Niesłusznie obciążony za kradzież prądu – jak się bronić?

Wykrycie nieprawidłowości przy wymianie licznika

Jeżeli podczas wymiany licznika pracownicy przedsiębiorstwa energetycznego twierdzą, że licznik był uszkodzony, rozplombowany, namagnesowany albo podłączony w sposób pozwalający na zaniżenie wskazań, najważniejszy dokument to protokół kontroli. W praktyce to właśnie na jego podstawie dostawca energii później wystawia notę obciążeniową za nielegalny pobór energii.

Podpisanie protokołu nie musi oznaczać przyznania się do winy. Jeżeli jednak dokument jest podpisywany, warto dopisać zastrzeżenia, np. że odbiorca nie ingerował w licznik, nie wie, kiedy doszło do uszkodzenia, dopiero objął lokal albo nie był stroną wcześniejszej umowy. Jeżeli treść protokołu jest niezrozumiała lub niezgodna z rzeczywistością, można odmówić podpisu i zażądać kopii dokumentu.

W opisanej sytuacji istotne jest, że osoba obciążona opłatą zawarła umowę dopiero później, a wcześniej umowa była zawarta na ojca. To może mieć zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności, ponieważ art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne pozwala pobierać opłatę od odbiorcy, a gdy pobór nastąpił bez umowy – od osoby lub osób nielegalnie pobierających energię. Nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że licznik był uszkodzony; trzeba jeszcze ustalić, kto i w jakim okresie korzystał z energii oraz czy zachodzi podstawa odpowiedzialności tej konkretnej osoby.

Czym jest nielegalny pobór energii według Prawa energetycznego?

Definicję nielegalnego pobierania paliw lub energii zawiera art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne. Zgodnie z tym przepisem chodzi o pobieranie paliw lub energii:

• bez zawarcia umowy,
• z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego,
• poprzez ingerencję w układ pomiarowo-rozliczeniowy mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez ten układ.

Nie każda usterka licznika oznacza automatycznie odpowiedzialność aktualnego użytkownika lokalu. Kluczowe jest to, czy rzeczywiście doszło do pobierania energii w warunkach opisanych w art. 3 pkt 18 ustawy – Prawo energetyczne oraz czy przedsiębiorstwo energetyczne potrafi powiązać ten pobór z osobą, której wystawiło notę obciążeniową.

Jeżeli sprawa ma również wymiar karny, zastosowanie może mieć art. 278 § 1 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten przewiduje, że kradzież energii jest traktowana jak kradzież cudzej rzeczy ruchomej i co do zasady zagrożona jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi zastosowanie ma art. 278 § 3 Kodeksu karnego, który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność karną od roszczenia cywilnego przedsiębiorstwa energetycznego. W praktyce dostawca prądu często nie składa zawiadomienia o przestępstwie, lecz dochodzi opłaty taryfowej na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo energetyczne. Podobnie jak w innych sprawach, w których ktoś czuje się niesłusznie ukarany i potrzebna jest obrona przy niesłusznym oskarżeniu, znaczenie mają dokumenty, dowody i konsekwentne kwestionowanie nieprawdziwych ustaleń.

Opłata za nielegalny pobór energii – podstawa i sposób naliczenia

Podstawą cywilnoprawnego obciążenia odbiorcy jest art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii przedsiębiorstwo energetyczne może pobierać od odbiorcy, a gdy pobór nastąpił bez zawarcia umowy – od osoby lub osób nielegalnie pobierających paliwa lub energię, opłatę w wysokości określonej w taryfie. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy nielegalne pobieranie paliw lub energii wynikało z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą odbiorca nie ponosi odpowiedzialności.

Alternatywnie, na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Wtedy zastosowanie mają m.in. art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dotyczący odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, oraz art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, określający normalny związek przyczynowy i zakres naprawienia szkody.

Szczegółowe zasady rozliczania opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej wynikają z taryfy przedsiębiorstwa energetycznego zatwierdzanej w trybie przepisów ustawy – Prawo energetyczne oraz z przepisów wykonawczych, w szczególności § 44 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną. W praktyce wysokość opłaty zależy od rodzaju naruszenia, grupy taryfowej, mocy i możliwej albo ustalonej ilości pobranej energii.

Jeżeli energia była pobierana bez umowy, taryfa może przewidywać rozliczenie według wielokrotności stawek i cen energii. Jeżeli natomiast problem polegał na pominięciu układu pomiarowego albo ingerencji w licznik, znaczenie ma to, czy da się ustalić rzeczywistą ilość nielegalnie pobranej energii. Warto porównać wyliczenie z aktualną taryfą, ponieważ sama informacja o kwocie do zapłaty nie wystarcza do oceny, czy naliczenie jest prawidłowe.

Czy zakład energetyczny musi udowodnić kradzież prądu?

W sporze cywilnym ciężar dowodu wynika z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: kto z danego faktu wywodzi skutki prawne, powinien ten fakt udowodnić. Podobną zasadę procesową zawiera art. 232 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Oznacza to, że w procesie o zapłatę przedsiębiorstwo energetyczne powinno przedstawić co najmniej dokumenty potwierdzające kontrolę, stan licznika, ekspertyzę, sposób wyliczenia opłaty i podstawę prawną odpowiedzialności pozwanej osoby. Sama nota obciążeniowa lub wezwanie do zapłaty nie przesądza jeszcze o zasadności roszczenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że opłata z art. 57 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne może być naliczona tylko wtedy, gdy energia została rzeczywiście pobrana. Tak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. III CZP 107/09. Z kolei w wyroku z dnia 26 września 2012 r., sygn. II CNP 24/12, Sąd Najwyższy wskazał, że nielegalne pobieranie energii przez ingerencję w układ pomiarowo-rozliczeniowy zachodzi wtedy, gdy ingerencja ma wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez ten układ.

W praktyce najczęstszy spór dotyczy nie samego faktu naruszenia licznika, lecz tego, czy naruszenie nastąpiło w okresie, gdy dana osoba była odbiorcą albo faktycznie pobierała energię. Jeżeli osoba objęła dom po śmierci ojca albo kupiła lokal po poprzednim właścicielu, powinna wykazywać daty objęcia lokalu, datę zawarcia własnej umowy, stan licznika przy przejęciu i brak wpływu na wcześniejsze zdarzenia.

Firma windykacyjna a komornik – co może windykator?

Otrzymanie pisma od firmy windykacyjnej nie oznacza jeszcze, że doszło do egzekucji. Windykator może wzywać do zapłaty, przedstawiać stanowisko wierzyciela i prowadzić negocjacje, ale nie ma uprawnień komornika. Egzekucja z wynagrodzenia, rachunku bankowego, ruchomości lub nieruchomości może być prowadzona dopiero na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli nie zgadzasz się z obciążeniem, nie należy pochopnie podpisywać ugody ani wniosku o raty, ponieważ może to zostać potraktowane jako uznanie długu. Zamiast tego warto odpowiedzieć pisemnie, że kwestionujesz roszczenie co do zasady i wysokości, żądasz dokumentów oraz wskazujesz, że sprawę należy kierować do przedsiębiorstwa energetycznego jako wierzyciela.

W razie procesu sądowego trzeba zareagować w terminie wskazanym w piśmie z sądu. Brak odpowiedzi na pozew albo brak sprzeciwu od nakazu zapłaty może doprowadzić do uprawomocnienia się orzeczenia, a następnie do egzekucji komorniczej.

Co napisać w reklamacji do zakładu energetycznego?

Reklamację warto złożyć bezpośrednio do przedsiębiorstwa energetycznego, najlepiej listem poleconym, przez ePUAP, formularz klienta albo e-mail z potwierdzeniem nadania. W piśmie należy wskazać numer sprawy, numer noty obciążeniowej, adres punktu poboru energii i jednoznacznie zakwestionować odpowiedzialność.

W reklamacji można żądać:

• kopii protokołu kontroli licznika i wszystkich załączników,
• kopii ekspertyzy licznika lub informacji, kto ją wykonał,
• zdjęć licznika i plomb z dnia kontroli,
• wskazania okresu, za który naliczono opłatę,
• szczegółowego wyliczenia opłaty z podaniem taryfy, stawek i ilości energii,
• wskazania, dlaczego opłatą obciążono właśnie adresata wezwania,
• zawieszenia windykacji do czasu rozpatrzenia reklamacji.

Jeżeli osoba obciążona nie była stroną umowy w dacie kontroli albo dopiero przejęła lokal, trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające datę objęcia nieruchomości, np. akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie spadkowe, akt notarialny, protokół zdawczo-odbiorczy, umowę najmu lub pierwszą umowę kompleksową sprzedaży i dystrybucji energii.

Czy zakład energetyczny może odłączyć prąd za sporną opłatę?

Wstrzymanie dostaw energii elektrycznej regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, w szczególności art. 6b tej ustawy. Co do zasady wstrzymanie dostarczania energii jest możliwe w przypadkach określonych w ustawie, m.in. przy zwłoce z zapłatą należności za świadczone usługi lub pobraną energię, po spełnieniu ustawowych warunków informacyjnych.

Jeżeli jednak sporna opłata dotyczy okresu, w którym dana osoba nie była stroną umowy, albo przedsiębiorstwo grozi odłączeniem energii mimo zakwestionowania roszczenia, należy złożyć pisemną reklamację i zażądać wskazania podstawy prawnej wstrzymania dostaw. W przypadku sporu dotyczącego nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania energii zastosowanie może mieć art. 8 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, który przewiduje rozstrzyganie takich sporów przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Wniosek do Prezesa URE składa się do właściwego oddziału terenowego Urzędu Regulacji Energetyki. Warto dołączyć kopie korespondencji z przedsiębiorstwem, notę obciążeniową, reklamację, odpowiedź dostawcy i dokumenty potwierdzające własną sytuację prawną.

Czy odpowiedzialność za nielegalny pobór prądu przechodzi na spadkobierców?

Jeżeli obowiązek zapłaty istniał po stronie zmarłego, trzeba rozważyć przepisy prawa spadkowego. Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego wyłącza jednak z dziedziczenia prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego oraz te, które z chwilą śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od dziedziczenia.

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy na podstawie art. 924 Kodeksu cywilnego, a spadkobierca nabywa spadek z tą samą chwilą zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dług z tytułu nielegalnego poboru energii rzeczywiście powstał za życia ojca i obciążał jego majątek, wierzyciel może próbować dochodzić go od spadkobierców. Musi jednak wykazać zarówno istnienie długu, jak i podstawę odpowiedzialności spadkobiercy.

Znaczenie ma również sposób przyjęcia spadku. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Termin na złożenie oświadczenia wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, co wynika z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli w tym terminie nie złożono oświadczenia, art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, co wynika z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda nota obciążeniowa za licznik w odziedziczonym domu jest zasadna. Nadal trzeba ustalić, czy roszczenie powstało, kiedy powstało, przeciwko komu zostało skierowane i czy przedsiębiorstwo energetyczne prawidłowo wykazało swoją wierzytelność.

Jaką linię obrony przyjąć w opisanej sprawie?

W opisanym stanie faktycznym najrozsądniejsze jest zakwestionowanie roszczenia na piśmie. Należy podkreślić, że adresat wezwania nie był stroną umowy w czasie, którego może dotyczyć nieprawidłowość, nie ingerował w licznik, nie podpisywał protokołu przyznającego odpowiedzialność i zawarł własną umowę dopiero później. Warto też wskazać, że ewentualna ingerencja mogła nastąpić z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą aktualny odbiorca nie ponosi odpowiedzialności, o czym wprost mówi art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo energetyczne.

Pomocne może być powołanie się na wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. III Ca 30/14. W sprawie tej sąd zwrócił uwagę, że pozwany może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że nielegalne pobieranie energii wynikało z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. W takich sprawach sądy analizują m.in. historię zużycia energii, moment objęcia nieruchomości, dostęp do licznika i możliwość ustalenia, kiedy doszło do ingerencji.

Nie należy natomiast ograniczać się do rozmów telefonicznych. Ustalenia telefoniczne są trudne do udowodnienia. Każde stanowisko powinno być utrwalone na piśmie, a korespondencję należy przechowywać razem z potwierdzeniami nadania.

FAQ

Podsumowanie

Osoba obciążona opłatą za rzekomy nielegalny pobór energii nie jest bezbronna. Podstawą działania powinno być zebranie dokumentów, złożenie reklamacji, zakwestionowanie odpowiedzialności i unikanie pochopnego uznania długu. Przedsiębiorstwo energetyczne musi wykazać przesłanki z art. 3 pkt 18 oraz art. 57 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, a w sądzie obowiązują zasady ciężaru dowodu z art. 6 Kodeksu cywilnego i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

Najsilniejsza linia obrony pojawia się wtedy, gdy można wykazać, że ingerencja w licznik nastąpiła przed objęciem lokalu, w okresie obowiązywania umowy innej osoby albo z wyłącznej winy osoby trzeciej. W sprawach spadkowych trzeba dodatkowo ustalić, czy roszczenie rzeczywiście było długiem spadkowym i w jakim zakresie spadkobierca odpowiada za zobowiązania zmarłego.

Źródła

1. Art. 3 pkt 18, art. 6b, art. 8 ust. 1 oraz art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne – Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348.
2. Art. 278 § 1, § 3 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553; zob. także art. 278 Kodeksu karnego w SIP LEX.
3. Art. 6, art. 361 § 1 i § 2, art. 415, art. 922 § 1 i § 2, art. 924, art. 925, art. 1012, art. 1015 § 1 i § 2 oraz art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
4. Art. 232 i art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
5. § 44 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną.
6. Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. III CZP 107/09.
7. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 26 września 2012 r., sygn. II CNP 24/12.
8. Wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. III Ca 30/14.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1975 r., sygn. III CRN 102/75.