Czy muszę zapłacić ZAiKS-owi za muzykę w lokalu?

Stan prawny: 2 czerwca 2026 r.

Kiedy lokal musi płacić ZAiKS-owi i innym organizacjom?

Jeżeli przedsiębiorca odtwarza muzykę klientom, gościom albo kontrahentom, najczęściej dochodzi do publicznego korzystania z utworów. Dotyczy to nie tylko koncertów i dyskotek, lecz także tła muzycznego w restauracji, kawiarni, barze, hotelu, sklepie, salonie fryzjerskim, gabinecie kosmetycznym, klubie fitness czy poczekalni.

Podstawową zasadę wyraża art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca powinien mieć zgodę uprawnionych albo działać w granicach ustawowego wyjątku. Więcej spraw z tego obszaru obejmuje dział prawo autorskie.

W lokalu gastronomicznym muzyka zwykle nie jest przypadkowa. Ma stworzyć atmosferę, zatrzymać klientów, podnieść standard usługi albo wpływać na odbiór miejsca. Dlatego w typowej restauracji lub barze trudno skutecznie twierdzić, że odbiór radia lub telewizji nie przynosi przedsiębiorcy żadnej, nawet pośredniej, korzyści majątkowej.

Abonament RTV, kablówka i opłaty do OZZ to różne obowiązki

Abonament RTV jest opłatą publicznoprawną za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Nie jest licencją od autorów, kompozytorów, wykonawców ani producentów nagrań. Tak samo abonament za telewizję kablową lub platformę streamingową nie oznacza automatycznie, że można używać muzyki jako tła dla działalności gospodarczej.

ZAiKS reprezentuje przede wszystkim autorów i kompozytorów. Przy publicznym odtwarzaniu muzyki mogą pojawić się także prawa pokrewne: artystów wykonawców, producentów fonogramów albo producentów audiowizualnych. W praktyce znaczenie mogą mieć m.in. ZAiKS, STOART, SAWP, ZPAV, a przy utworach audiowizualnych również inne organizacje właściwe dla danego rodzaju praw.

Aktualnie nie należy mechanicznie powtarzać starego twierdzenia, że każda organizacja zawsze działa zupełnie osobno i nie ma żadnych porozumień. Ustawa o zbiorowym zarządzaniu przewiduje współdziałanie organizacji, a na rynku funkcjonują porozumienia i rozwiązania ułatwiające zawieranie umów. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: przedsiębiorca powinien sprawdzić, czy posiadana umowa rzeczywiście obejmuje dany lokal, sposób korzystania, repertuar i wszystkie istotne kategorie praw.

Odbiór radia lub telewizji a dozwolony użytek z art. 24

Art. 24 ust. 2 Prawa autorskiego stanowi, że posiadacze urządzeń służących do odbioru programu radiowego lub telewizyjnego mogą za ich pomocą odbierać nadawane utwory, nawet gdy urządzenia są umieszczone w miejscu ogólnie dostępnym, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych.

Ten wyjątek jest wąski. Po pierwsze, dotyczy odbioru programu radiowego lub telewizyjnego, a nie odtwarzania płyt, plików MP3, playlist, nagrań z internetu ani muzyki wcześniej nagranej z radia. Po drugie, trzeba wykazać brak korzyści majątkowej. W działalności gospodarczej korzyść nie musi polegać na pobieraniu osobnej opłaty za muzykę. Wystarczy, że muzyka poprawia komfort klientów, podnosi atrakcyjność lokalu albo wpływa na decyzje zakupowe.

Dlatego restauracja, bar, hotel, klub fitness czy sklep, w którym muzyka jest kierowana do klientów, zwykle nie mieszczą się w tym wyjątku. Inaczej można oceniać sytuacje marginalne, np. mały punkt usługowy, w którym radio gra wyłącznie dla pracownika, jest ciche, nie stanowi elementu oferty i trudno wykazać związek z przychodem. Każdy taki przypadek wymaga jednak oceny konkretnego stanu faktycznego.

Płyty CD, pliki MP3, YouTube, Spotify i inne serwisy muzyczne

Odtwarzanie muzyki z płyt, telefonu, komputera, pendrive, YouTube, Spotify, radia internetowego albo innego serwisu nie jest prostym odbiorem programu radiowego lub telewizyjnego w rozumieniu art. 24 ust. 2. W takich sytuacjach przedsiębiorca powinien sprawdzić zarówno prawo autorskie, jak i regulamin usługi, z której korzysta.

Wiele popularnych usług streamingowych jest przeznaczonych do prywatnego, niekomercyjnego korzystania. Nawet płatne konto indywidualne nie musi dawać prawa do odtwarzania muzyki w restauracji lub sklepie. W praktyce trzeba korzystać z rozwiązania przeznaczonego do użytku komercyjnego albo zawrzeć właściwe umowy licencyjne. Podobne problemy prawne pojawiają się przy korzystaniu z treści cyfrowych, filmów i nagrań, dlatego warto sprawdzić także dział programy komputerowe, filmy i muzyka.

Protokół kontroli ZAiKS-u lub innej organizacji

Przedstawiciel organizacji zbiorowego zarządzania może próbować udokumentować fakt odtwarzania muzyki w lokalu, sporządzić protokół, wskazać słyszane utwory i zaproponować zawarcie umowy. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca powinien podpisywać każdy dokument bez zastrzeżeń.

Przed podpisaniem protokołu trzeba sprawdzić, czy opisuje on rzeczywisty stan faktyczny. Istotne są zwłaszcza: data i godzina kontroli, nazwa lokalu, źródło muzyki, tytuły utworów, wykonawcy, sposób identyfikacji repertuaru, obecność klientów, głośność, urządzenia użyte do odtwarzania oraz dane osoby sporządzającej protokół.

Jeżeli przedsiębiorca nie zgadza się z treścią protokołu, może odmówić podpisu albo wpisać zastrzeżenia. Podpisanie protokołu bez uwag może później utrudnić spór, zwłaszcza gdy dokument wskazuje konkretne utwory należące do repertuaru danej organizacji.

Czy trzeba zapłacić żądaną kwotę za kilka lat wstecz?

To, że obowiązek uregulowania praw może istnieć co do zasady, nie przesądza jeszcze, że wskazana w wezwaniu kwota jest prawidłowa. Przy żądaniu zapłaty zaległych opłat trzeba sprawdzić co najmniej cztery elementy.

• Podstawę prawną roszczenia – czy organizacja żąda wynagrodzenia licencyjnego, odszkodowania, wydania korzyści, czy zawarcia umowy na przyszłość.
• Repertuar i legitymację organizacji – czy odtwarzane utwory rzeczywiście należą do zakresu praw, którymi dana organizacja zarządza, z uwzględnieniem ustawowych domniemań na rzecz OZZ.
• Okres objęty żądaniem – czy organizacja wykazała, że muzyka była odtwarzana przez cały wskazany czas, a nie tylko w dniu kontroli.
• Stawkę i sposób wyliczenia – czy zastosowano właściwe tabele, kategorię lokalu, powierzchnię, liczbę miejsc, rodzaj urządzenia, charakter działalności i okres korzystania.

Kwoty ryczałtowe wskazane w wezwaniu bywają negocjowane albo kwestionowane. Jeżeli żądanie dotyczy wielu lat działalności, a dowody obejmują tylko jednorazową kontrolę, trzeba szczególnie dokładnie sprawdzić, czy organizacja ma podstawy do naliczenia opłat za cały wskazany okres.

Odszkodowanie za naruszenie praw autorskich

Art. 79 Prawa autorskiego daje uprawnionemu kilka możliwych roszczeń, m.in. żądanie zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, naprawienia szkody albo wydania uzyskanych korzyści. Odszkodowanie może być dochodzone na zasadach ogólnych albo jako suma pieniężna powiązana ze stosownym wynagrodzeniem licencyjnym.

W starszych poradach często pojawiało się automatyczne odwołanie do trzykrotności wynagrodzenia. Obecnie trzeba to formułować ostrożnie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, wyeliminował możliwość dochodzenia trzykrotności stosownego wynagrodzenia jako ryczałtowego odszkodowania w zakwestionowanym zakresie. Dlatego przy sporze z OZZ warto sprawdzić, czy żądanie nie opiera się na nieaktualnym albo zbyt szerokim rozumieniu art. 79.

Nie oznacza to, że naruszenie praw autorskich jest bez konsekwencji. Uprawniony nadal może żądać odpowiedniego wynagrodzenia, odszkodowania, zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, a w określonych sytuacjach także korzystać z ochrony karnej przewidzianej w Prawie autorskim.

Przedawnienie roszczeń ZAiKS-u i innych OZZ

Przedawnienie trzeba oceniać według charakteru konkretnego roszczenia, dat wymagalności i przepisów przejściowych. Nie należy już bezrefleksyjnie opierać się na dawnym przeciwstawieniu: zawsze 10 lat albo zawsze 3 lata.

Obecnie art. 118 Kodeksu cywilnego przewiduje zasadniczo 6-letni termin przedawnienia, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata. Bieg przedawnienia rozpoczyna się zasadniczo od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

W sporze z OZZ warto więc podnieść zarzut przedawnienia wprost i policzyć każdy okres osobno. Jeżeli adresatem roszczenia jest przedsiębiorca, sąd zasadniczo nie bada przedawnienia z urzędu tak jak w sprawach przeciwko konsumentowi. Brak podniesienia zarzutu może spowodować, że nawet przedawnione roszczenie zostanie uwzględnione.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Najgorszym rozwiązaniem jest zignorowanie wezwania albo podpisanie ugody bez sprawdzenia jej skutków. Przedsiębiorca powinien zebrać dokumenty i ustalić, jak faktycznie korzystał z muzyki w lokalu.

• Sprawdź protokół kontroli i zapisz, z czym się nie zgadzasz.
• Ustal, z jakiego źródła była odtwarzana muzyka: radio, telewizor, płyta, komputer, telefon, streaming, DJ, koncert.
• Poproś organizację o dokładne wyliczenie kwoty i wskazanie tabeli wynagrodzeń.
• Zweryfikuj, czy żądanie obejmuje właściwy lokal, okres, powierzchnię i repertuar.
• Sprawdź przedawnienie i nie uznawaj długu bez analizy.
• Jeżeli chcesz korzystać z muzyki dalej, ureguluj zasady korzystania na przyszłość.

FAQ

Czy abonament RTV zwalnia z opłat dla ZAiKS-u?

Nie. Abonament RTV dotyczy używania odbiornika radiowego lub telewizyjnego. Nie jest zgodą autorów, kompozytorów, wykonawców ani producentów na publiczne odtwarzanie muzyki w działalności gospodarczej.

Czy za radio w restauracji trzeba płacić?

Najczęściej tak, ponieważ radio grające dla klientów restauracji zwykle wiąże się z pośrednią korzyścią majątkową. Restaurator może próbować wykazywać brak takiej korzyści tylko w nietypowych sytuacjach, ale w lokalach gastronomicznych jest to trudne.

Czy muzyka z płyt albo internetu jest traktowana inaczej niż radio?

Tak. Art. 24 ust. 2 dotyczy odbioru programu radiowego lub telewizyjnego. Płyty, pliki, playlisty, YouTube i serwisy streamingowe nie są prostym odbiorem programu w tym znaczeniu, więc przedsiębiorca powinien mieć odpowiednią licencję albo inne uprawnienie do publicznego odtwarzania.

Czy ZAiKS może żądać zapłaty za kilka lat wstecz?

Może dochodzić roszczeń za okres wcześniejszy, ale musi wykazać podstawę żądania, okres korzystania, właściwe stawki i brak przedawnienia. Przy wieloletnich zaległościach warto osobno policzyć każdy okres i sprawdzić, kiedy roszczenie stało się wymagalne.

Czy muszę podpisać protokół kontroli?

Nie należy podpisywać protokołu bez przeczytania. Jeżeli opis jest nieprawdziwy albo niepełny, warto wpisać zastrzeżenia albo odmówić podpisu. Szczególnie ważne są informacje o konkretnych utworach, źródle muzyki, godzinie kontroli i tym, czy muzyka była słyszalna dla klientów.

Co zrobić, gdy żądana kwota wydaje się za wysoka?

Trzeba zażądać szczegółowego wyliczenia i podstawy prawnej. Należy sprawdzić tabele wynagrodzeń, kategorię lokalu, powierzchnię, liczbę miejsc, czas korzystania, dowody odtwarzania oraz przedawnienie. Dopiero po tej analizie warto rozważać ugodę albo spór.

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24, w szczególności art. 17, art. 24, art. 79 oraz art. 115-116: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/24/text.pdf
• Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1665: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001293
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071, w szczególności art. 117-118 i art. 120: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1071/text.pdf
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. SK 32/14, dotyczący art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b Prawa autorskiego: https://trybunal.gov.pl/s/sk-3214
• Informacja STOART o porozumieniu ZAiKS-STOART dotyczącym wspólnego działania przy publicznym odtwarzaniu: https://stoart.org.pl/o-nas/aktualnosci/porozumienie-zaiks-stoart