Koniec kontraktu żołnierza kontraktowego – przeniesienie i powrót do służby

Koniec kontraktu żołnierza kontraktowego po zmianie przepisów

Artykuł w pierwotnym brzmieniu odwoływał się do ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ten akt prawny został uchylony przez ustawę z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Dlatego obecnie sprawy dotyczące dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej, wyznaczenia na stanowisko, zwolnienia ze stanowiska, przeniesienia do dyspozycji i zwolnienia ze służby trzeba oceniać według nowych przepisów.

Najważniejsza zmiana polega na tym, że ustawa o obronie Ojczyzny stanowi, iż powołanie do zawodowej służby wojskowej następuje na czas nieokreślony. Stosunek służbowy powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby, a termin rozpoczęcia służby i stanowisko określa rozkaz personalny. W praktyce oznacza to, że w aktualnym stanie prawnym nie analizuje się już sprawy wyłącznie przez pryzmat podpisania albo niepodpisania kolejnego kontraktu, lecz przez pryzmat decyzji kadrowej właściwego organu.

Jeżeli jednak sytuacja dotyczy żołnierza, który pełnił służbę na podstawie wcześniejszych rozwiązań kontraktowych albo którego sprawa zaczęła się jeszcze pod rządami poprzednich przepisów, trzeba sprawdzić dokumenty kadrowe: datę końca kontraktu, podstawę zwolnienia, opinię służbową, ewentualne decyzje personalne oraz to, czy przed ustaniem służby wszczęto procedurę wyznaczenia na inne stanowisko.

Przeniesienie żołnierza zawodowego do innej jednostki

Samo znalezienie wolnego etatu w innej jednostce nie powoduje automatycznego przeniesienia. Może natomiast być bardzo ważnym argumentem praktycznym. O obsadzeniu stanowiska decyduje właściwy organ kadrowy, a postępowanie w sprawie wyznaczenia żołnierza na stanowisko służbowe może być wszczęte z urzędu albo na wniosek dowódcy jednostki, w której żołnierz pozostaje na ewidencji, dowódcy jednostki, w której występuje stanowisko do obsadzenia, albo przełożonych tych dowódców.

Dlatego żołnierz zainteresowany przejściem do innej jednostki powinien działać formalnie i służbowo: ustalić, czy stanowisko rzeczywiście istnieje w etacie, czy odpowiada jego korpusowi, stopniowi, kwalifikacjom i stanowi zdrowia, a następnie złożyć raport do przełożonego z prośbą o uruchomienie procedury. Warto również uzyskać z jednostki zainteresowanej obsadzeniem stanowiska potwierdzenie, że istnieje realna potrzeba kadrowa.

Przeniesienie do innej jednostki następuje w istocie przez wyznaczenie na stanowisko służbowe w tej jednostce. Jeżeli decyzja zostanie wydana, dotychczasowy dowódca rozlicza żołnierza z jednostką, wydaje zaświadczenie i kieruje go do nowego miejsca pełnienia służby. Przeniesienie samo w sobie nie przekreśla dotychczasowych okresów służby ani nie zmienia zasad, według których w przyszłości ustalana może być emerytura wojskowa.

Tryb wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe

Aktualne rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 20 lutego 2023 r. określa m.in. wymagania kwalifikacyjne, tryb wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe, zwalniania z tych stanowisk, przenoszenia do innego korpusu osobowego lub grupy osobowej oraz przenoszenia do dyspozycji.

Przy ocenie szans na wyznaczenie na nowe stanowisko znaczenie mają przede wszystkim:

• potrzeby Sił Zbrojnych i potrzeby konkretnej jednostki;
• wymagania stanowiska służbowego określone w karcie opisu stanowiska;
• korpus osobowy, grupa osobowa i specjalność wojskowa;
• posiadany stopień wojskowy oraz stopień etatowy stanowiska;
• wykształcenie, kwalifikacje, kursy i przygotowanie zawodowe;
• stan zdrowia oraz ewentualne ograniczenia orzeczone przez wojskową komisję lekarską;
• ostatnia opinia służbowa oraz przebieg dotychczasowej służby.

Wniosek kadrowy powinien zawierać m.in. dane żołnierza, aktualne i proponowane stanowisko, planowaną datę zwolnienia z dotychczasowego stanowiska albo przeniesienia do dyspozycji oraz uzasadnienie. W praktyce dobrze przygotowane uzasadnienie powinno pokazywać, że żołnierz spełnia wymagania nowego stanowiska i że przeniesienie odpowiada potrzebom służby. Warto też zadbać, aby dokumenty potwierdzające staż wojskowy, szkolenia i kwalifikacje były kompletne.

Ocena 3 w opinii służbowej a dalsza służba

Ocena 3 oznacza ocenę dostateczną. Zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny żołnierz zawodowy podlega corocznemu opiniowaniu służbowemu, a skala ocen obejmuje: wzorową (6), bardzo dobrą (5), dobrą (4), dostateczną (3) i niedostateczną (2).

Ocena dostateczna nie jest tym samym co ocena niedostateczna. Nie powoduje automatycznego zwolnienia ze służby. Ma jednak istotne znaczenie kadrowe, ponieważ ustawa przewiduje, że żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Jest to zatem przesłanka fakultatywna, a nie automatyczna. Organ może ją wykorzystać, ale powinien ocenić całokształt sprawy.

Jeżeli żołnierz uważa opinię za nieprawidłową, powinien sprawdzić, czy może wnieść odwołanie i czy termin jeszcze nie upłynął. Od opinii służbowej przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego. W sprawach kadrowych, zwłaszcza przy ocenie 3 i końcu dotychczasowego okresu służby, zaniechanie odwołania może później utrudnić wykazanie, że decyzje personalne oparto na niepełnej albo wadliwej ocenie służby.

Co zrobić przed końcem kontraktu albo przed zwolnieniem ze służby?

Jeżeli żołnierz chce kontynuować służbę, powinien działać przed ustaniem stosunku służbowego. Po zwolnieniu ze służby nie ma już mowy o przeniesieniu w ścisłym znaczeniu, lecz o ponownym ubieganiu się o powołanie do zawodowej służby wojskowej. Dlatego kolejność działań ma znaczenie.

W praktyce warto:

• ustalić w kadrach podstawę prawną planowanego zakończenia służby albo niewyznaczenia na stanowisko;
• odebrać i przeanalizować opinię służbową, zwłaszcza gdy zawiera ocenę 3 albo niższą;
• zabezpieczyć pisemne informacje o wolnym stanowisku w innej jednostce;
• złożyć raport o podjęcie działań kadrowych zmierzających do wyznaczenia na stanowisko w innej jednostce;
• dopilnować, aby sprawa została skierowana drogą służbową do właściwego organu;
• zachować kopie raportów, odpowiedzi, opinii i dokumentów potwierdzających kwalifikacje.

Jeżeli do końca służby dojdzie przed wydaniem decyzji o wyznaczeniu na inne stanowisko, trzeba liczyć się z tym, że dalsza droga będzie już drogą ponownego powołania, a nie kontynuacji w tej samej procedurze kadrowej.

Czy po wygaśnięciu kontraktu można ponownie zatrudnić się w wojsku?

Po wcześniejszym odejściu z wojska trzeba sprawdzić, na jakich warunkach możliwy jest powrót do zawodowej służby wojskowej i czy wymagane jest nowe postępowanie kwalifikacyjne. Tak, co do zasady były żołnierz może ponownie ubiegać się o powołanie do zawodowej służby wojskowej, jeżeli spełnia wymagania ustawowe i przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych. Nie jest to jednak zwykłe zatrudnienie pracownicze ani automatyczny powrót na poprzednich warunkach. Konieczne jest przejście właściwej procedury kadrowej i uzyskanie rozkazu personalnego.

Przy ponownym powołaniu znaczenie mogą mieć m.in. poprzedni przebieg służby, opinie, kwalifikacje, stopień wojskowy, stan zdrowia, karalność, poświadczenie bezpieczeństwa oraz aktualne potrzeby jednostek. Jeżeli przyczyną odejścia była jedynie kończąca się wcześniejsza podstawa pełnienia służby, sytuacja jest inna niż w przypadku zwolnienia z powodu negatywnej opinii, dyscypliny, utraty kwalifikacji albo przeciwwskazań zdrowotnych.

Czy lata wcześniejszej służby będą się liczyły?

Co do zasady wcześniejsze okresy czynnej służby wojskowej nie znikają. Ustawa przewiduje, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej wydaje się świadectwo służby, a w świadectwie wskazuje się m.in. okres pełnienia czynnej służby wojskowej z uwzględnieniem służby niezawodowej i zawodowej, ostatnio zajmowane stanowisko oraz podstawę zwolnienia ze służby.

Okres pełnienia zawodowej służby wojskowej wlicza się także pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie uprawnień związanych z zatrudnieniem, z zastrzeżeniami przewidzianymi w ustawie. W sprawach emerytalnych trzeba natomiast odrębnie sprawdzić przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i dokumentację konkretnej osoby. Inaczej ocenia się żołnierza z prawem do emerytury wojskowej, inaczej osobę, która nie nabyła jeszcze takich uprawnień.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać najczęstsze sytuacje związane z końcem dawnego kontraktu, oceną służbową i próbą przejścia do innej jednostki.

FAQ

Czy żołnierz z oceną 3 musi odejść z wojska?

Nie zawsze. Ocena dostateczna może być podstawą zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, ale nie działa automatycznie. Trzeba sprawdzić, czy wszczęto postępowanie kadrowe, jaka jest podstawa decyzji i czy opinia służbowa została prawidłowo sporządzona.

Czy wolny etat w innej jednostce wystarczy do przeniesienia?

Nie. Wolny etat jest ważnym argumentem, ale potrzebna jest decyzja właściwego organu o wyznaczeniu żołnierza na stanowisko służbowe. Procedura powinna przejść drogą służbową.

Czy po końcu dawnego kontraktu można wrócić do służby?

Tak, można ubiegać się o ponowne powołanie do zawodowej służby wojskowej, o ile kandydat spełnia wymagania, a Siły Zbrojne mają potrzebę obsadzenia danego stanowiska. Nie jest to jednak automatyczne przedłużenie wcześniejszej służby.

Czy wcześniejsze lata służby przepadają?

Nie powinny przepadać. Okres pełnienia czynnej służby wojskowej powinien być wskazany w świadectwie służby. Znaczenie tych okresów dla emerytury, uposażenia lub innych uprawnień trzeba jednak ocenić na podstawie pełnej dokumentacji.

Czy trzeba odwołać się od opinii służbowej?

Jeżeli opinia jest niekorzystna, zawiera błędy albo pomija ważne okoliczności, warto rozważyć odwołanie. Brak reakcji może później utrudnić podważanie decyzji kadrowych opartych na tej opinii.

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym sprawy dawnego końca kontraktu żołnierza kontraktowego trzeba oceniać przez pryzmat ustawy o obronie Ojczyzny i decyzji kadrowych właściwych organów. Jeżeli żołnierz chce przejść do innej jednostki, powinien działać przed ustaniem służby, formalnie i drogą służbową. Wolne stanowisko pomaga, ale nie daje prawa do automatycznego przeniesienia. Ocena dostateczna wymaga szczególnej ostrożności, bo może zostać wykorzystana jako podstawa zwolnienia ze służby. W przypadku wątpliwości warto przeanalizować dokumenty kadrowe, zwłaszcza opinię służbową, rozkazy personalne, świadectwo służby i korespondencję z jednostkami. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy żołnierz ma równocześnie problemy zdrowotne, ograniczenia do służby albo sporne okoliczności dotyczące opiniowania.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 825, w szczególności art. 127, art. 185, art. 186, art. 222, art. 226, art. 228, art. 237–239 – tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lutego 2023 r. w sprawie wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania z tych stanowisk, Dz.U. 2023 poz. 413 – tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy, Dz.U. 2024 poz. 461 – tekst aktu.