Urlop wypoczynkowy przed wychowawczym – czy pracodawca może zmusić?

Czy pracodawca może kazać wykorzystać urlop wypoczynkowy przed wychowawczym?

Co do zasady – nie. Prawo do urlopu wychowawczego jest samodzielnym uprawnieniem pracownika, a pracodawca nie może uzależniać jego udzielenia od wcześniejszego wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Wynika to z art. 186 § 1 i § 7 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym pracownik spełniający warunki ma prawo do urlopu wychowawczego, a pracodawca udziela go na wniosek pracownika.

Nie ma przepisu, który pozwalałby pracodawcy postawić warunek: „najpierw urlop wypoczynkowy, potem wychowawczy”. Taki warunek byłby sprzeczny z konstrukcją urlopu wychowawczego jako uprawnienia ustawowego.

Inaczej wygląda sytuacja wtedy, gdy pracownik sam chce bezpośrednio po urlopie rodzicielskim skorzystać najpierw z urlopu wypoczynkowego, a dopiero potem z wychowawczego. To jest dopuszczalne, ale powinno wynikać z decyzji pracownika, a nie z przymusu pracodawcy.

Kiedy przysługuje urlop wychowawczy?

Zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy. Do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Najważniejsze aktualne zasady są następujące:

Jeżeli chcesz upewnić się, jakie są formalne warunki wychowawczego, trzeba sprawdzić nie tylko staż pracy, ale też to, czy wniosek obejmuje okres mieszczący się w ustawowej granicy wieku dziecka.

W jakim terminie złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Obecnie wniosek o urlop wychowawczy składa się w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Tak wynika z art. 186 § 7 Kodeksu pracy oraz z rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem.

Jeżeli wniosek zostanie złożony bez zachowania 21-dniowego terminu, pracodawca udziela urlopu wychowawczego nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku. To ważne praktycznie: pracownik nie zawsze uzyska urlop dokładnie od daty wskazanej we wniosku, jeśli złoży go zbyt późno.

Od kiedy działa ochrona przed wypowiedzeniem?

To kluczowa kwestia w opisanej sytuacji. Zgodnie z art. 186⁸ § 1 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu.

Od tej zasady są wyjątki. Rozwiązanie umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy:

• zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika – art. 186⁸ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy,
• pracodawca ogłasza upadłość lub likwidację – art. 186⁸ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnym ograniczeniu. Jeżeli pracownik złoży wniosek o urlop wychowawczy już po dokonaniu przez pracodawcę czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, ochrona nie zablokuje tego wypowiedzenia. Wynika to z art. 186⁸ § 2 Kodeksu pracy. Innymi słowy: jeśli wypowiedzenie zostało już skutecznie wręczone, późniejszy wniosek o wychowawczy nie cofa skutków tej czynności.

Dlatego przy realnej obawie przed wypowiedzeniem znaczenie ma nie tylko sam wniosek, ale też moment jego złożenia.

Czy w czasie urlopu wypoczynkowego pracodawca może wręczyć wypowiedzenie?

Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika. Wynika to z art. 41 Kodeksu pracy. Ochrona ta dotyczy urlopu wypoczynkowego, więc obawa, że samo przebywanie na urlopie wypoczynkowym automatycznie ułatwi wręczenie wypowiedzenia, jest zwykle nieuzasadniona.

Nie oznacza to jednak, że urlop wypoczynkowy daje taką samą ochronę jak urlop wychowawczy. Na wychowawczym działa odrębna, silniejsza ochrona z art. 186⁸ Kodeksu pracy. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pracownika zagrożonego zwolnieniem szybsze złożenie prawidłowego wniosku o urlop wychowawczy bywa więc rozwiązaniem praktyczniejszym niż zgoda na najpierw wykorzystanie urlopu wypoczynkowego.

Przy okazji warto pamiętać, że odwołanie pracownika z urlopu wypoczynkowego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu – art. 167 § 1 Kodeksu pracy. Sam zamiar wręczenia wypowiedzenia nie powinien być traktowany jako prawidłowa podstawa odwołania z urlopu.

Zobacz również:

przerwanie wychowawczego

Co z zaległym urlopem wypoczynkowym?

Zaległy urlop wypoczynkowy nie przepada tylko dlatego, że pracownik przechodzi na urlop wychowawczy. Niewykorzystany urlop pozostaje do rozliczenia w toku trwania stosunku pracy albo – jeśli stosunek pracy się zakończy – w formie ekwiwalentu pieniężnego.

Zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. W praktyce jednak przy długich nieobecnościach rodzicielskich ten termin nie zawsze da się zrealizować w zwykły sposób, bo pracownik fizycznie nie świadczy pracy. Nie oznacza to automatycznie utraty prawa do urlopu. Roszczenie urlopowe należy oceniać z uwzględnieniem konkretnego przebiegu zatrudnienia i terminów przedawnienia z art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli po wychowawczym wracasz do pracy, warto od razu uporządkować plan wykorzystania zaległych dni. Pomocny może być też materiał o tym, czym jest zaległy urlop i jak wpływa na planowanie absencji.

Czy po urlopie rodzicielskim można od razu przejść na wychowawczy?

Tak. Jeżeli pracownik spełnia warunki z art. 186 § 1 Kodeksu pracy i złoży wniosek w prawidłowym terminie, może przejść bezpośrednio z urlopu rodzicielskiego na urlop wychowawczy. Pracodawca nie ma podstawy prawnej, aby wymagać „przerwy” w postaci wykorzystania urlopu wypoczynkowego.

Stan faktyczny może jednak mieć znaczenie, jeżeli:

• umowa o pracę jest terminowa i kończy się w trakcie planowanego wychowawczego,
• pracodawca wcześniej wręczył już wypowiedzenie,
• trwa likwidacja lub upadłość pracodawcy,
• są podstawy do rozwiązania umowy dyscyplinarnie.

W takich przypadkach sam wniosek o wychowawczy nie zawsze daje oczekiwany efekt.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na objęciu ochroną przed wypowiedzeniem, najbezpieczniej jest:

1. sprawdzić, czy spełniasz warunki do urlopu wychowawczego,
2. złożyć wniosek na piśmie co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu,
3. zadbać o dowód złożenia wniosku – np. potwierdzenie odbioru albo podpis na kopii,
4. nie wyrażać pochopnie zgody na rozwiązania „ustne” lub nieformalne proponowane przez pracodawcę.

Jeżeli pracodawca próbuje wymusić najpierw wykorzystanie urlopu wypoczynkowego, warto poprosić o takie stanowisko na piśmie. W razie sporu będzie to istotny dowód.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których podobny problem pojawia się w praktyce kadrowej.

FAQ

Czy pracodawca może odmówić urlopu wychowawczego, bo mam zaległy urlop?

Nie. Sam fakt posiadania zaległego urlopu wypoczynkowego nie daje podstawy do odmowy udzielenia urlopu wychowawczego, jeśli spełniasz warunki z art. 186 Kodeksu pracy.

Ile wcześniej trzeba złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Jeżeli wniosek wpłynie później, pracodawca udziela urlopu najpóźniej po upływie 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Czy w czasie urlopu wypoczynkowego można dostać wypowiedzenie?

Co do zasady nie, ponieważ art. 41 Kodeksu pracy zakazuje wypowiadania umowy w czasie urlopu pracownika. Trzeba jednak odróżnić tę ochronę od ochrony związanej z urlopem wychowawczym.

Czy zaległy urlop przepada po przejściu na wychowawczy?

Nie, ale sposób jego rozliczenia zależy od dalszych losów zatrudnienia. Po powrocie do pracy urlop może zostać wykorzystany, a przy rozwiązaniu umowy co do zasady wypłaca się ekwiwalent na podstawie art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

Czy po złożeniu wniosku o wychowawczy pracodawca nadal może mnie zwolnić?

Tylko w wyjątkach wskazanych w art. 186⁸ § 1 Kodeksu pracy, czyli np. przy upadłości, likwidacji albo przyczynach uzasadniających dyscyplinarne rozwiązanie umowy. Jeżeli wypowiedzenie wręczono wcześniej, późniejszy wniosek o wychowawczy nie zatrzyma jego skutków.

Źródła

• art. 41, art. 167 § 1, art. 168, art. 171 § 1, art. 186 § 1–3, § 7–8, art. 186⁸ § 1–2, art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem