Zajęcia zarobkowe poza służbą strażaka PSP

Czy granie na weselach przez strażaka PSP jest zajęciem zarobkowym poza służbą?

Tak. Jeżeli funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej otrzymuje wynagrodzenie za występy w zespole muzycznym, jest to zajęcie zarobkowe poza służbą. Nie ma decydującego znaczenia, że występy są dorywcze, odbywają się raz na kilka tygodni albo kilka razy w roku. Istotne jest to, że strażak wykonuje czynność poza służbą i uzyskuje z niej przychód.

Podstawowe ograniczenie wynika z art. 57a ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej: strażak nie może podejmować zajęcia zarobkowego poza służbą bez pisemnej zgody przełożonego uprawnionego do mianowania lub powołania strażaka na stanowisko służbowe. Zgoda powinna zostać uzyskana przed rozpoczęciem odpłatnych występów, a nie dopiero po zawarciu umowy lub po otrzymaniu wynagrodzenia.

Art. 57a ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej zakazuje także wykonywania czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z tej ustawy albo podważających zaufanie do Państwowej Straży Pożarnej. Sam występ artystyczny na weselu co do zasady nie musi naruszać powagi służby, ale ocena zależy od konkretnej sytuacji: charakteru imprez, godzin występów, wpływu na gotowość do służby, sposobu reklamowania usług i ewentualnego używania informacji o pełnionej funkcji.

Jak uzyskać zgodę przełożonego?

Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej nie narzuca jednego urzędowego wzoru wniosku o zgodę na zajęcie zarobkowe. W praktyce wniosek powinien być pisemny i konkretny, aby przełożony mógł ocenić przesłanki z art. 57a ust. 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Przepis ten wskazuje, że przełożony, wydając zgodę, kieruje się w szczególności potrzebą zachowania gotowości operacyjnej jednostki organizacyjnej PSP, etyką służby oraz zachowaniem przez strażaka zdolności do pełnienia służby, z uwzględnieniem sytuacji osobistej strażaka.

We wniosku warto opisać:

• rodzaj zajęcia, np. występy wokalne lub instrumentalne w zespole muzycznym,
• planowaną częstotliwość występów, np. kilka razy w roku albo średnio raz w miesiącu,
• miejsce lub obszar wykonywania zajęcia,
• przewidywane godziny występów i sposób zapewnienia odpoczynku przed służbą,
• formę rozliczenia, np. umowa cywilnoprawna, działalność nierejestrowa albo działalność gospodarcza,
• oświadczenie, że zajęcie nie będzie kolidowało z grafikiem służby, dyżurami, gotowością operacyjną i zasadami etyki służby.

Jeżeli przełożony udzieli zgody, Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej prowadzi ewidencję takich zgód na podstawie art. 57a ust. 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Ewidencja obejmuje m.in. imię i nazwisko strażaka, stanowisko, miejsce pełnienia służby, rodzaj oraz miejsce wykonywania zajęcia zarobkowego.

Umowa o dzieło, zlecenie czy działalność gospodarcza?

Forma prawna występów zależy od tego, jak rzeczywiście wygląda współpraca. Nie wystarczy nazwać dokumentu umową o dzieło, jeżeli z treści i sposobu wykonywania wynika stała usługa muzyczna. W prawie cywilnym umowa o dzieło jest uregulowana w art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, a umowa zlecenia w art. 734 Kodeksu cywilnego; do świadczenia usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli strażak występuje okazjonalnie jako wykonawca artystyczny i zawiera umowę z przedsiębiorcą, np. agencją eventową, domem weselnym albo organizatorem imprezy, przychód może być rozliczany jako działalność wykonywana osobiście. Podstawą jest art. 10 ust. 1 pkt 2 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, które obejmują m.in. przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej.

Jeżeli jednak strażak samodzielnie reklamuje zespół, pozyskuje klientów, zawiera wiele umów bezpośrednio z parami młodymi, działa we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i powtarzalny, organ może uznać, że prowadzi działalność gospodarczą. Definicję działalności gospodarczej zawiera art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców: jest to zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

W grę może wchodzić także działalność nierejestrowa, jeżeli spełnione są warunki z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców: przychód należny z działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% minimalnego wynagrodzenia i dana osoba w ostatnich 60 miesiącach nie wykonywała działalności gospodarczej. Taka forma nie zwalnia jednak strażaka z obowiązku uzyskania zgody z art. 57a ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Przy wyborze formy działania trzeba też pamiętać, że w innych służbach i zawodach resortowych funkcjonują podobne, lecz nie identyczne ograniczenia. Przykładowo zasady prowadzenia działalności przez żołnierza opisuje materiał żołnierz a DG.

Jak rozliczyć przychody z występów?

Jeżeli przychód jest kwalifikowany jako działalność wykonywana osobiście, zastosowanie ma art. 13 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Co do zasady koszty uzyskania przychodu wynoszą 20% przychodu, zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 4 tej ustawy. Jeżeli wynagrodzenie obejmuje rozporządzenie prawami autorskimi albo prawami pokrewnymi i spełnione są warunki ustawowe, w konkretnej sprawie można analizować 50% koszty uzyskania przychodów z art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ale nie należy stosować ich automatycznie do każdej usługi muzycznej.

Gdy umowa jest zawarta z przedsiębiorcą lub innym płatnikiem, płatnik pobiera zaliczkę na podatek na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i po roku wystawia informację PIT-11. Wykonawca wykazuje przychód w zeznaniu rocznym, najczęściej PIT-37, jeżeli nie ma innych dochodów wymagających PIT-36.

Jeżeli wynagrodzenie jest wypłacane bez pośrednictwa płatnika, np. bezpośrednio przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, podatnik powinien samodzielnie wpłacać zaliczki na podatek na podstawie art. 44 ust. 1a pkt 3 i art. 44 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W takiej sytuacji rozliczenie roczne wymaga zwykle zeznania PIT-36. Termin złożenia zeznania rocznego wynika z art. 45 ust. 1 tej ustawy i zasadniczo upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Skala podatkowa wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Obecnie pierwszy próg podatkowy obejmuje dochody do 120 000 zł, a stawka w tym progu wynosi 12%; nadwyżka ponad próg jest opodatkowana według stawki 32%. W praktyce ostateczny podatek zależy także od kwoty wolnej, innych dochodów i przysługujących ulg.

VAT i składki ZUS przy dodatkowych występach

Na gruncie VAT działalność gospodarcza jest definiowana szeroko w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Jeżeli występy mają charakter samodzielnej działalności zarobkowej wykonywanej w sposób ciągły, mogą podlegać ocenie jako działalność gospodarcza dla celów VAT, nawet jeśli dla PIT przychód jest rozliczany inaczej.

W praktyce drobni wykonawcy często korzystają ze zwolnienia podmiotowego z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, jeżeli wartość sprzedaży nie przekracza ustawowego limitu 200 000 zł rocznie i nie zachodzą wyłączenia. W przypadku usług kulturalnych można też analizować zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. b tej ustawy, dotyczące usług kulturalnych świadczonych przez indywidualnych twórców i artystów wykonawców wynagradzanych w formie honorariów. Zastosowanie tego zwolnienia zależy jednak od konkretnego charakteru usługi i dokumentów.

W zakresie ubezpieczeń społecznych trzeba odróżnić umowę o dzieło, zlecenie i działalność gospodarczą. Umowa o dzieło co do zasady nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, chyba że zachodzą szczególne przypadki, np. wykonywanie jej na rzecz własnego pracodawcy w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Umowa zlecenia jest tytułem ubezpieczeniowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, a pozarolnicza działalność gospodarcza na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy.

Funkcjonariusze służb mundurowych pozostają w odrębnym systemie zaopatrzeniowym, dlatego zbiegi tytułów ubezpieczeniowych wymagają indywidualnej oceny. Art. 9 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje szczególne zasady dla osób pozostających w stosunku służby, które równocześnie spełniają warunki objęcia ubezpieczeniami z innych tytułów. Niezależnie od tego przy umowach i działalności gospodarczej może powstać obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Oświadczenie majątkowe i obowiązki służbowe

Strażak powinien pamiętać o obowiązkach sprawozdawczych wobec formacji. Art. 57 ust. 6 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej przewiduje składanie oświadczenia o stanie majątkowym m.in. corocznie do 31 marca, według zasad określonych w tej ustawie. W oświadczeniu należy wykazać informacje wymagane przepisami, w tym dane dotyczące źródeł przychodów, jeżeli mieszczą się w zakresie oświadczenia.

Brak zgody na zajęcie zarobkowe albo wykonywanie zajęcia wbrew warunkom zgody może zostać potraktowane jako naruszenie obowiązków służbowych. Odpowiedzialność dyscyplinarna strażaka wynika z art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, który wiąże ją m.in. z naruszeniem dyscypliny służbowej oraz nieprzestrzeganiem zasad etyki zawodowej.

FAQ

Czy muszę mieć zgodę przełożonego, jeśli gram tylko raz lub dwa razy w roku?

Tak, jeżeli występ jest odpłatny. Art. 57a ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie uzależnia obowiązku zgody od liczby występów, lecz od podjęcia zajęcia zarobkowego poza służbą.

Czy wystarczy, że rozliczę podatek od wynagrodzenia?

Nie. Rozliczenie podatku nie zastępuje zgody służbowej. Podatek wynika z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast obowiązek uzyskania zgody wynika odrębnie z art. 57a ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Czy strażak PSP może prowadzić działalność gospodarczą?

Co do zasady może, ale działalność zarobkowa poza służbą wymaga pisemnej zgody właściwego przełożonego. Dodatkowo trzeba spełnić wymogi Prawa przedsiębiorców, przepisów podatkowych, VAT i ubezpieczeniowych.

Czy działalność nierejestrowa zwalnia z obowiązku zgody?

Nie. Działalność nierejestrowa z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców może zwalniać z wpisu do CEIDG, ale nie znosi ograniczenia służbowego z art. 57a ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Czy przełożony może odmówić zgody na granie w zespole?

Tak. Z art. 57a ust. 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej wynika, że przełożony bierze pod uwagę m.in. gotowość operacyjną jednostki, etykę służby i zdolność strażaka do pełnienia służby. Jeżeli występy kolidują z tymi kryteriami, odmowa może być uzasadniona.

Podsumowanie

Odpłatne występy w zespole muzycznym są dla strażaka PSP zajęciem zarobkowym poza służbą. Najbezpieczniejsza kolejność działania jest następująca: najpierw opisanie planowanego zajęcia i uzyskanie pisemnej zgody przełożonego na podstawie art. 57a ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, następnie wybór właściwej formy umowy lub działalności, a dopiero potem rozpoczęcie występów i rozliczanie przychodów.

Przy małej skali możliwe jest roz rozliczanie przychodów jako działalności wykonywanej osobiście albo działalności nierejestrowej, ale przy zorganizowanej, reklamowanej i powtarzalnej obsłudze wesel może powstać obowiązek prowadzenia działalności gospodarczej. Podobne problemy występują także w innych formacjach i sektorach publicznych, co omawia materiał mundurowy a DG.

Źródła

• Art. 57, art. 57a, art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej.
• Art. 627, art. 734 i art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
• Art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 13 pkt 2, art. 22 ust. 9 pkt 3 i 4, art. 27 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 44 ust. 1a pkt 3 i ust. 3a oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 15 ust. 1 i 2, art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. b oraz art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 8 ust. 2a oraz art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.