Niestawienie się na rozprawie rozwodowej

Czy niestawienie się małżonka na rozprawie blokuje rozwód?

Nie. W sprawach małżeńskich, w tym w sprawie o rozwód, podstawową zasadę zawiera art. 428 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Oznacza to, że sama nieobecność pozwanego małżonka nie powinna prowadzić do automatycznego odraczania kolejnych terminów.

Inaczej należy ocenić sytuację powoda. Art. 428 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy postępowanie ulega zawieszeniu. Jeżeli więc to żona albo mąż składający pozew nie przyjdzie na pierwszą rozprawę i nie usprawiedliwi nieobecności, sprawa może zostać zawieszona. Ten skutek nie dotyczy jednak automatycznie pozwanego.

W praktyce sąd może odroczyć rozprawę, gdy uzna, że obecność pozwanego jest potrzebna, na przykład do przesłuchania stron albo do wyjaśnienia okoliczności dotyczących dzieci. Nie oznacza to jednak, że pozwany może bez końca blokować rozwód samym składaniem ogólnych informacji o chorobie lub pobycie w szpitalu.

Kiedy choroba usprawiedliwia nieobecność w sądzie?

Odroczenie rozprawy z powodu choroby nie następuje na podstawie zwykłego oświadczenia strony albo informacji pełnomocnika, że strona jest chora. Art. 214 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że rozprawa ulega odroczeniu między innymi wtedy, gdy nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem albo inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

Jeżeli przeszkodą jest choroba, zastosowanie ma art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten wymaga, aby usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby strony, jej przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika, świadka lub innej osoby wezwanej przez sąd nastąpiło przez przedstawienie zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego.

Zaświadczenie ze szpitala, informacja o badaniach albo zwykłe zwolnienie lekarskie mogą mieć znaczenie pomocnicze, ale co do zasady nie zastępują zaświadczenia lekarza sądowego wymaganego przez art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli druga strona twierdzi, że pozwany symuluje chorobę albo wykorzystuje znajomości w placówce medycznej, warto złożyć pismo procesowe i wprost zażądać sprawdzenia, czy usprawiedliwienie spełnia wymogi ustawowe.

Co zrobić, gdy pozwany celowo nie stawia się na rozprawy?

Jeżeli pozwany małżonek nie przychodzi na rozprawy, a jego nieobecność nie jest prawidłowo usprawiedliwiona, warto działać pisemnie. Pismo należy złożyć do sądu prowadzącego sprawę, z podaniem sygnatury akt. W piśmie można wskazać, że dalsze odraczanie terminów narusza sprawność postępowania, a pozwany ma możliwość obrony swoich praw, zwłaszcza gdy działa przez profesjonalnego pełnomocnika.

W zależności od sytuacji można złożyć następujące wnioski:

• o przeprowadzenie rozprawy mimo nieobecności pozwanego na podstawie art. 428 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• o zobowiązanie pozwanego do przedstawienia zaświadczenia lekarza sądowego zgodnie z art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• o pominięcie dowodu z przesłuchania pozwanego, jeżeli mimo prawidłowego wezwania uporczywie się nie stawia, z powołaniem na art. 302 § 1 w związku z art. 432 Kodeksu postępowania cywilnego,
• o przesłuchanie powoda oraz świadków i przeprowadzenie innych dowodów, na przykład dokumentów, wiadomości, korespondencji, zaświadczeń lub wydruków,
• o podjęcie postępowania, jeżeli zostało zawieszone, a przyczyna zawieszenia ustała albo zawieszenie było skutkiem błędnej oceny niestawiennictwa.

Jeżeli sąd wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania, trzeba sprawdzić datę doręczenia i pouczenie. W niektórych sytuacjach możliwe jest zaskarżenie postanowienia o zawieszeniu zażaleniem, ale termin i tryb zależą od treści postanowienia oraz aktualnego etapu sprawy.

Przesłuchanie stron w sprawie o rozwód

W sprawach o rozwód sąd nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że pozwany nie chce rozwodu albo nie pojawia się w sądzie. Zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy rozwód jest dopuszczalny, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd bada więc więź emocjonalną, fizyczną i gospodarczą oraz to, czy istnieją realne widoki na powrót małżonków do wspólnego pożycia.

Jednocześnie art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakazuje orzeczenia rozwodu, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dodatkowe ograniczenie, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Dowód z przesłuchania stron ma w rozwodzie szczególne znaczenie. Art. 432 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że w każdej sprawie o rozwód lub separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Nie oznacza to jednak, że sprawa ma trwać bez końca, dopóki pozwany nie zdecyduje się przyjść do sądu. Art. 432 odsyła do art. 302 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala sądowi ocenić, czy przesłuchać tylko jedną stronę albo pominąć dowód w całości, gdy z przyczyn faktycznych lub prawnych przesłuchać można tylko jedną stronę albo druga strona nie stawiła się na przesłuchanie.

Czy w sprawie rozwodowej można wydać wyrok zaoczny?

Jeżeli pozwany nie bierze udziału w sprawie, w grę może wchodzić wyrok zaoczny na zasadach art. 339 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach rozwodowych trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Art. 431 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wyrok w sprawie małżeńskiej nie może opierać się wyłącznie na uznaniu powództwa ani na przyznaniu okoliczności faktycznych.

W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli pozwany nie odpowiada na pozew, nie przychodzi na rozprawy i nie podejmuje obrony, sąd i tak musi przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie koniecznym do oceny przesłanek rozwodu z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Warto więc nie ograniczać się do żądania wyroku zaocznego, lecz przedstawić konkretne dowody na trwały i zupełny rozkład pożycia, sytuację dzieci, winę albo brak winy oraz ewentualne roszczenia alimentacyjne.

Jakie dowody mogą pomóc, gdy małżonek unika sądu?

Najbezpieczniej przedstawić sądowi dowody, które pokazują zarówno rozkład pożycia, jak i zachowanie pozwanego w toku procesu. Mogą to być w szczególności wiadomości SMS, e-maile, wydruki komunikatorów, pisma od pełnomocnika, dokumenty dotyczące oddzielnego zamieszkiwania, potwierdzenia przelewów, dokumentacja związana z dziećmi, zeznania świadków oraz dokumenty potwierdzające, że pozwany mimo rzekomej choroby normalnie funkcjonował.

Nagrania rozmów mogą być w procesie cywilnym oceniane jako dowód, ale ich wykorzystanie zależy od okoliczności uzyskania nagrania i oceny sądu na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Nie należy prowokować rozmów, naruszać dóbr osobistych ani pozyskiwać materiałów w sposób bezprawny. Jeżeli sprawa jest konfliktowa, lepiej wcześniej skonsultować, które dowody złożyć i jak je opisać.

Co warto napisać we wniosku do sądu?

Pismo powinno być rzeczowe. Nie wystarczy napisać, że pozwany udaje chorobę. Trzeba wskazać, które terminy rozpraw zostały odwołane, jakie usprawiedliwienia przedstawiono, czy były to zaświadczenia lekarza sądowego, czy zwykłe informacje, oraz dlaczego dalsze odraczanie sprawy jest nieuzasadnione.

FAQ

Źródła

• Art. 56 § 1-3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 214 § 1, art. 214¹ § 1, art. 302 § 1, art. 339 § 1, art. 428 § 1-2, art. 431 oraz art. 432 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.