Przedsiębiorstwo partnerskie a status MŚP spółki

O co chodzi w kwalifikacji przedsiębiorstwa partnerskiego?

W opisanej sytuacji spółka akcyjna ma czterech akcjonariuszy, a każdy z nich posiada po 25% akcji i głosów. Akcjonariuszami są osoby fizyczne, przy czym jedna osoba prowadzi dodatkowo jednoosobową działalność gospodarczą. Spółka akcyjna nie posiada udziałów ani akcji w innych podmiotach, a inne spółki nie posiadają akcji tej spółki.

Takie dane nie wystarczają jeszcze do automatycznej odpowiedzi, że spółka jest przedsiębiorstwem niezależnym. W sprawach dotyczących statusu MŚP trzeba ocenić nie tylko formalną strukturę właścicielską, ale też to, czy udziałowcem lub akcjonariuszem jest inne przedsiębiorstwo, czy istnieje kontrola, wspólne działanie osób fizycznych oraz czy podmioty działają na tym samym albo pokrewnym rynku.

Najważniejsze jest rozróżnienie trzech kategorii: przedsiębiorstwa niezależnego, przedsiębiorstwa partnerskiego i przedsiębiorstwa związanego. To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie m.in. przy dotacjach, pomocy publicznej, funduszach unijnych i kwalifikowaniu firmy jako mikro, małej albo średniej.

Podstawa prawna i pojęcie przedsiębiorstwa

W prawie spółek spółka akcyjna jest spółką kapitałową. Zgodnie z art. 301 Kodeksu spółek handlowych zawiązać spółkę akcyjną może jedna albo więcej osób, z tym zastrzeżeniem, że spółka akcyjna nie może być zawiązana wyłącznie przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Statut spółki akcyjnej powinien być sporządzony w formie aktu notarialnego, a akcjonariusze są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w statucie i nie odpowiadają za zobowiązania spółki.

Na potrzeby statusu MŚP decydujące znaczenie ma jednak definicja przedsiębiorstwa wynikająca z prawa Unii Europejskiej. Zgodnie z zaleceniem Komisji 2003/361/WE oraz załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 za przedsiębiorstwo uważa się każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego formy prawnej. Może to być spółka, osoba prowadząca działalność na własny rachunek, firma rodzinna, konsorcjum albo inny podmiot, jeżeli faktycznie prowadzi działalność gospodarczą.

Nie należy mieszać tej definicji z pojęciem przedsiębiorstwa z Kodeksu cywilnego. W art. 55¹ Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo oznacza zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. To pojęcie służy przede wszystkim do określenia przedmiotu czynności prawnej, np. sprzedaży przedsiębiorstwa, a nie do kwalifikacji firmy jako MŚP.

Przedsiębiorstwo niezależne

Przedsiębiorstwo niezależne to takie, które nie jest ani przedsiębiorstwem partnerskim, ani przedsiębiorstwem związanym. W praktyce oznacza to przede wszystkim brak istotnych powiązań kapitałowych, głosowych i kontrolnych z innymi przedsiębiorstwami.

Co do zasady przedsiębiorstwo pozostaje niezależne, jeżeli nie posiada 25% lub więcej kapitału albo praw głosu w innym przedsiębiorstwie i inne przedsiębiorstwo nie posiada 25% lub więcej kapitału albo praw głosu w nim. Przy ocenie bierze się pod uwagę tę wartość, która jest wyższa: udział w kapitale albo udział w prawach głosu.

Istnieją wyjątki. Przedsiębiorstwo może zachować status niezależnego mimo przekroczenia progu 25%, jeżeli inwestorem jest określony rodzaj podmiotu wymieniony w przepisach, np. publiczna korporacja inwestycyjna, fundusz venture capital, business angel w przewidzianym limicie, uczelnia, niedochodowy ośrodek badawczy, inwestor instytucjonalny albo mała jednostka samorządu lokalnego. Warunkiem jest jednak brak powiązania w rozumieniu przepisów o przedsiębiorstwach związanych.

Przedsiębiorstwa partnerskie

Przedsiębiorstwa partnerskie to przedsiębiorstwa, które nie są przedsiębiorstwami związanymi, ale między którymi występuje relacja kapitałowa lub głosowa na poziomie co najmniej 25%. Typowy przypadek wygląda tak: jedno przedsiębiorstwo posiada samodzielnie albo wspólnie z przedsiębiorstwami z nim związanymi 25% lub więcej kapitału albo praw głosu w drugim przedsiębiorstwie.

Próg 25% nie oznacza jeszcze kontroli. Oznacza jednak, że przy ustalaniu statusu MŚP trzeba co do zasady doliczać odpowiednią część danych przedsiębiorstwa partnerskiego. Dotyczy to zwłaszcza liczby zatrudnionych, rocznego obrotu i sumy bilansowej.

W przypadku spółki akcyjnej znaczenie ma zarówno liczba akcji, jak i prawa głosu. Dlatego przy analizie statusu MŚP trzeba sprawdzić nie tylko nominalny udział w kapitale, ale też uprzywilejowanie akcji, ograniczenia prawa głosu, porozumienia akcjonariuszy i inne mechanizmy wpływu. Praktyczne znaczenie może mieć również to, czy doszło do objęcia, sprzedaży albo innego przeniesienia akcji.

Przedsiębiorstwa związane

Przedsiębiorstwa związane to wyższy stopień powiązania niż przedsiębiorstwa partnerskie. Występują przede wszystkim wtedy, gdy jedno przedsiębiorstwo ma większość głosów w drugim, prawo powoływania albo odwoływania większości członków organów, prawo wywierania dominującego wpływu albo kontroluje większość głosów na podstawie umowy z innymi udziałowcami lub akcjonariuszami.

Przepisy przewidują także sytuacje powiązań przez osobę fizyczną albo grupę osób fizycznych działających wspólnie. Jeżeli takie osoby tworzą układ kontroli nad przedsiębiorstwami, a przedsiębiorstwa prowadzą działalność na tym samym rynku albo na rynkach pokrewnych, może powstać kwalifikacja jako przedsiębiorstwa związane. Rynek pokrewny to rynek produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio wyżej albo niżej w łańcuchu obrotu wobec rynku właściwego.

W praktyce oznacza to, że samo posiadanie 25% akcji nie musi jeszcze oznaczać związania przedsiębiorstw, ale może oznaczać partnerstwo. Związanie pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do kontroli, dominującego wpływu albo wspólnego działania prowadzącego do kontroli.

Jak ocenić spółkę akcyjną z czterema akcjonariuszami po 25%?

W przedstawionym stanie faktycznym spółka akcyjna ma czterech akcjonariuszy po 25%. Trzech akcjonariuszy nie prowadzi odrębnej działalności gospodarczej, a jeden prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Jeżeli nie ma dodatkowych porozumień, uprzywilejowania akcji, prawa powoływania organów ani dominującego wpływu, nie widać podstaw do automatycznego uznania spółki i akcjonariuszy za przedsiębiorstwa związane.

Największe znaczenie ma akcjonariusz prowadzący działalność gospodarczą. Osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą może być przedsiębiorstwem w rozumieniu przepisów o MŚP. Ponieważ w polskim prawie jednoosobowa działalność gospodarcza nie jest odrębną osobą prawną od osoby fizycznej, w praktyce trzeba ostrożnie ocenić, czy posiadane przez tę osobę 25% akcji należy traktować jako udział jej przedsiębiorstwa w spółce akcyjnej.

Jeżeli w dokumentacji dotyczącej pomocy publicznej, dotacji albo statusu MŚP należy przyjąć, że akcjonariusz-przedsiębiorca jako przedsiębiorstwo posiada 25% akcji i głosów w spółce akcyjnej, to spółka akcyjna i przedsiębiorstwo tego akcjonariusza będą co do zasady przedsiębiorstwami partnerskimi. Wtedy spółka akcyjna nie będzie przedsiębiorstwem niezależnym w tej relacji.

Jeżeli natomiast akcje są wyłącznie prywatną inwestycją osoby fizycznej, niezwiązaną funkcjonalnie z prowadzoną działalnością, a między przedsiębiorstwami nie ma wspólnego rynku, kontroli, porozumień ani dominującego wpływu, sprawa wymaga indywidualnej oceny. W postępowaniach dotacyjnych i pomocowych bezpieczne jest ujawnienie takiego powiązania we wniosku i opisanie, dlaczego wnioskodawca kwalifikuje je jako partnerskie albo nie kwalifikuje jako powiązanie przedsiębiorstw.

Udziały lub akcje posiadane przez pozostałych akcjonariuszy, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej, nie tworzą same w sobie przedsiębiorstw partnerskich. Mogą jednak mieć znaczenie, jeżeli osoby te działają wspólnie, kontrolują inne przedsiębiorstwa, zawarły porozumienie akcjonariuszy albo ich inne spółki działają na tym samym lub pokrewnym rynku.

Jak liczyć dane przy przedsiębiorstwach partnerskich i związanych?

Kwalifikacja jako przedsiębiorstwo niezależne, partnerskie albo związane wpływa na sposób liczenia danych do progów MŚP. Dla przedsiębiorstwa niezależnego bierze się zasadniczo jego własne dane. Dla przedsiębiorstwa partnerskiego dolicza się dane partnera proporcjonalnie do udziału w kapitale albo prawach głosu. Stosuje się wyższą z tych wartości.

Dla przedsiębiorstw związanych dolicza się co do zasady 100% danych przedsiębiorstwa związanego. To dlatego odróżnienie przedsiębiorstwa partnerskiego od związanego ma duże znaczenie praktyczne. Przy partnerstwie 25% może oznaczać doliczenie 25% danych drugiego przedsiębiorstwa, a przy powiązaniu kontrolnym może być konieczne doliczenie całości danych.

W analizowanej sytuacji, jeżeli jeden akcjonariusz-przedsiębiorca ma 25% akcji i 25% głosów, a nie ma dodatkowych praw kontroli, najbardziej prawdopodobna kwalifikacja to relacja partnerska, a nie związana. Jeżeli jednak ten akcjonariusz razem z innymi osobami kontroluje spółkę na podstawie porozumienia, ma decydujący wpływ na organy albo działa w grupie osób fizycznych na tym samym rynku, wynik może być inny.

Praktyczna checklista przed złożeniem oświadczenia o statusie MŚP

Przed wpisaniem w dokumentach, że spółka jest przedsiębiorstwem niezależnym, warto sprawdzić:

• czy jakikolwiek akcjonariusz będący przedsiębiorstwem posiada co najmniej 25% kapitału albo praw głosu;
• czy akcje są uprzywilejowane co do głosu albo czy statut przewiduje szczególne uprawnienia osobiste;
• czy między akcjonariuszami istnieje porozumienie dotyczące wspólnego głosowania lub kontroli;
• czy akcjonariusze prowadzą działalność gospodarczą na tym samym albo pokrewnym rynku;
• czy któryś podmiot ma prawo powoływać albo odwoływać większość organów spółki;
• czy w spółce występuje inwestor publiczny, fundusz, uczelnia albo inny inwestor objęty szczególnymi wyjątkami;
• czy dane finansowe i zatrudnienie innych podmiotów powinny zostać doliczone proporcjonalnie albo w całości.

FAQ

Czy przedsiębiorstwo partnerskie to to samo co spółka partnerska?

Nie. Spółka partnerska to forma prawna spółki osobowej z Kodeksu spółek handlowych. Przedsiębiorstwo partnerskie w przepisach o MŚP oznacza relację powiązania kapitałowego albo głosowego między przedsiębiorstwami.

Czy udział dokładnie 25% wystarcza do powstania przedsiębiorstwa partnerskiego?

Tak, jeżeli udział 25% kapitału albo praw głosu posiada inne przedsiębiorstwo i nie zachodzi kwalifikacja jako przedsiębiorstwo związane. Przepisy posługują się progiem 25% lub więcej, a nie progiem powyżej 25%.

Czy osoba fizyczna bez działalności gospodarczej jest przedsiębiorstwem?

Zwykle nie. Sama osoba prywatna posiadająca akcje nie jest z tego powodu przedsiębiorstwem. Inaczej może być, gdy osoba prowadzi działalność gospodarczą, kontroluje inne podmioty albo działa wspólnie z innymi osobami w sposób istotny dla statusu MŚP.

Czy akcjonariusz prowadzący jednoosobową działalność zawsze tworzy relację partnerską ze spółką?

Nie zawsze automatycznie. Jeżeli jednak jego przedsiębiorstwo jest traktowane jako posiadające 25% lub więcej akcji albo głosów w spółce, relacja partnerska jest co do zasady prawidłową kwalifikacją, o ile nie występuje kontrola prowadząca do uznania przedsiębiorstw za związane.

Kiedy spółka może zostać uznana za przedsiębiorstwo związane?

Gdy występuje kontrola, np. większość głosów, prawo powoływania większości organów, dominujący wpływ albo umowa z innymi akcjonariuszami pozwalająca kontrolować większość głosów. Powiązanie może też wynikać z działania osób fizycznych wspólnie na tym samym lub pokrewnym rynku.

Jakie są skutki błędnego określenia statusu MŚP?

Najczęściej problem pojawia się przy dotacjach i pomocy publicznej. Błędne oświadczenie może skutkować odmową wsparcia, korektą finansową albo żądaniem zwrotu pomocy, jeśli po doliczeniu danych podmiotów partnerskich lub związanych firma przekracza właściwe progi.

Podsumowanie

Spółka akcyjna z czterema akcjonariuszami po 25% nie jest automatycznie przedsiębiorstwem niezależnym tylko dlatego, że sama nie posiada udziałów w innych spółkach i inne spółki nie posiadają jej akcji. Trzeba sprawdzić, czy któryś akcjonariusz jest przedsiębiorstwem, czy posiada co najmniej 25% kapitału albo głosów, czy istnieje kontrola oraz czy osoby fizyczne działają wspólnie.

W opisanym przypadku najistotniejszy jest akcjonariusz prowadzący działalność gospodarczą. Jeżeli jego przedsiębiorstwo należy traktować jako posiadające 25% akcji i głosów w spółce akcyjnej, spółka i to przedsiębiorstwo będą co do zasady przedsiębiorstwami partnerskimi. Jeżeli występują dodatkowe elementy kontroli, możliwa jest nawet kwalifikacja jako przedsiębiorstwa związane. Każdorazowo trzeba przeanalizować statut, strukturę głosów, porozumienia akcjonariuszy i dokumentację składaną przy danym programie pomocy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 18 - ELI.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 55¹ - ISAP.

3. Zalecenie Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw - EUR-Lex.

4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r., załącznik I, definicja MŚP - EUR-Lex.