Wypowiedzenie po urlopie wychowawczym i likwidacja stanowiska

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę w czasie urlopu wychowawczego?

Co do zasady nie. Aktualnie podstawową regulacją jest art. 186⁸ Kodeksu pracy. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o udzielenie tego urlopu aż do dnia jego zakończenia. Ochrona obejmuje także wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy składany przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego, z tym że w tym wariancie trwa do powrotu do nieobniżonego wymiaru, nie dłużej niż łącznie przez 12 miesięcy.

Nie oznacza to jednak absolutnej nietykalności. Rozwiązanie umowy może być dopuszczalne m.in. w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także wtedy, gdy zachodzą podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Osobno trzeba ocenić sytuacje objęte ustawą o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników, czyli przede wszystkim przypadki dotyczące większych pracodawców.

Ważne jest rozróżnienie: likwidacja stanowiska pracy nie jest tym samym co likwidacja pracodawcy. Jeżeli pracodawca tylko reorganizuje firmę i usuwa konkretne stanowisko, trzeba sprawdzić, czy wypowiedzenie mieści się w przepisach o zwolnieniach grupowych albo indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika.

Wypowiedzenie umowy o pracę w okresie od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy

Jeżeli wypowiedzenie ma nastąpić w czasie urlopu wychowawczego, pierwsze pytanie brzmi: ilu pracowników zatrudnia pracodawca i z jakiego powodu rzeczywiście likwiduje stanowisko. Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy ma zastosowanie zasadniczo do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników. To właśnie ta ustawa może w określonych sytuacjach ograniczać ochronę przed wypowiedzeniem.

Przy zwolnieniach grupowych znaczenie mają ustawowe progi zwalnianych pracowników w okresie 30 dni: co najmniej 10 pracowników przy zatrudnieniu poniżej 100 osób, 10% pracowników przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób albo 30 pracowników przy zatrudnieniu co najmniej 300 osób. Przy zwolnieniach indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika przyczyna leżąca po stronie pracodawcy musi być wyłącznym powodem wypowiedzenia. W przypadku pracowników szczególnie chronionych istotne może być również stanowisko zakładowej organizacji związkowej, jeżeli działa u pracodawcy i reprezentuje pracownika.

Jeżeli rozwiązanie umowy następuje na podstawie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników, pracownikowi może przysługiwać odprawa pieniężna. Jej wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi równowartość jednomiesięcznego, dwumiesięcznego albo trzymiesięcznego wynagrodzenia, z ustawowym limitem 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepisy ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników mogą pozwalać na wypowiedzenie umowy pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 15 lutego 2006 r., II PZP 13/05. W praktyce oznacza to, że przy większym pracodawcy sama informacja o urlopie wychowawczym nie zawsze wystarczy do zablokowania wypowiedzenia, jeżeli przyczyna zwolnienia jest rzeczywista i niedotycząca pracownika.

Podobny problem szerzej omawia materiał o sytuacji, gdy występuje wychowawczy a likwidacja, bo w praktyce często myli się likwidację firmy, likwidację pracodawcy i likwidację samego stanowiska pracy.

Doręczenie wypowiedzenia kurierem w ostatnim dniu urlopu

Ostatni dzień urlopu wychowawczego nadal jest objęty ochroną. Jeżeli pracodawca doręcza wypowiedzenie właśnie tego dnia, trzeba ocenić, czy wypowiedzenie mieści się w jednym z wyjątków od ochrony. Jeżeli nie, wypowiedzenie może być wadliwe, nawet jeśli zostało skutecznie doręczone.

Wypowiedzenie jest oświadczeniem pracodawcy. Dla jego skuteczności znaczenie ma to, czy dotarło do pracownika w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. Doręczenie kurierem może więc być skuteczne, ale w sporze sądowym liczą się dowody: data doręczenia, potwierdzenie odbioru, treść pisma, przyczyna wypowiedzenia i to, czy pracownik był w tym dniu objęty ochroną.

Unikanie odbioru przesyłki zwykle nie jest bezpieczną metodą ochrony. Jeżeli pracownik miał realną możliwość odebrania pisma i zapoznania się z nim, pracodawca może twierdzić, że wypowiedzenie zostało doręczone. Bezpieczniej jest ocenić podstawy wypowiedzenia i w razie potrzeby złożyć odwołanie do sądu pracy w terminie.

Zwolnienie lekarskie po powrocie z urlopu wychowawczego

Art. 41 Kodeksu pracy stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika ani w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres pozwalający rozwiązać umowę bez wypowiedzenia. Zwolnienie lekarskie jest właśnie taką usprawiedliwioną nieobecnością.

Jeżeli pracownik od pierwszego dnia po urlopie wychowawczym jest niezdolny do pracy i prawidłowo usprawiedliwia nieobecność, pracodawca co do zasady nie powinien wręczać mu wypowiedzenia w czasie tej choroby. Inaczej wygląda sytuacja, gdy wypowiedzenie zostało skutecznie doręczone wcześniej, a dopiero potem pracownik uzyskał zwolnienie lekarskie. Późniejsze L4 nie unieważnia automatycznie wypowiedzenia.

Trzeba też pamiętać, że art. 41 Kodeksu pracy nie chroni przed każdym sposobem zakończenia umowy i nie zawsze działa przy szczególnych procedurach zwolnień. Dlatego w konkretnej sprawie należy ustalić tryb wypowiedzenia i przyczynę wskazaną w piśmie pracodawcy.

Zagwarantowanie pracownikowi powracającemu z urlopu wychowawczego stanowiska pracy

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien dopuścić go do pracy na stanowisku równorzędnym albo innym odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym pracownika. Wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia przysługującego w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

Ta zasada nie oznacza jednak, że po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownik jest bezterminowo chroniony przed wypowiedzeniem. Ochrona związana z samym urlopem kończy się wraz z jego zakończeniem, chyba że pracownik korzysta z innej ochrony, np. z prawidłowo złożonego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy, zwolnienia lekarskiego, ciąży albo innych szczególnych przepisów.

W praktyce powrót rodzica po dłuższej nieobecności bywa punktem spornym: pracodawca powołuje się na reorganizację, a pracownik kwestionuje rzeczywistość likwidacji stanowiska albo dobór do zwolnienia. W takich sprawach duże znaczenie ma ochrona rodzica i zakaz mniej korzystnego traktowania z powodu korzystania z uprawnień rodzicielskich.

Czy po wychowawczym można zablokować wypowiedzenie wnioskiem o obniżenie etatu?

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może zamiast korzystać z urlopu złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy, nie niżej niż do połowy pełnego etatu. W takiej sytuacji ochrona przed wypowiedzeniem trwa od dnia złożenia wniosku do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, maksymalnie przez łączny okres 12 miesięcy.

Nie jest to jednak narzędzie działające wstecz. Jeżeli pracodawca zdążył już dokonać czynności zmierzającej do rozwiązania umowy, późniejszy wniosek nie zatrzyma skutków tej czynności. Dlatego termin złożenia wniosku ma znaczenie praktyczne. Trzeba też sprawdzić, czy pracownik nadal jest uprawniony do urlopu wychowawczego.

Urlop wypoczynkowy po urlopie wychowawczym i po L4

Za czas korzystania z urlopu wychowawczego pracownik nie nabywa urlopu wypoczynkowego tak jak za okres faktycznej pracy. W roku powrotu do pracy po urlopie wychowawczym wymiar urlopu wypoczynkowego ustala się proporcjonalnie, jeżeli nieobecność trwała co najmniej miesiąc. Zaległy, niewykorzystany urlop sprzed urlopu wychowawczego nadal może przysługiwać, o ile nie uległ przedawnieniu.

Samo zwolnienie lekarskie po powrocie nie jest urlopem wypoczynkowym i nie oznacza, że pracownik automatycznie może rozpocząć wypoczynek po zakończeniu choroby. Urlopu udziela pracodawca, uwzględniając plan urlopów, wniosek pracownika i potrzeby zakładu pracy. W okresie wypowiedzenia pracodawca może natomiast zobowiązać pracownika do wykorzystania urlopu wypoczynkowego.

Jeżeli pracownik wraca z wychowawczego, choruje, a następnie chce wykorzystać zaległy urlop, najlepiej ustalić oddzielnie: ile dni urlopu zaległego pozostało, jaki wymiar urlopu przysługuje za rok powrotu, czy biegnie okres wypowiedzenia oraz czy pracodawca wydał polecenie wykorzystania urlopu w okresie wypowiedzenia.

Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia?

Wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę nie zawsze jest nieważne z mocy prawa. Zwykle wywołuje skutki, ale pracownik może je zaskarżyć. Odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

W odwołaniu można kwestionować m.in. naruszenie ochrony przed wypowiedzeniem, nierzeczywistą likwidację stanowiska, błędny dobór pracownika do zwolnienia, brak konsultacji związkowej, nieprawidłową przyczynę wypowiedzenia albo naruszenie zasad równego traktowania. W zależności od rodzaju umowy i okoliczności sprawy pracownik może żądać przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

FAQ

Czy ostatni dzień urlopu wychowawczego jest jeszcze objęty ochroną?

Tak. Ochrona trwa do dnia zakończenia urlopu wychowawczego, a więc obejmuje także jego ostatni dzień. Wypowiedzenie doręczone w tym dniu trzeba ocenić przez pryzmat wyjątków od ochrony.

Czy likwidacja stanowiska zawsze pozwala zwolnić pracownika na wychowawczym?

Nie. Likwidacja stanowiska może być rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia, ale w czasie urlopu wychowawczego trzeba jeszcze ustalić, czy pracodawca może skorzystać z wyjątku od ochrony, np. z przepisów o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.

Czy L4 po otrzymaniu wypowiedzenia unieważnia wypowiedzenie?

Nie automatycznie. Jeżeli wypowiedzenie zostało skutecznie doręczone przed rozpoczęciem usprawiedliwionej nieobecności chorobowej, późniejsze L4 zwykle nie cofa wypowiedzenia. Może jednak mieć znaczenie dla świadczeń chorobowych i organizacji okresu wypowiedzenia.

Czy pracodawca musi dać to samo stanowisko po wychowawczym?

Najpierw powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien zaproponować stanowisko równorzędne albo inne zgodne z kwalifikacjami, z wynagrodzeniem nie niższym niż należne w dniu powrotu na stanowisko sprzed urlopu.

Ile jest czasu na odwołanie do sądu pracy?

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się w terminie 21 dni od doręczenia wypowiedzenia. Termin jest krótki, dlatego nie warto czekać z analizą pisma pracodawcy.

Podsumowanie

Wypowiedzenie po urlopie wychowawczym wymaga sprawdzenia kilku elementów: czy ochrona jeszcze trwała, czy pracownik był na zwolnieniu lekarskim, czy pracodawca stosował przepisy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracownika oraz czy przyczyna likwidacji stanowiska była rzeczywista. Sam powrót do pracy po urlopie związanym z rodzicielstwem nie powinien pogarszać sytuacji pracownika, ale nie daje też bezterminowej ochrony przed każdą reorganizacją.

Jeżeli pracownik otrzymał wypowiedzenie, najważniejsze jest szybkie ustalenie dat i trybu działania pracodawcy. Od tego zależy, czy warto złożyć odwołanie do sądu pracy, żądać przywrócenia do pracy, odszkodowania albo odprawy.

Źródła

• Kodeks pracy, w szczególności art. 30, art. 41, art. 155², art. 167¹, art. 186⁴, art. 186⁷ i art. 186⁸ — tekst aktu w ISAP.
• Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w szczególności art. 1, art. 5, art. 8 i art. 10 — tekst aktu w ISAP.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 15 lutego 2006 r., II PZP 13/05 — orzeczenie SN.