Objęcie akcji a podatek PCC

Objęcie nowych akcji a PCC – podstawowa zasada

W opisanej sytuacji spółka akcyjna X objęła za gotówkę nowo utworzone akcje w istniejącej spółce akcyjnej Y. Jeżeli objęcie akcji nastąpiło w ramach emisji związanej z podwyższeniem kapitału zakładowego spółki Y, to zasadniczo nie mamy do czynienia z odrębną umową sprzedaży akcji między X i Y. Jest to objęcie akcji nowej emisji w zamian za wkład pieniężny.

Znaczenie ma tu art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k oraz art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepisy te obejmują PCC umowy spółki oraz zmiany umów spółki, jeżeli powodują podwyższenie podstawy opodatkowania. Dla spółki kapitałowej zmianą umowy spółki jest między innymi podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki, co wynika z art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

W praktyce oznacza to, że PCC dotyczy zmiany umowy spółki Y, czyli spółki podwyższającej kapitał, a nie samego aktu objęcia akcji przez spółkę X jako odrębnej czynności sprzedaży.

Kto jest podatnikiem PCC przy podwyższeniu kapitału zakładowego?

Podatnikiem PCC przy umowie spółki innej niż spółka cywilna jest spółka. Wynika to wprost z art. 4 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W przypadku podwyższenia kapitału zakładowego spółki akcyjnej podatnikiem jest więc spółka Y, której kapitał zakładowy zostaje podwyższony.

Spółka X, która obejmuje akcje za wkład pieniężny, nie powinna rozliczać PCC z tytułu samego objęcia akcji, o ile nie występuje odrębna czynność opodatkowana, na przykład sprzedaż akcji już istniejących. Jeżeli potrzebne jest ustalenie, czy kapitał S.A. został faktycznie pokryty, znaczenie mają dokumenty spółki, uchwały, wpis w KRS oraz dokumentacja wpłat.

Podstawa opodatkowania i stawka PCC

Podstawę opodatkowania przy podwyższeniu kapitału zakładowego stanowi wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy. Tak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie jest to automatycznie cała kwota wpłacona przez obejmującego akcje, jeżeli część wpłaty trafia na kapitał zapasowy jako nadwyżka ponad wartość nominalną akcji.

Stawka PCC od umowy spółki oraz jej zmiany wynosi 0,5% zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Zgodnie z art. 6 ust. 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych od podstawy opodatkowania przy umowie spółki można odliczyć określone koszty, w szczególności wynagrodzenie notariusza wraz z VAT, opłatę sądową związaną z wpisem do rejestru przedsiębiorców KRS oraz opłatę za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, jeżeli występują w danej sprawie.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Obowiązek podatkowy przy podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną powstaje z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału. Wynika to z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Trzeba jednocześnie pamiętać, że z perspektywy prawa handlowego podwyższenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej wymaga wpisu do rejestru. Art. 431 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych stanowi, że podwyższenie kapitału zakładowego następuje z chwilą wpisania do rejestru. Dlatego w praktyce podatkowe i rejestrowe skutki uchwały trzeba analizować łącznie, zwłaszcza gdy wpis do KRS nie dojdzie do skutku.

Deklaracja PCC-3 i termin zapłaty

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podatnicy są obowiązani, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację PCC-3 oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy zmianie umowy spółki podatnikiem jest spółka, której umowa jest zmieniana, czyli w omawianym przypadku spółka Y.

Jeżeli dana czynność jest dokonywana w formie aktu notarialnego, zastosowanie może mieć art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zgodnie z którym notariusze są płatnikami PCC od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w tej formie. Przy uchwałach spółek akcyjnych warto każdorazowo ustalić z notariuszem i księgowością, czy w konkretnej sprawie podatek ma pobrać notariusz, czy spółka powinna samodzielnie złożyć PCC-3.

Czym objęcie akcji różni się od sprzedaży akcji?

Objęcie akcji nowej emisji polega na tym, że akcjonariusz obejmuje akcje tworzone przez spółkę w ramach emisji. Sprzedaż akcji oznacza natomiast przeniesienie już istniejących akcji przez dotychczasowego akcjonariusza na nabywcę. To rozróżnienie jest istotne podatkowo.

Umowa sprzedaży praw majątkowych podlega PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, a obowiązek podatkowy przy sprzedaży ciąży na kupującym zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy. Stawka PCC od sprzedaży innych praw majątkowych, w tym akcji, wynosi 1% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Od tej zasady istnieją zwolnienia. Najważniejsze w obrocie akcjami wynika z art. 9 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych i dotyczy sprzedaży praw majątkowych będących instrumentami finansowymi, między innymi gdy sprzedaż jest dokonywana za pośrednictwem firm inwestycyjnych, w ramach obrotu zorganizowanego albo w innych sytuacjach wskazanych w tym przepisie. Jeżeli planowane jest zbycie akcji, trzeba więc odrębnie sprawdzić nie tylko PCC, ale także obowiązki informacyjne wynikające z przepisów korporacyjnych i rynku kapitałowego.

Objęcie akcji za wkład pieniężny a wkład niepieniężny

Omawiana odpowiedź dotyczy objęcia akcji za gotówkę. Jeżeli akcje są obejmowane za wkład niepieniężny, czyli aport, PCC od podwyższenia kapitału nadal może obciążać spółkę na zasadach dotyczących zmiany umowy spółki, ale dodatkowo trzeba zbadać skutki podatkowe i cywilnoprawne samego wniesienia składnika majątku.

Przykładowo wniesienie nieruchomości aportem może wymagać analizy VAT, PCC, podatku dochodowego, wartości wkładu oraz formy czynności. Szerzej praktyczne problemy przy wkładzie niepieniężnym omawia materiał: aport - PCC.

Wyłączenia i zwolnienia przy zmianach umowy spółki

Nie każda zmiana umowy spółki kapitałowej będzie faktycznie skutkować zapłatą PCC. Art. 2 pkt 6 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje wyłączenia dla określonych umów spółki i ich zmian związanych między innymi z łączeniem spółek kapitałowych, przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową oraz wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje, przedsiębiorstwa spółki kapitałowej, jego zorganizowanej części albo udziałów lub akcji dających większość głosów na warunkach wskazanych w tym przepisie.

Z kolei art. 9 pkt 11 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje zwolnienia dla określonych umów spółki i ich zmian, między innymi w części wkładów albo kapitału zakładowego uprzednio opodatkowanych podatkiem od czynności cywilnoprawnych lub podatkiem od wkładów kapitałowych w innym państwie członkowskim, a także w przypadkach wskazanych szczegółowo w tym przepisie. Zastosowanie tych regulacji zależy od dokumentów i historii opodatkowania wkładów lub kapitału.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli objęcie akcji przez spółkę X nastąpiło w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego spółki akcyjnej Y i było pokryte wkładem pieniężnym, to nie powinno być traktowane jako odrębna sprzedaż akcji opodatkowana PCC po stronie spółki X. PCC dotyczy zmiany umowy spółki Y, a podatnikiem jest spółka Y.

Kluczowe jest jednak prawidłowe ustalenie rodzaju czynności. Inne skutki podatkowe wystąpią przy emisji nowych akcji, inne przy sprzedaży akcji już istniejących, a jeszcze inne przy wniesieniu aportu. Dlatego przed rozliczeniem PCC warto przeanalizować uchwałę o podwyższeniu kapitału, dokumenty objęcia akcji, sposób pokrycia wkładu i ewentualne zwolnienia.

Źródła

• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2, art. 2 pkt 6, art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 pkt 1 i pkt 9, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b, art. 6 ust. 9, art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 9, art. 9 pkt 9 i pkt 11 oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
• art. 431 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych
• art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi