Porozumienie stron a emerytura nauczycielska

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem za porozumieniem stron

Aktualnie, zgodnie z art. 23 Karty Nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania może ulec rozwiązaniu na wniosek nauczyciela z końcem roku szkolnego, po uprzednim złożeniu trzymiesięcznego wypowiedzenia. Ten tryb dotyczy jednostronnego wypowiedzenia składanego przez nauczyciela.

Osobną podstawą jest rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron. W takim przypadku strony, czyli nauczyciel i dyrektor szkoły, uzgadniają zarówno sam fakt zakończenia zatrudnienia, jak i datę ustania stosunku pracy. Dlatego porozumienie stron może zostać zawarte również w trakcie roku szkolnego, bez czekania do 31 sierpnia.

Nie oznacza to jednak, że nauczyciel może jednostronnie narzucić dyrektorowi porozumienie. Porozumienie wymaga zgodnych oświadczeń obu stron. Jeżeli dyrektor nie wyrazi zgody, pozostaje zwykłe wypowiedzenie albo inny tryb przewidziany przepisami, zależnie od konkretnej sytuacji.

Emerytura nauczycielska z art. 88 Karty Nauczyciela

Emerytura nauczycielska bez względu na wiek z art. 88 Karty Nauczyciela nadal funkcjonuje, ale jest świadczeniem o charakterze przejściowym. Co do zasady dotyczy nauczycieli urodzonych po 31 grudnia 1948 r. i przed 1 stycznia 1969 r., którzy wymagane warunki stażowe spełnili do 31 grudnia 2008 r., z wyjątkiem warunku rozwiązania stosunku pracy.

Podstawowy warunek stażowy to 30 lat zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, czyli pracy nauczycielskiej. W przypadku nauczycieli szkół i placówek specjalnych oraz wskazanych w ustawie zakładów wystarczy 25 lat zatrudnienia, w tym 20 lat pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym. Jeżeli spór dotyczy tego, czy konkretny okres zatrudnienia spełnia ten warunek, osobno wyjaśniamy co zalicza się do pracy pedagogicznej przy emeryturze nauczycielskiej.

Jeżeli nauczyciel był członkiem OFE, konieczne jest także złożenie za pośrednictwem ZUS wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody budżetu państwa. Bez spełnienia tego warunku ZUS może odmówić przyznania świadczenia z art. 88 Karty Nauczyciela.

Czy porozumienie stron spełnia warunek rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela?

Co do zasady porozumienie stron może być zgodne z wymogiem rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela, jeżeli to nauczyciel występuje z pisemną propozycją rozwiązania stosunku pracy, a dyrektor tę propozycję przyjmuje. Najważniejsze jest udokumentowanie inicjatywy nauczyciela.

W praktyce bezpieczne jest przygotowanie pisma do dyrektora, w którym nauczyciel wyraźnie wnosi o rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron w określonej dacie i wskazuje, że rozwiązanie następuje w związku z zamiarem przejścia na emeryturę nauczycielską. Kopię pisma z potwierdzeniem złożenia warto zachować do dokumentacji składanej w ZUS.

W samym porozumieniu oraz w dokumentach kadrowych warto unikać niejasnych sformułowań sugerujących, że inicjatywa wyszła wyłącznie od szkoły. Jeżeli stan faktyczny jest nietypowy, np. występują zmiany organizacyjne, stan nieczynny, kilka miejsc zatrudnienia albo spór z dyrektorem, sposób rozwiązania stosunku pracy trzeba ocenić indywidualnie.

Jak przygotować wniosek do dyrektora?

Wniosek o rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron powinien być prosty, ale precyzyjny. Warto wskazać w nim dane nauczyciela, szkołę, proponowaną datę rozwiązania stosunku pracy, podstawę prawną oraz informację, że wniosek jest składany z inicjatywy nauczyciela w związku z planowanym przejściem na emeryturę.

Przykładowa formuła może brzmieć: wnoszę o rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron, na mój wniosek, z dniem wskazanym w porozumieniu, w związku z zamiarem złożenia wniosku o emeryturę nauczycielską. Takie sformułowanie pomaga wykazać, że warunek rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela został zachowany.

Jeżeli nauczyciel pracuje w szkole feryjnej, trzeba dodatkowo przemyśleć skutki kadrowe i finansowe wcześniejszego odejścia, w tym urlop wypoczynkowy, ewentualny ekwiwalent oraz termin wystawienia świadectwa pracy. Data zakończenia stosunku pracy powinna być spójna z planowanym terminem złożenia wniosku do ZUS.

Nowa emerytura nauczycielska i świadczenie kompensacyjne — nie myl tych świadczeń

Od 1 września 2024 r. obowiązuje także nowa emerytura nauczycielska z art. 88a Karty Nauczyciela. Jest to inna ścieżka niż emerytura bez względu na wiek z art. 88. Dotyczy nauczycieli, którzy spełniają warunki wskazane w art. 88a, m.in. rozpoczęli faktyczne wykonywanie pracy nauczycielskiej przed 1 stycznia 1999 r., mają co najmniej 30 lat okresów składkowych i co najmniej 20 lat faktycznej pracy nauczycielskiej w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć.

Nowa emerytura nauczycielska jest wdrażana etapami według dat urodzenia nauczycieli. Od 1 września 2026 r. mogą z niej korzystać również nauczyciele urodzeni po 31 sierpnia 1969 r., jeżeli spełniają pozostałe warunki. Wysokość tej emerytury musi być co najmniej równa kwocie najniższej emerytury.

Jeszcze innym świadczeniem jest nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W latach 2025–2026 wymagany wiek wynosi co najmniej 56 lat dla kobiet i 61 lat dla mężczyzn. Oprócz wieku konieczne jest co najmniej 30 lat stażu, w tym co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej w wymiarze przynajmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, oraz rozwiązanie stosunku pracy na zasadach wymaganych przez ustawę.

Dlatego przed podpisaniem porozumienia warto ustalić, o które świadczenie nauczyciel będzie występował. Inne są warunki emerytury z art. 88, inne nowej emerytury nauczycielskiej z art. 88a, a jeszcze inne świadczenia kompensacyjnego.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak porozumienie stron może działać w praktyce i kiedy samo porozumienie nie rozwiązuje wszystkich problemów.

FAQ

Czy dyrektor musi zgodzić się na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron?

Nie. Porozumienie stron wymaga zgody nauczyciela i dyrektora. Jeżeli dyrektor nie zgodzi się na proponowany termin, nauczyciel nie może jednostronnie wymusić porozumienia.

Czy nauczyciel w szkole feryjnej musi czekać do końca roku szkolnego?

Przy wypowiedzeniu składanym na podstawie art. 23 Karty Nauczyciela co do zasady stosunek pracy rozwiązuje się z końcem roku szkolnego po trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Przy porozumieniu stron można jednak ustalić inną datę, także w trakcie roku szkolnego.

Czy porozumienie stron odbiera prawo do emerytury nauczycielskiej?

Nie powinno odbierać prawa do emerytury tylko z tego powodu, że wybrano porozumienie stron, jeżeli inicjatywa zakończenia zatrudnienia wyszła od nauczyciela i zostało to właściwie udokumentowane. ZUS i tak bada jednak wszystkie warunki przyznania świadczenia.

Co powinno znaleźć się w porozumieniu?

W porozumieniu warto wskazać datę ustania stosunku pracy, podstawę rozwiązania oraz informację, że następuje ono na wniosek nauczyciela w związku z zamiarem przejścia na emeryturę. Dobrze jest zachować także kopię wcześniejszego wniosku złożonego dyrektorowi.

Czy trzeba rozwiązać wszystkie stosunki pracy?

To zależy od rodzaju świadczenia i konkretnego zatrudnienia. Przy emeryturze nauczycielskiej, nowej emeryturze nauczycielskiej oraz świadczeniu kompensacyjnym trzeba dokładnie sprawdzić, czy dodatkowe zatrudnienie w innej szkole albo poza oświatą nie wpłynie na prawo do świadczenia lub jego wypłatę.

Czy osiągnięcie wieku 60 lat przez kobietę przekreśla emeryturę nauczycielską?

Samo osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego nie zwalnia z analizy, o jakie świadczenie nauczyciel występuje i jak będzie ono obliczane. Przed rozwiązaniem stosunku pracy warto porównać warianty w ZUS, zwłaszcza gdy w grę wchodzi emerytura z art. 88 albo art. 88a Karty Nauczyciela.

Jakie dokumenty będą potrzebne w ZUS?

Zwykle potrzebny jest wniosek o emeryturę, informacja o okresach składkowych i nieskładkowych, dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy nauczycielskiej, świadectwo pracy albo dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy oraz dokumenty dotyczące wynagrodzeń, jeżeli są potrzebne do ustalenia kapitału początkowego lub wysokości świadczenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 515, w szczególności art. 23, art. 88 i art. 88a — ISAP.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: Emerytura nauczycielska bez względu na wiek.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: Nowa emerytura nauczycielska.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.