Odpowiedzialność za długi byłego męża po rozwodzie

Odpowiedzialność za długi byłego męża – zasada ogólna

Po rozwodzie nie odpowiada Pani swoim majątkiem osobistym za zobowiązania byłego męża tylko dlatego, że wcześniej byliście małżeństwem. Sam rozwód powoduje ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, zgodnie z art. 31 § 1 oraz art. 50¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Najważniejsze jest jednak rozróżnienie trzech sytuacji:

• zobowiązanie zaciągnięto po rozwodzie – wtedy co do zasady odpowiada wyłącznie były mąż,
• zobowiązanie zaciągnięto w trakcie małżeństwa za zgodą drugiego małżonka – wierzyciel może sięgać także do majątku wspólnego na podstawie art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• zobowiązanie zaciągnięto w trakcie małżeństwa bez zgody drugiego małżonka – wierzyciel ma ograniczone możliwości egzekucji, o czym niżej.

Sama groźba, że komornik „wejdzie na Pani dochody”, nie jest więc prawdziwa, jeśli nie jest Pani stroną umowy kredytowej, współdłużnikiem solidarnym, poręczycielem ani nie wyraziła Pani wymaganej zgody na zobowiązanie.

Kiedy wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnego?

Zasady odpowiedzialności reguluje przede wszystkim art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

Art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje natomiast, że jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę, dochodów z innej działalności zarobkowej, z korzyści z praw twórczych oraz – gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa – także z przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

To oznacza, że kredyty zaciągnięte przez byłego męża na działalność gospodarczą bez Pani zgody co do zasady nie obciążają Pani majątku osobistego. W praktyce wierzyciel powinien kierować egzekucję przede wszystkim do majątku dłużnika i składników jego przedsiębiorstwa.

Jeżeli temat dotyczy zobowiązań przemilczanych jeszcze przed ślubem albo z okresu narzeczeństwa, warto porównać sytuację z omówieniem problemu: zatajone długi.

Czy po rozwodzie można nadać klauzulę wykonalności przeciwko byłemu małżonkowi?

Co do zasady nie stosuje się już wobec byłego małżonka mechanizmu z art. 787 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, jeżeli w chwili nadawania klauzuli nie istnieje wspólność majątkowa małżeńska. Zgodnie z tym przepisem tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nadaje klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże, że wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka.

Po ustaniu małżeństwa i wspólności majątkowej wierzyciel nie może już „dopisać” byłego małżonka do egzekucji w tym trybie. To istotna ochrona praktyczna.

Co z niepodzielonym majątkiem wspólnym po rozwodzie?

Tu pojawia się najważniejszy wyjątek praktyczny. Rozwód nie powoduje automatycznie podziału majątku wspólnego. Jeżeli nadal istnieje majątek po rozwodzie, na przykład mieszkanie kupione do wspólności ustawowej, to między byłymi małżonkami istnieje współwłasność w częściach ułamkowych, a udziały są co do zasady równe – art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisami o współwłasności z Kodeksu cywilnego.

Wierzyciel byłego męża nie może zająć Pani wynagrodzenia ani Pani odrębnego konta tylko z powodu jego długów, ale może próbować sięgnąć do tego, co przypadnie byłemu mężowi z podziału majątku. Podstawą jest art. 912 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym jeżeli zajęto prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko to, co dłużnikowi z działu przypadnie.

W praktyce oznacza to, że wierzyciel może:

• zająć prawo byłego męża do żądania podziału majątku,
• uczestniczyć w tym, aby zaspokoić się z udziału przypadającego dłużnikowi,
• dochodzić egzekucji z kwoty spłaty należnej byłemu mężowi albo z jego udziału w nieruchomości.

Nie oznacza to jednak, że automatycznie straci Pani całe mieszkanie. Egzekucja może dotyczyć tylko praw i udziału dłużnika.

Czy można sprzedać wspólne mieszkanie bez zgody byłego męża?

Nie, jeżeli po rozwodzie mieszkanie nadal należy do obojga byłych małżonków, sprzedaż całej nieruchomości wymaga współdziałania współwłaścicieli. Wynika to z art. 199 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym do rozporządzenia rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli.

Jeżeli były mąż nie zgadza się na sprzedaż, rozwiązaniem jest:

• umowny podział majątku u notariusza – jeśli obie strony dojdą do porozumienia,
• sądowy podział majątku wspólnego po rozwodzie, jeżeli porozumienia nie ma.

W postępowaniu o podział majątku sąd może przyznać mieszkanie jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo zarządzić sprzedaż i podział uzyskanej kwoty. Zasady te wynikają z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 1035 Kodeksu cywilnego oraz odpowiednio stosowanymi przepisami o dziale spadku i zniesieniu współwłasności, w tym art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli w mieszkaniu ciąży także wspólny kredyt, warto pamiętać, że sam podział majątku między byłymi małżonkami nie zmienia automatycznie relacji z bankiem. Bank nadal może żądać spłaty od osób, które podpisały umowę kredytową. Zobacz również: spłata kredytu.

Długi związane z mieszkaniem i zwykłymi potrzebami rodziny

Osobno trzeba odróżnić kredyty firmowe od zobowiązań związanych ze zwykłymi potrzebami rodziny. Zgodnie z art. 30 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Do takich zobowiązań mogą należeć na przykład typowe opłaty mieszkaniowe, media, podstawowe wydatki na utrzymanie rodziny. Nie dotyczy to jednak automatycznie kredytów inwestycyjnych czy firmowych zaciąganych na działalność gospodarczą jednego z małżonków.

Po rozwodzie każde z byłych małżonków odpowiada już za własne bieżące zobowiązania, ale za zaległości powstałe wcześniej trzeba każdorazowo analizować, z czego wynikały i kto był stroną danego stosunku prawnego. Gdy chodzi o wspólny kredyt samochodowy lub rozliczenia po rozstaniu, pomocne może być także omówienie: kredyt męża.

Czy były mąż może obciążyć Panią swoim kredytem firmowym?

Nie, jeżeli nie podpisała Pani umowy jako współkredytobiorca, nie poręczyła długu, nie przystąpiła do długu i nie wyraziła wymaganej zgody małżeńskiej, wierzyciel nie może skutecznie dochodzić od Pani zapłaty wyłącznie dlatego, że kredyt zaciągnął wtedy Pani mąż.

Jeżeli jednak na dokumentach widnieje Pani podpis, trzeba ustalić, czy:

• podpis został złożony przez Panią świadomie,
• była to zgoda małżonka na czynność,
• została Pani wpisana jako współdłużnik,
• doszło do podrobienia podpisu.

W razie podrobienia podpisu można kwestionować skuteczność dokumentu, a sprawa może mieć także wymiar karny, w szczególności w kontekście art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Czy dziecko odpowiada za długi ojca?

Nie. Za życia ojca dziecko nie odpowiada za jego zobowiązania tylko z powodu pokrewieństwa. Wyjątek mógłby wynikać wyłącznie z samodzielnego zaciągnięcia zobowiązania przez dziecko, poręczenia lub innego udziału w długu.

Ryzyko może pojawić się dopiero po śmierci ojca, w ramach dziedziczenia. Obecnie, zgodnie z art. 1015 § 2 ustawy – Kodeks cywilny, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku. W określonych sytuacjach nadal korzystne może być jednak odrzucenie spadku.

Dla porządku: rodzice także nie odpowiadają automatycznie za zobowiązania pełnoletnich dzieci. Na podobnej zasadzie działa zagadnienie opisane w materiale: odpowiedzialność rodziców za dorosłe dziecko.

Co warto zrobić praktycznie?

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy działają w praktyce przy różnych rodzajach długów.

FAQ

Czy komornik może zająć moje wynagrodzenie za długi byłego męża?

Nie, jeżeli nie jest Pani dłużnikiem z umowy, poręczycielem ani osobą objętą tytułem wykonawczym. Sama wcześniejsza relacja małżeńska nie wystarcza do zajęcia Pani wynagrodzenia.

Czy odpowiadam za kredyt firmowy męża zaciągnięty bez mojej wiedzy?

Co do zasady nie. Przy zobowiązaniu zaciągniętym bez zgody drugiego małżonka zastosowanie ma art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który ogranicza egzekucję do majątku dłużnika i określonych składników związanych z jego działalnością.

Czy po rozwodzie trzeba od razu dzielić majątek?

Nie ma takiego obowiązku ustawowego od razu po rozwodzie, ale w praktyce szybki podział majątku często ogranicza ryzyko sporów i działań wierzycieli wobec udziału byłego małżonka.

Czy mogę sama sprzedać wspólne mieszkanie?

Nie, sprzedaż całej nieruchomości wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli. Bez porozumienia pozostaje sądowy podział majątku lub zniesienie współwłasności.

Czy syn odpowiada za długi ojca jeszcze za jego życia?

Nie. Odpowiedzialność może pojawić się dopiero przy dziedziczeniu po śmierci ojca i wtedy trzeba podjąć decyzję co do przyjęcia albo odrzucenia spadku.

Źródła

• art. 30 § 1, art. 31 § 1, art. 41 § 1–2, art. 43 § 1, art. 46, art. 50¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 199, art. 211, art. 212, art. 1015 § 2, art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 787, art. 912 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• Aktualne teksty ustaw: ISAP – Internetowy System Aktów Prawnych