Praca z Polski dla polskiej firmy po przeprowadzce do Kanady – gdzie płacić podatek?

Czy po zamieszkaniu w Kanadzie trzeba nadal płacić podatek w Polsce?

Nie zawsze. Odpowiedź zależy od tego, gdzie znajduje się Pani rezydencja podatkowa, gdzie faktycznie wykonywana jest działalność i czy w Polsce istnieje zakład w rozumieniu umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Z perspektywy polskiego prawa podstawowe znaczenie ma art. 3 ust. 1, ust. 1a i ust. 2a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium RP podlegają w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Z kolei art. 3 ust. 2a przewiduje, że osoby niemające miejsca zamieszkania w Polsce podlegają w Polsce tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, a więc od dochodów osiąganych na terytorium RP.

Natomiast przy relacji Polska–Kanada trzeba dodatkowo stosować Konwencję między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisaną w Ottawie 14 maja 2012 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 1371).

Jak ustala się rezydencję podatkową?

W polskiej ustawie o PIT osoba ma miejsce zamieszkania w Polsce, jeżeli spełnia choćby jeden z warunków wskazanych w art. 3 ust. 1a ustawy o PIT, czyli:

• posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), albo
• przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

To oznacza, że sam brak pobytu w Polsce przez ponad 183 dni nie zamyka jeszcze sprawy. Jeżeli nadal w Polsce pozostaje rodzina, mieszkanie do stałej dyspozycji, główne więzi życiowe albo realne centrum prowadzenia biznesu, polski fiskus może nadal uznawać podatnika za polskiego rezydenta.

Jeżeli jednak według prawa wewnętrznego obu państw dana osoba mogłaby być uznana za rezydenta jednocześnie Polski i Kanady, stosuje się tzw. reguły kolizyjne z art. 4 ust. 2 Konwencji Polska–Kanada. Wtedy bada się kolejno m.in.:

• stałe miejsce zamieszkania,
• ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze,
• zwykłe miejsce pobytu,
• obywatelstwo,
• a ostatecznie porozumienie właściwych władz obu państw.

W praktyce sama informacja, że ktoś jest nadal zameldowany w Polsce, nie przesądza o rezydencji podatkowej. Meldunek ma znaczenie ewidencyjne, a nie decydujące podatkowo. W kontekście ustalania miejsca zamieszkania i obowiązków formalnych warto też pamiętać, że kwestie pobytowe i podatkowe nie zawsze się pokrywają; zobacz także: rezydencja zagraniczna.

Co oznacza to przy pracy zdalnej z Kanady dla polskiego kontrahenta?

Jeżeli po wyjeździe do Kanady usługi informatyczne są faktycznie wykonywane z Kanady, a Pani stała się kanadyjskim rezydentem podatkowym, to co do zasady dochód z działalności gospodarczej powinien być oceniany z uwzględnieniem art. 7 Konwencji Polska–Kanada, regulującego zyski przedsiębiorstw.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 Konwencji zyski przedsiębiorstwa Umawiającego się Państwa podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie, chyba że przedsiębiorstwo prowadzi działalność w drugim państwie przez położony tam zakład. W takiej sytuacji drugie państwo może opodatkować zyski tylko w zakresie przypisanym temu zakładowi.

Dlatego zasadnicze pytanie brzmi nie tylko: gdzie mieszka podatnik, ale także: czy istnieje zakład w Polsce.

Sam fakt, że odbiorca usług ma siedzibę w Polsce, nie oznacza jeszcze, że dochód automatycznie jest opodatkowany w Polsce. Przy pracy wykonywanej za granicą dla polskiej firmy znaczenie ma faktyczne miejsce wykonywania usług. Temat ten bywa podobny do innych stanów faktycznych związanych z mobilną działalnością – zobacz również: praca zdalna za granicą.

Czy polska działalność gospodarcza tworzy zakład w Polsce?

Nie w każdym przypadku. Definicję zakładu zawiera art. 5 Konwencji Polska–Kanada. Co do zasady zakład to stała placówka, przez którą całkowicie albo częściowo prowadzona jest działalność przedsiębiorstwa.

Ocena, czy zakład istnieje, zależy od konkretnego stanu faktycznego. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• czy w Polsce istnieje biuro, lokal lub inne stałe miejsce wykorzystywane do działalności,
• czy w Polsce znajduje się zaplecze organizacyjne przedsiębiorstwa,
• czy ktoś w Polsce działa w imieniu przedsiębiorcy i zawiera umowy,
• czy przedsiębiorca realnie zarządza biznesem z Kanady czy z Polski.

Jeżeli działalność po przeprowadzce jest wykonywana wyłącznie z Kanady, bez stałej placówki i bez rzeczywistego zaplecza operacyjnego w Polsce, argument za brakiem zakładu w Polsce jest mocny. Ale jeśli w Polsce pozostało biuro, sprzęt, stałe miejsce prowadzenia spraw firmowych albo osoba działająca stale w imieniu przedsiębiorcy, sytuacja może wyglądać inaczej.

Dlatego zbyt daleko idące byłoby twierdzenie, że polska jednoosobowa działalność gospodarcza nigdy nie oznacza zakładu w Polsce. To trzeba ustalać indywidualnie.

Czy można płacić podatek w obu krajach?

W praktyce może dojść do obowiązków deklaracyjnych w obu państwach, ale nie powinno to prowadzić do nieograniczonego podwójnego opodatkowania tego samego dochodu. Temu właśnie służy umowa międzynarodowa.

Jeżeli Kanada uznaje Panią za swojego rezydenta podatkowego, może opodatkować światowy dochód zgodnie z własnym prawem wewnętrznym. Jeżeli jednocześnie część dochodu podlega opodatkowaniu w Polsce, zastosowanie znajduje metoda unikania podwójnego opodatkowania przewidziana w art. 21 Konwencji Polska–Kanada. Sposób praktycznego rozliczenia zależy wtedy od rodzaju dochodu i tego, które państwo ma prawo pierwszeństwa opodatkowania.

Nie oznacza to jednak, że zawsze trzeba najpierw zapłacić pełny podatek w Polsce, a potem „dopłacić różnicę” w Kanadzie. Taki model bywa skutkiem przyjętej praktyki księgowej, ale powinien wynikać z prawidłowo ustalonej rezydencji, kwalifikacji dochodu i zastosowania Konwencji.

Czy trzeba zamknąć działalność w Polsce?

Niekoniecznie. Przepisy nie nakazują automatycznego zamykania jednoosobowej działalności gospodarczej w Polsce tylko dlatego, że przedsiębiorca przeprowadził się za granicę. To, czy utrzymywanie działalności w CEIDG ma sens, zależy od kilku kwestii:

• gdzie faktycznie wykonywane są usługi,
• gdzie znajduje się rezydencja podatkowa,
• czy w Polsce istnieje zakład,
• jakie są wymogi kanadyjskie dotyczące rejestracji działalności i podatków,
• jakie są zasady ubezpieczeń społecznych.

Możliwe są różne modele: pozostawienie działalności w Polsce, równoległe obowiązki za granicą, zmiana formy współpracy albo całkowite przeniesienie działalności do Kanady. Nie ma jednego rozwiązania właściwego dla wszystkich.

Jeżeli polska działalność istnieje już głównie „na papierze”, a całe faktyczne wykonywanie usług, organizacja pracy i miejsce życia są w Kanadzie, warto przeanalizować, czy obecna struktura nadal jest bezpieczna podatkowo i ubezpieczeniowo.

Co ze składkami ZUS i ubezpieczeniem zdrowotnym?

To osobna sprawa. Rezydencja podatkowa nie rozstrzyga automatycznie o ZUS. Ubezpieczenia społeczne ustala się według odrębnych przepisów i ewentualnych umów międzynarodowych dotyczących zabezpieczenia społecznego.

W relacji Polska–Kanada trzeba badać, czy dana osoba nadal podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności w Polsce, czy też właściwy staje się system kanadyjski. Nie można więc z góry przyjąć, że po zmianie rezydencji podatkowej składki „na pewno” powinny być opłacane tylko w Kanadzie. To wymaga oddzielnej analizy stanu faktycznego i podstawy podlegania ubezpieczeniom.

W szczególności trzeba sprawdzić:

• czy działalność gospodarcza jest nadal prowadzona zgodnie z polskimi przepisami,
• czy istnieje tytuł do ubezpieczeń w Kanadzie,
• czy mają zastosowanie postanowienia dwustronnej umowy o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Kanadą oraz dokumenty potwierdzające ustawodawstwo właściwe.

W konsekwencji wcześniejsze opłacanie ZUS w Polsce nie musi być ani automatycznie prawidłowe, ani automatycznie błędne. To zależy od szczegółów.

Praktyczna ocena opisanej sytuacji

Na podstawie przedstawionego stanu faktycznego można przyjąć, że:

• jeżeli od wyjazdu centrum interesów życiowych znajduje się w Kanadzie, a pobyt w Polsce ma charakter incydentalny, istnieją mocne argumenty za kanadyjską rezydencją podatkową;
• jeżeli usługi informatyczne są wykonywane fizycznie z Kanady, sam polski kontrahent nie przesądza o opodatkowaniu dochodu w Polsce;
• jeżeli w Polsce nie ma zakładu w rozumieniu art. 5 Konwencji, dochód z działalności co do zasady nie powinien być opodatkowany w Polsce jak dochód przedsiębiorstwa prowadzonego przez zakład;
• jednocześnie trzeba bardzo ostrożnie ocenić, czy nadal istnieją przesłanki do rozliczania działalności w Polsce oraz jak prawidłowo wykazać dochód w Kanadzie.

Największe ryzyko praktyczne polega na tym, że podatnik przez kilka lat rozlicza się według uproszczonego założenia, a dopiero później okazuje się, że błędnie ustalono rezydencję albo błędnie pozostawiono obowiązki w Polsce. Wtedy może dojść do korekt deklaracji, odsetek, a w skrajnych przypadkach także odpowiedzialności na gruncie ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, jeżeli doszło do nierzetelnego rozliczenia.

Tabela: co trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności?

FAQ

Czy sam meldunek w Polsce oznacza polską rezydencję podatkową?

Nie. Meldunek nie jest decydujący. Liczą się przede wszystkim kryteria z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz reguły kolizyjne z art. 4 Konwencji Polska–Kanada.

Czy jeden polski kontrahent powoduje obowiązek podatkowy w Polsce?

Nie automatycznie. Znaczenie ma to, gdzie usługi są wykonywane i czy działalność jest prowadzona przez zakład w Polsce.

Czy po wyjeździe do Kanady trzeba od razu zamknąć JDG w Polsce?

Nie. Można utrzymywać działalność w Polsce, ale trzeba sprawdzić, czy taki model jest prawidłowy podatkowo i ubezpieczeniowo.

Czy podatek i ZUS analizuje się tak samo?

Nie. Podatek dochodowy i ubezpieczenia społeczne podlegają odrębnym zasadom. To, że ktoś jest rezydentem podatkowym Kanady, nie oznacza jeszcze automatycznie braku obowiązków w ZUS.

Czy można skorygować wcześniejsze rozliczenia?

Co do zasady tak, ale sposób i zakres korekt zależą od tego, jakie deklaracje zostały złożone i czy nie toczy się już postępowanie podatkowe. W sprawach transgranicznych warto to zrobić po uprzedniej analizie dokumentów.

Źródła

• art. 3 ust. 1, ust. 1a, ust. 2a i ust. 2b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 4, art. 5, art. 7 i art. 21 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Ottawie 14 maja 2012 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 1371)
• ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy