Odprawa dla nauczyciela po rozwiązaniu stosunku pracy z powodu niezdolności do pracy

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem niezdolnym do dotychczasowej pracy

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przepis ten dotyczy nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania i przewiduje rozwiązanie stosunku pracy w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe albo kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy.

Termin rozwiązania stosunku pracy określa art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem rozwiązanie następuje z końcem miesiąca, w którym dyrektor szkoły otrzymał ostateczne orzeczenie lekarskie o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy.

Jeżeli więc dyrektor otrzymał ostateczne orzeczenie lekarskie we wrześniu, stosunek pracy nauczyciela mianowanego rozwiązuje się z końcem września. Nie jest to klasyczne wypowiedzenie z przyczyn organizacyjnych, lecz odrębna podstawa rozwiązania stosunku pracy przewidziana w Karcie Nauczyciela.

Czy w piśmie powinien być powołany art. 264 Kodeksu pracy?

Art. 264 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy przewiduje 21-dniowy termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy. Art. 264 § 2 Kodeksu pracy przewiduje natomiast 21-dniowy termin na wniesienie żądania przywrócenia do pracy albo odszkodowania w razie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia albo wygaśnięcia umowy o pracę.

W sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela do stosunku pracy nauczycieli stosuje się przepisy Kodeksu pracy na podstawie art. 91c ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Dlatego powołanie w piśmie informacji o możliwości odwołania do sądu pracy i wskazanie art. 264 Kodeksu pracy nie jest błędem dyskwalifikującym pismo.

Jeżeli pouczenie jest niepełne, nieprecyzyjne albo go brakuje, nie oznacza to automatycznie nieważności rozwiązania stosunku pracy. Może jednak pomóc nauczycielowi, który spóźnił się z odwołaniem, w złożeniu wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 265 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem sąd pracy może przywrócić termin, jeżeli pracownik nie dokonał czynności w terminie bez swojej winy.

Kto powinien być wskazany jako pracodawca?

Pracodawcą nauczyciela jest co do zasady szkoła jako jednostka organizacyjna, a czynności z zakresu prawa pracy wykonuje dyrektor szkoły. Wynika to z art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, zgodnie z którym dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami oraz decyduje w sprawach zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły.

Jeżeli w piśmie jako pracodawcę wpisano imiennie osobę pełniącą funkcję dyrektora, zamiast szkoły reprezentowanej przez dyrektora, warto zwrócić się o sprostowanie albo pisemne wyjaśnienie. Taki błąd zwykle nie powoduje sam przez się nieważności rozwiązania stosunku pracy, jeżeli z dokumentu i okoliczności sprawy jasno wynika, że czynności dokonała szkoła reprezentowana przez dyrektora. Ocena zależy jednak od treści konkretnego pisma.

Odprawa z art. 28 Karty Nauczyciela przy niezdolności do pracy

Jeżeli nauczyciel był zatrudniony na podstawie mianowania i stosunek pracy rozwiązano z przyczyny wskazanej w art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy Karta Nauczyciela, zastosowanie ma art. 28 ust. 1 tej ustawy.

Art. 28 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela przewiduje odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 i 1a Karty Nauczyciela. Odprawa nie może jednak przekroczyć sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

W praktyce oznacza to, że nauczyciel z wieloletnim stażem, np. 29 lat pracy nauczycielskiej, nie otrzyma odprawy za wszystkie lata bez ograniczenia. Górny limit z art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela wynosi sześć miesięcznych wynagrodzeń zasadniczych.

Odprawa z art. 87 Karty Nauczyciela przy świadczeniu kompensacyjnym

Art. 87 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela przewiduje odprawę dla nauczyciela spełniającego warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń. Podstawowa odprawa wynosi dwumiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie w szkole będącej podstawowym miejscem pracy.

Art. 87 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela podwyższa tę odprawę do trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat. Warunkiem jest jednak to, aby stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Warunki nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego określa art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Przepis ten wymaga m.in. osiągnięcia określonego wieku, posiadania odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego oraz odpowiedniego okresu pracy nauczycielskiej, a także rozwiązania stosunku pracy. Sam fakt złożenia wniosku do ZUS po ustaniu zatrudnienia nie przesądza jeszcze o prawie do dodatkowej odprawy z art. 87 Karty Nauczyciela.

Czy nauczyciel może dostać dwie odprawy?

Co do zasady w opisanym stanie faktycznym nauczyciel nie powinien otrzymać jednocześnie odprawy z art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela i dodatkowej odprawy z art. 87 ust. 1 albo ust. 2 Karty Nauczyciela z tytułu przejścia na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Wynika to wprost z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela, który przyznaje odprawę emerytalną, rentową albo kompensacyjną pod warunkiem, że nauczyciel nie uzyskał z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 28 Karty Nauczyciela. Ten mechanizm zapobiega kumulowaniu odpraw, jeżeli ustanie zatrudnienia z powodu niezdolności do pracy i przejście na świadczenie pozostają ze sobą funkcjonalnie związane.

Jeżeli więc stosunek pracy nauczyciela mianowanego rozwiązano na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, nauczycielowi przysługuje odprawa z art. 28 ust. 1 Karty Nauczyciela. Późniejsze złożenie wniosku do ZUS o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie tworzy automatycznie prawa do kolejnej, trzymiesięcznej odprawy z art. 87 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Inaczej należałoby oceniać sytuację, w której stosunek pracy nie ustał z powodu orzeczonej niezdolności do dotychczasowej pracy, lecz bezpośrednio w związku z przejściem na świadczenie kompensacyjne, a nauczyciel nie otrzymał odprawy z art. 28 Karty Nauczyciela. Wtedy zastosowanie mógłby mieć art. 87 ust. 1 albo ust. 2 Karty Nauczyciela, zależnie od stażu pracy w szkole.

Co zrobić, jeżeli szkoła nie wypłaci odprawy?

Roszczenie o odprawę pieniężną ze stosunku pracy jest roszczeniem pracowniczym. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. W praktyce nie warto jednak zwlekać, ponieważ dokumenty i okoliczności rozwiązania stosunku pracy najłatwiej wyjaśnić bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia.

Jeżeli szkoła nie wypłaci odprawy z art. 28 Karty Nauczyciela, nauczyciel powinien najpierw złożyć pisemny wniosek o wypłatę, wskazując podstawę prawną: art. 28 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela oraz datę rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Warto dołączyć kopię pisma rozwiązującego stosunek pracy oraz kopię ostatecznego orzeczenia lekarskiego, jeżeli nauczyciel je posiada.

Jeżeli pracodawca odmawia wypłaty albo nie odpowiada, sprawę można skierować do sądu pracy. W takim postępowaniu sąd będzie badał m.in. podstawę zatrudnienia, podstawę rozwiązania stosunku pracy, okres pracy nauczycielskiej i wysokość ostatnio pobieranego wynagrodzenia zasadniczego.

FAQ

Źródła

• Art. 23 ust. 1 pkt 3, art. 23 ust. 2 pkt 3, art. 28 ust. 1, art. 87 ust. 1 i 2 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
• Art. 264 § 1 i 2, art. 265 § 1 oraz art. 291 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
• Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.