Art. 207 K.k. – jaka kara za znęcanie się nad rodziną?

Na czym polega przestępstwo z art. 207 K.k.?

Przestępstwo znęcania się zostało uregulowane w art. 207 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności podlega ten, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad:

• osobą najbliższą,
• inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy,
• małoletnim,
• osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny.

W praktyce chodzi nie tylko o przemoc fizyczną, ale też o długotrwałe poniżanie, grożenie, izolowanie, wszczynanie awantur, kontrolowanie, wywoływanie stałego lęku czy uporczywe nękanie domowników. Przy znęcaniu się psychicznym nad rodziną kluczowe znaczenie ma całokształt zachowań sprawcy, a nie pojedynczy incydent.

Ocena, czy doszło do przestępstwa, zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: częstotliwości zachowań, ich intensywności, relacji między stronami i skutków dla pokrzywdzonego. W sprawach o przestępstwo znęcania - dowody mają zwykle podstawowe znaczenie.

Jaka kara grozi za znęcanie się nad rodziną?

Wysokość zagrożenia karnego zależy od typu czynu:

Oznacza to, że odpowiedź na pytanie, czy sprawca „może dostać więzienie”, brzmi: tak, jak najbardziej. Art. 207 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności już w typie podstawowym.

Od czego zależy wymiar kary w konkretnej sprawie?

Samo ustawowe zagrożenie nie przesądza jeszcze, jaka kara zostanie orzeczona. Sąd wymierza karę według dyrektyw z art. 53 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem sąd bierze pod uwagę w szczególności:

• stopień winy,
• stopień społecznej szkodliwości czynu,
• cele zapobiegawcze i wychowawcze wobec sprawcy,
• potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa,
• motywację sprawcy, sposób działania i zachowanie po popełnieniu czynu,
• rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa,
• właściwości i warunki osobiste sprawcy,
• dotychczasowy sposób życia.

To, że sprawca nie był wcześniej karany, może działać na jego korzyść przy wymiarze kary, ale nie eliminuje odpowiedzialności. Z drugiej strony na niekorzyść mogą działać np. długotrwałość przemocy, nadużywanie alkoholu, eskalacja agresji, obecność małoletnich przy awanturach czy naruszenie zdrowia psychicznego pokrzywdzonych.

W sprawach rodzinnych sąd może też reagować poza samą karą. Jeżeli przestępstwo popełniono na szkodę małoletniego, sąd karny może zawiadomić sąd opiekuńczy, gdy uzna to za celowe na podstawie art. 51 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Czy choroba sprawcy wyklucza skazanie?

Nie. Uraz, choroba somatyczna, poruszanie się o kulach czy długie leczenie co do zasady nie uniemożliwiają prowadzenia postępowania i wydania wyroku. Znaczenie może mieć jedynie to, czy oskarżony jest zdolny do udziału w czynnościach procesowych oraz czy po skazaniu może odbywać karę w warunkach zakładu karnego.

Jeżeli pojawiają się wątpliwości co do stanu zdrowia, sąd może korzystać z dokumentacji medycznej i opinii biegłych. Sam fakt choroby nie oznacza automatycznie bezkarności ani obowiązku odstąpienia od wymierzenia kary.

Kiedy możliwe jest odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności?

Po prawomocnym skazaniu znaczenie może mieć art. 150 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy. Zgodnie z tym przepisem wykonanie kary pozbawienia wolności odracza się w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonanie tej kary.

Nie chodzi więc o każdą chorobę, lecz o stan rzeczywiście ciężki, który uniemożliwia odbywanie kary. W praktyce sąd bada, czy osadzenie w zakładzie karnym:

• zagraża życiu skazanego,
• może spowodować poważne niebezpieczeństwo dla jego zdrowia,
• albo czy leczenie nie może być realnie prowadzone w warunkach więziennych.

Co istotne, odroczenie wykonania kary dotyczy etapu wykonawczego, a nie samego rozstrzygnięcia o winie. Dlatego ktoś może zostać skazany, a dopiero później – w razie spełnienia przesłanek ustawowych – uzyskać odroczenie wykonania kary.

Wniosek o odroczenie składa się do sądu penitencjarnego właściwego według miejsca pobytu skazanego albo wykonywania kary, a do pisma trzeba dołączyć aktualną dokumentację medyczną. W praktyce często potrzebna jest również opinia biegłych. Szerzej o tej procedurze przeczytasz w materiale: odroczenie kary po chorobie.

Czy uzależnienie od alkoholu ma znaczenie dla odpowiedzialności?

Samo uzależnienie od alkoholu nie zwalnia z odpowiedzialności karnej. Dla oceny odpowiedzialności znaczenie mają przepisy o poczytalności, czyli art. 31 § 1 i § 2 Kodeksu karnego. Jeżeli jednak biegli stwierdzają, że sprawca był poczytalny, a problem dotyczy wyłącznie nadużywania alkoholu, sąd co do zasady może orzec karę na zwykłych zasadach.

Stan nietrzeźwości zwykle nie działa na korzyść sprawcy. Przeciwnie – w sprawach o przemoc domową powtarzające się awantury po alkoholu często są ważnym elementem oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu.

Jakie dowody mają znaczenie w sprawie o znęcanie się?

W tego typu sprawach liczy się nie jeden dokument, ale cały łańcuch dowodowy. Najczęściej znaczenie mają:

• zeznania pokrzywdzonych i świadków,
• notatki policyjne z interwencji,
• dokumentacja z procedury Niebieskiej Karty,
• obdukcje, zaświadczenia lekarskie i opinie psychologiczne,
• nagrania, wiadomości, zdjęcia,
• dokumentacja leczenia odwykowego lub psychiatrycznego, jeśli ma związek ze sprawą.

Przy znęcaniu psychicznym bardzo ważne jest wykazanie powtarzalności i długotrwałości zachowań, a nie tylko opisanie jednej kłótni czy jednego incydentu.

FAQ

Czy za znęcanie psychiczne też grozi więzienie?

Tak. Art. 207 § 1 Kodeksu karnego obejmuje zarówno znęcanie fizyczne, jak i psychiczne. Jeżeli zachowania są powtarzalne i poważne, sąd może orzec karę pozbawienia wolności.

Czy brak wcześniejszej karalności chroni przed więzieniem?

Nie. Niekaralność jest tylko jedną z okoliczności branych pod uwagę przy wymiarze kary na podstawie art. 53 Kodeksu karnego. Nie wyłącza odpowiedzialności za czyn z art. 207 Kodeksu karnego.

Czy złamana noga albo poruszanie się o kulach wyklucza osadzenie?

Nie automatycznie. Decyduje to, czy stan zdrowia jest na tyle ciężki, że wykonanie kary jest niemożliwe w rozumieniu art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Zwykle wymaga to oceny sądu i dokumentacji medycznej.

Czy uzależnienie od alkoholu oznacza niepoczytalność?

Nie. O niepoczytalności lub ograniczonej poczytalności decydują przesłanki z art. 31 § 1 i § 2 Kodeksu karnego oraz opinie biegłych. Sam alkoholizm nie wystarcza do wyłączenia odpowiedzialności.

Czy sprawa o znęcanie toczy się tylko na podstawie zeznań rodziny?

Nie. Poza zeznaniami ważne są też interwencje policji, dokumentacja medyczna, nagrania, wiadomości i dokumenty z procedury Niebieskiej Karty. Im bardziej spójny materiał dowodowy, tym silniejsza sprawa.

Źródła

• art. 31 § 1–2, art. 51, art. 53 § 1–2, art. 207 § 1–3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 150 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy