Zgoda na kredyt męża a odpowiedzialność majątkiem wspólnym

Zgoda na kredyt małżonka a odpowiedzialność za dług

Podstawowa zasada wynika z art. 41 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Oznacza to, że podpisanie zgody na kredyt męża może otworzyć wierzycielowi drogę do egzekucji z majątku wspólnego.

Nie jest to jednak to samo, co przystąpienie do długu, zawarcie umowy jako współkredytobiorca albo udzielenie poręczenia. Jeżeli małżonek podpisał wyłącznie zgodę na zaciągnięcie kredytu, co do zasady odpowiada nie całym swoim majątkiem osobistym, lecz majątkiem wspólnym. Zakres odpowiedzialności zależy jednak od treści podpisanych dokumentów, dlatego trzeba sprawdzić, czy podpis dotyczył samej zgody, czy również umowy kredytowej, poręczenia albo weksla.

Kiedy wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnego?

Aktualne brzmienie art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga, aby zobowiązanie zostało zaciągnięte przez jednego małżonka za zgodą drugiego. Zgoda może być wykazana dokumentem urzędowym albo prywatnym, co ma szczególne znaczenie w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli kredyt był związany z działalnością gospodarczą męża, istotny jest również art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli zobowiązanie zostało zaciągnięte bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę, z dochodów z innej działalności zarobkowej, z korzyści z praw wymienionych w art. 33 pkt 9 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Co wchodzi do majątku wspólnego?

Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje przykładowo, że do majątku wspólnego należą pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego i osobistego, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego oraz kwoty składek na subkoncie ZUS.

Majątek osobisty wymienia art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Należą do niego m.in. przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej, prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom, przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego małżonka oraz przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika

Art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że wierzytelność stwierdzona tytułem egzekucyjnym powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

W postępowaniu klauzulowym sąd nie prowadzi pełnego procesu o zasadność długu. Sprawdza przede wszystkim, czy istnieje tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi, czy osoba wskazana we wniosku jest małżonkiem dłużnika oraz czy zgoda małżonka została wykazana odpowiednim dokumentem. Sąd Najwyższy w uchwale z 18 marca 2011 r., sygn. akt III CZP 117/10, wskazał, że zgoda małżonka nie może być ustalana na podstawie domniemania faktycznego, ponieważ musi wynikać z dokumentu.

Jeżeli klauzula została już nadana, w jej treści powinno znaleźć się ograniczenie odpowiedzialności małżonka do majątku wspólnego. Takie ograniczenie jest bardzo ważne w praktyce, ponieważ komornik nie powinien prowadzić egzekucji z majątku osobistego małżonka, który jedynie wyraził zgodę na zobowiązanie.

Czy separacja faktyczna chroni przed egzekucją?

Samo faktyczne rozstanie małżonków nie znosi wspólności ustawowej. Jeżeli małżonkowie żyją osobno, ale nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, nie uzyskali sądowej rozdzielności majątkowej ani orzeczenia separacji, wspólność majątkowa nadal trwa. Wynika to z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Rozdzielność majątkowa może powstać m.in. przez umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przez ustanowienie rozdzielności przez sąd z ważnych powodów na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo przez orzeczenie separacji, które zgodnie z art. 54 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej.

Trzeba jednak odróżnić moment powstania długu od późniejszego ustanowienia rozdzielności. Jeżeli wierzytelność powstała w czasie trwania wspólności i za zgodą małżonka, późniejsza rozdzielność nie zawsze uniemożliwi wierzycielowi egzekucję ze składników, które wcześniej należały do majątku wspólnego. Skutki zależą od dat dokumentów, rodzaju rozdzielności i wiedzy wierzyciela o umowie majątkowej, o której mowa w art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jak bronić się po otrzymaniu informacji o klauzuli lub egzekucji?

Na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie na podstawie art. 795 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 795 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego dla dłużnika termin biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, a w przypadkach związanych z wnioskiem o uzasadnienie wskazanych w art. 794² § 2 albo § 3 Kodeksu postępowania cywilnego od dnia doręczenia uzasadnienia postanowienia albo postanowienia z uzasadnieniem. W praktyce termin na zaskarżenie jest krótki, dlatego nie warto zwlekać z analizą akt.

Jeżeli problem dotyczy samej egzekucji, a nie tylko klauzuli, możliwe mogą być także inne środki. Art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje powództwo przeciwegzekucyjne, m.in. gdy dłużnik przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, albo gdy po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania lub niemożność jego egzekwowania. Natomiast art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje skargę na czynności komornika, jeżeli komornik działa nieprawidłowo, np. kieruje egzekucję do składnika, który nie powinien być objęty egzekucją.

W sprawach dotyczących zobowiązań małżonków często równolegle pojawia się problem ochrony majątku wspólnego przed działaniami drugiego małżonka. Praktyczne znaczenie może mieć np. uszczuplanie majątku przed podziałem majątku po rozwodzie albo zawieranie umów bez wiedzy drugiego małżonka.

Co oznacza to dla osoby, która wyraziła zgodę na kredyt męża?

Jeżeli podpis dotyczył wyłącznie zgody na kredyt zaciągnięty przez męża, małżonka nie musi dobrowolnie spłacać kredytu jako dłużnik osobisty. Wierzyciel może jednak, po uzyskaniu klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków. Może to być szczególnie dotkliwe, gdy wspólność ustawowa nadal trwa, mimo że małżonkowie faktycznie się rozstali.

Jeżeli natomiast dokumenty kredytowe wskazują, że małżonka była współkredytobiorcą, poręczycielem albo wystawcą weksla, zakres odpowiedzialności może być znacznie szerszy. Wtedy podstawą odpowiedzialności nie jest wyłącznie art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz także konkretna umowa oraz przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące danego rodzaju zobowiązania, np. art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego przy poręczeniu.

W podobnych sprawach warto sprawdzić także, czy podpis małżonka był wymagany przy umowie o dofinansowanie lub kredyt związany z działalnością. Przykładowo inne skutki może mieć sama dotacja dla męża, a inne podpisanie przez żonę oświadczenia o solidarnej odpowiedzialności albo zabezpieczenia.

FAQ

Czy podpisanie zgody na kredyt oznacza, że jestem dłużnikiem?

Nie zawsze. Jeżeli podpisano wyłącznie zgodę, odpowiedzialność wynika z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i dotyczy majątku wspólnego. Jeżeli jednak podpisano umowę jako współkredytobiorca, poręczyciel albo wystawca zabezpieczenia, odpowiedzialność może być osobista i szersza.

Czy komornik może zająć mój majątek osobisty?

Jeżeli klauzula została nadana tylko na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, odpowiedzialność małżonka powinna być ograniczona do majątku objętego wspólnością majątkową. Składniki majątku osobistego z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie powinny być objęte taką egzekucją.

Czy separacja faktyczna wystarczy, aby nie odpowiadać za długi męża?

Nie. Separacja faktyczna nie znosi wspólności ustawowej. Skutek taki może wynikać np. z umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego, sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej albo orzeczenia separacji prawnej.

Co zrobić po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji?

Należy ustalić, jaki tytuł wykonawczy posiada wierzyciel, czy klauzula została nadana na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego i czy wierzyciel wykazał zgodę dokumentem. W zależności od sytuacji można rozważyć zażalenie, skargę na czynności komornika albo powództwo przeciwegzekucyjne.

Czy można powołać się na brak wiedzy o niespłacaniu kredytu?

Sam brak wiedzy o późniejszym braku spłaty zwykle nie uchyla skutków wcześniejszej zgody na zaciągnięcie kredytu. Może jednak mieć znaczenie przy ocenie konkretnych dokumentów, sposobu doręczeń, ewentualnych wad oświadczenia woli oraz prawidłowości postępowania egzekucyjnego.

Źródła

• Art. 31, art. 33, art. 41, art. 47 § 1, art. 47¹, art. 52 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 60, art. 61, art. 63 i art. 876 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 767 § 1, art. 787, art. 794², art. 795 i art. 840 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 18 marca 2011 r., sygn. akt III CZP 117/10.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 16 października 2008 r., sygn. akt III CZP 85/08.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2005 r., sygn. akt V CK 799/04.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt III CSK 43/12.