994 r., I PRN 77/94. Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić, czy likwidacja stanowiska była rzeczywista, czy przyczyna nie została wskazana pozornie oraz czy pracodawca nie dysponował innym odpowiednim stanowiskiem.

Jeżeli u pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa reprezentująca pracownika, pracodawca powinien skonsultować zamiar wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieokreślony z tą organizacją na zasadach z art. 38 § 1 Kodeksu pracy. Wypowiedzenie powinno zawierać także pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy, czego wymaga art. 30 § 5 Kodeksu pracy.

Ochrona po złożeniu wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może zamiast dalszego korzystania z tego urlopu złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu. Wynika to z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy. Wniosek składa się co do zasady 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze, zgodnie z art. 186⁷ § 2 Kodeksu pracy.

Od dnia złożenia takiego wniosku do dnia powrotu do poprzedniego wymiaru czasu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy. Taką ochronę przewiduje art. 186⁸ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Ochrona nie działa w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika - art. 186⁸ § 2 Kodeksu pracy.

W praktyce ważny jest moment złożenia wniosku. Jeżeli pracownik złoży go dopiero po otrzymaniu wypowiedzenia, ochrona nie cofnie skutków prawidłowo doręczonego wypowiedzenia. Jeżeli jednak wniosek został złożony wcześniej, trzeba szczegółowo ocenić, czy pracodawca mógł skutecznie wypowiedzieć umowę.

Okres wypowiedzenia i zwolnienie z obowiązku pracy

Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony albo nieokreślony zależy od stażu pracy u danego pracodawcy. Zgodnie z art. 36 § 1 Kodeksu pracy wynosi on:

Jeżeli pracodawca nie ma dla pracownika pracy w okresie wypowiedzenia, może zwolnić go z obowiązku świadczenia pracy. Podstawą jest art. 36² Kodeksu pracy. Za okres takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Pracodawca może także w okresie wypowiedzenia udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego, a pracownik ma obowiązek go wykorzystać. Wynika to z art. 167¹ Kodeksu pracy. Dopiero niewykorzystany urlop, którego nie da się rozliczyć w naturze do końca zatrudnienia, podlega rozliczeniu ekwiwalentem pieniężnym.

Kiedy należy się odprawa?

Odprawa pieniężna nie przysługuje przy każdym wypowiedzeniu. Jej podstawą może być ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy stosuje się ją do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników.

Jeżeli pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pracowników, odprawa z tej ustawy co do zasady nie przysługuje, nawet gdy przyczyną wypowiedzenia jest likwidacja stanowiska. Wyjątkiem może być sytuacja, gdy prawo do odprawy wynika z układu zbiorowego pracy, regulaminu, umowy o pracę albo odrębnego porozumienia.

Przy zwolnieniu indywidualnym odprawa może przysługiwać na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., jeżeli przyczyny niedotyczące pracownika stanowią wyłączny powód wypowiedzenia albo rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Typową przyczyną jest rzeczywista likwidacja stanowiska, reorganizacja albo redukcja zatrudnienia.

Wysokość odprawy

Wysokość odprawy określa art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. Pracownikowi przysługuje odprawa w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia - jeżeli był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,
• dwumiesięcznego wynagrodzenia - jeżeli był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat,
• trzymiesięcznego wynagrodzenia - jeżeli był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. odprawę oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Zgodnie z art. 8 ust. 4 tej ustawy odprawa nie może przekraczać 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Do stażu u danego pracodawcy wlicza się również okres urlopu wychowawczego, ponieważ stosunek pracy w tym czasie trwa. Jeżeli doszło do przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę w trybie art. 23¹ § 1 Kodeksu pracy, staż sprzed przejęcia również powinien być uwzględniany u następcy prawnego.

Urlop wypoczynkowy i ekwiwalent po wychowawczym

Rozliczenie urlopu wypoczynkowego zależy od tego, w jakim okresie pracownik korzystał z urlopu wychowawczego i czy przed jego rozpoczęciem nabył już prawo do urlopu wypoczynkowego za dany rok. Zgodnie z art. 155² § 1 pkt 2 Kodeksu pracy pracownik powracający do pracy w ciągu roku kalendarzowego po urlopie wychowawczym trwającym co najmniej miesiąc nabywa prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym, jeżeli urlop wychowawczy obejmował część roku i pracownik wraca do pracy w tym roku.

Jeżeli jednak pracownik nabył prawo do urlopu wypoczynkowego 1 stycznia, a następnie w tym samym roku rozpoczął urlop wychowawczy i wrócił do pracy jeszcze w tym roku, urlop wychowawczy nie obniża urlopu wypoczynkowego za ten rok. Wynika to z konstrukcji art. 155² Kodeksu pracy, w którym urlop wychowawczy został potraktowany odmiennie niż część innych nieobecności.

Ekwiwalent pieniężny przysługuje dopiero wtedy, gdy w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy nie można wykorzystać urlopu w naturze. Podstawą jest art. 171 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli pracodawca w okresie wypowiedzenia udzieli urlopu na podstawie art. 167¹ Kodeksu pracy, ekwiwalent będzie należny tylko za pozostałą, niewykorzystaną część urlopu.

Odwołanie od wypowiedzenia

Jeżeli pracownik uważa, że wypowiedzenie po urlopie wychowawczym jest nieuzasadnione albo narusza przepisy, może wnieść odwołanie do sądu pracy. Termin wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę, co wynika z art. 264 § 1 Kodeksu pracy.

W pozwie można domagać się, w zależności od sytuacji, uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Podstawy roszczeń przy wypowiedzeniu umowy zawartej na czas nieokreślony określa art. 45 § 1 Kodeksu pracy. Przy umowach terminowych trzeba uwzględnić aktualne brzmienie przepisów o wypowiadaniu umów na czas określony, w tym obowiązek wskazania przyczyny wypowiedzenia wynikający z art. 30 § 4 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy po urlopie wychowawczym pracodawca musi przywrócić mnie na to samo stanowisko?

Tak, w pierwszej kolejności powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne albo odpowiadające kwalifikacjom, z wynagrodzeniem nie niższym niż przed urlopem. Wynika to z art. 186⁴ Kodeksu pracy.

Czy likwidacja stanowiska zawsze uzasadnia wypowiedzenie?

Nie zawsze. Likwidacja stanowiska musi być rzeczywista, a przyczyna wypowiedzenia konkretna i prawdziwa. Trzeba też sprawdzić, czy pracodawca nie miał innego stanowiska równorzędnego albo odpowiadającego kwalifikacjom pracownika.

Czy należy mi się odprawa po powrocie z wychowawczego?

Odprawa może przysługiwać, jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a wyłączną przyczyną wypowiedzenia są okoliczności niedotyczące pracownika, na przykład rzeczywista likwidacja stanowiska. Podstawą są art. 10 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r.

Czy za czas urlopu wychowawczego należy się urlop wypoczynkowy?

To zależy od układu dat. Jeżeli pracownik przez cały rok pozostawał na urlopie wychowawczym i wraca w trakcie roku, urlop za ten rok ustala się proporcjonalnie według art. 155² § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Jeżeli jednak prawo do urlopu powstało przed rozpoczęciem wychowawczego i powrót nastąpił w tym samym roku, urlop wychowawczy nie musi obniżać wymiaru urlopu za ten rok.

Ile mam czasu na odwołanie od wypowiedzenia?

Termin na wniesienie odwołania do sądu pracy wynosi 21 dni od doręczenia wypowiedzenia. Wynika to z art. 264 § 1 Kodeksu pracy. Termin jest krótki, dlatego nie warto czekać z analizą dokumentów.

Źródła

• art. 23¹, art. 30 § 4 i § 5, art. 36 § 1, art. 36², art. 38 § 1, art. 45 § 1, art. 167¹, art. 171 § 1, art. 186⁴, art. 186⁷, art. 186⁸, art. 155² § 1 pkt 2 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy,
• art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
• art. 26¹ ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych,
• wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1994 r., I PRN 77/94, OSNAPiUS 1995/2/24.