Wyprowadzka z dziećmi i zmiana szkoły bez zgody drugiego rodzica

Co zrobić od razu, gdy drugi rodzic zapowiada wyprowadzkę z dziećmi?

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, nie należy czekać na dokonanie wyprowadzki. Najszybszą reakcją jest złożenie do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, wniosku o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka na podstawie art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W takim wniosku można domagać się, aby sąd rozstrzygnął, że miejscem pobytu dziecka będzie dotychczasowe miejsce zamieszkania albo aby nie wyrażał zgody na zmianę szkoły bez zgody drugiego rodzica.

Równocześnie warto złożyć wniosek o zabezpieczenie na czas trwania postępowania. Podstawę procesową daje art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2 oraz art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W praktyce można żądać, aby do czasu prawomocnego zakończenia sprawy dzieci pozostawały przy dotychczasowym miejscu pobytu i kontynuowały naukę w obecnej szkole.

Jeśli sytuacja dotyczy szerszego konfliktu po rozstaniu, pomocny może być także artykuł o zmianie miejsca zamieszkania dziecka po rozwodzie.

Czy matka albo ojciec mogą sami zmienić dziecku miejsce pobytu?

Zasadą jest, że każde z rodziców wykonuje władzę rodzicielską samodzielnie, ale tylko w sprawach bieżących. O istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a przy braku porozumienia decyduje sąd opiekuńczy – wynika to wprost z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przepisy nie zawierają zamkniętej listy „istotnych spraw dziecka”, ale w praktyce sądowej zalicza się do nich w szczególności wybór miejsca pobytu, zmianę szkoły, leczenie w ważniejszych sprawach, wybór kierunku edukacji czy wyjazd za granicę na stałe lub na dłuższy czas. Dlatego samowolna przeprowadzka jednego rodzica z dzieckiem do innego miasta może naruszać art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli realnie zmienia codzienne funkcjonowanie dziecka i ogranicza drugiemu rodzicowi współdecydowanie.

Jeżeli chodzi o przeprowadzkę w obrębie tej samej miejscowości, ocena może zależeć od konkretnego stanu faktycznego. Inaczej sąd spojrzy na zmianę adresu o kilka ulic, a inaczej na przeprowadzkę oddaloną o kilkaset kilometrów, połączoną ze zmianą szkoły i utrudnieniem kontaktów.

W podobnym kontekście warto przeczytać również o tym, kiedy dopuszczalna jest wyprowadzka z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica.

Czy można wypisać dziecko ze szkoły bez zgody drugiego rodzica?

Co do zasady nie powinno się tego robić, jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską i nie ma między nimi zgody. Zmiana szkoły jest zwykle uznawana za istotną sprawę dziecka w rozumieniu art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bo wpływa na edukację, środowisko rówieśnicze, organizację życia i wykonywanie kontaktów z drugim rodzicem.

Od strony oświatowej dyrektor szkoły działa na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe oraz przepisów wykonawczych dotyczących dokumentacji przebiegu nauczania. Jeżeli szkoła wie, że istnieje spór między rodzicami co do wypisania dziecka lub przeniesienia go do innej placówki, powinna zachować szczególną ostrożność i nie traktować oświadczenia jednego rodzica jako wystarczającego w każdej sytuacji.

Dlatego praktycznie warto od razu złożyć do obecnej szkoły pismo, w którym drugi rodzic:

• informuje, że wykonuje pełną władzę rodzicielską,
• nie wyraża zgody na wypisanie dziecka i zmianę szkoły,
• wskazuje, że sprawa została skierowana do sądu rodzinnego albo taki wniosek zostanie złożony niezwłocznie,
• dołącza odpis aktu urodzenia dziecka, ewentualnie wyrok rozwodowy lub postanowienie regulujące władzę rodzicielską.

Przy sporach edukacyjnych może się przydać także materiał o tym, jak rozwiązać konflikt rodziców dotyczący zmiany szkoły.

Jaki wniosek złożyć do sądu rodzinnego?

Najczęściej składa się jeden albo kilka równoległych wniosków – zależnie od sytuacji:

W uzasadnieniu trzeba opisać nie tylko konflikt między rodzicami, ale przede wszystkim wpływ planowanej wyprowadzki na dobro dzieci: szkołę, terapię, relacje rówieśnicze, kontakty z drugim rodzicem, dojazdy, warunki mieszkaniowe i stabilność codziennego życia. To właśnie dobro dziecka jest centralnym kryterium z art. 95 § 3 oraz art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sąd bierze pod uwagę zdanie dziecka?

Tak, ale nie automatycznie i nie w każdej formie. Zgodnie z art. 95 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni je wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia.

Analogicznie sąd rodzinny, oceniając dobro dziecka, bierze pod uwagę jego wiek, dojrzałość, relacje z obojgiem rodziców, poczucie bezpieczeństwa oraz skutki zmiany otoczenia. Przy dzieciach w wieku szkolnym ich stanowisko może mieć znaczenie, ale nie jest jedynym kryterium. Sąd nie zatwierdza po prostu życzenia jednego rodzica albo samego dziecka, tylko bada całość sytuacji.

Co jeśli drugi rodzic nie podaje nowego adresu dzieci?

Ukrywanie miejsca pobytu dziecka może być dla sądu bardzo istotną okolicznością, szczególnie gdy prowadzi do utrudniania kontaktów albo odcięcia drugiego rodzica od informacji o dziecku. W takim przypadku warto we wniosku do sądu wyraźnie opisać, że drugi rodzic odmawia podania adresu pobytu dzieci, utrudnia kontakt i działa bez porozumienia.

Można wtedy żądać:

• ustalenia miejsca pobytu dzieci przy jednym z rodziców,
• zabezpieczenia kontaktów,
• zobowiązania drugiego rodzica do przekazywania informacji o dzieciach,
• w skrajnych przypadkach – rozważenia ingerencji sądu opiekuńczego na podstawie art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone.

Jeżeli sprawa dotyczy przeniesienia dziecka poza Polskę, warto porównać ją z sytuacją, jaką opisuje artykuł o wyjeździe matki za granicę z dzieckiem na stałe.

Czy można powstrzymać zabranie rzeczy ze wspólnego domu?

To zależy od tego, czy chodzi o zwykłe rzeczy osobiste i przedmioty dzieci, czy o składniki majątku wspólnego o większej wartości. Sam konflikt dotyczący dzieci i miejsca pobytu nie rozstrzyga jeszcze o własności rzeczy znajdujących się w domu.

Jeżeli między małżonkami nadal istnieje ustawowa wspólność majątkowa, zastosowanie ma art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do majątku osobistego jednego z małżonków należą natomiast przedmioty wskazane w art. 33 tej ustawy, w tym co do zasady przedmioty nabyte przez darowiznę, chyba że darczyńca postanowił inaczej. Oznacza to, że sama działka darowana jednemu małżonkowi zwykle należy do jego majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale już nakłady z majątku wspólnego na budowę domu albo spłatę kredytu mogą rodzić późniejsze rozliczenia przy podziale majątku.

Jeżeli istnieje ryzyko wynoszenia cennych ruchomości, praktycznie warto sporządzić dokumentację rzeczy, zdjęcia, spis wyposażenia i zabezpieczyć dowody zakupu. Spór majątkowy jest jednak odrębny od sprawy o dzieci i zwykle wymaga osobnego postępowania.

Jakie dowody warto dołączyć do wniosku?

Im bardziej konkretny materiał, tym większa szansa na szybkie zabezpieczenie. Przydatne bywają w szczególności:

• odpisy aktów urodzenia dzieci,
• wyrok rozwodowy lub postanowienia dotyczące władzy rodzicielskiej i kontaktów,
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory potwierdzające plan przeprowadzki lub zmianę szkoły,
• zaświadczenie ze szkoły o uczęszczaniu dzieci do placówki,
• dokumenty pokazujące więź dzieci z dotychczasowym środowiskiem, np. terapia, zajęcia dodatkowe, opinie specjalistów,
• propozycję realnego planu opieki nad dziećmi po stronie wnioskodawcy.

W sprawach rodzinnych samo wskazywanie winy drugiego rodzica zwykle nie wystarcza. Największe znaczenie ma pokazanie, jakie skutki dla dzieci wywoła nagła zmiana miejsca pobytu i szkoły.

Jak sąd ocenia dobro dziecka przy sporze o przeprowadzkę?

Zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny, a zgodnie z art. 96 § 1 rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim, dbając o jego rozwój fizyczny i duchowy oraz przygotowanie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W praktyce sąd bada m.in.:

• czy przeprowadzka poprawi czy pogorszy warunki życia dziecka,
• czy zmiana szkoły jest rzeczywiście potrzebna,
• jak wpłynie to na relację z drugim rodzicem,
• czy rodzic planujący wyprowadzkę działa w interesie dziecka, czy głównie w ramach konfliktu z drugim rodzicem,
• czy nowe miejsce zapewnia stabilne warunki mieszkaniowe i opiekuńcze.

Dlatego nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Ta sama przeprowadzka może zostać oceniona zupełnie inaczej, jeśli wynika z podjęcia pracy, konieczności opieki rodziny, przemocy domowej lub potrzeb zdrowotnych dziecka, a inaczej gdy ma służyć głównie utrudnieniu kontaktów.

FAQ

Czy rodzic może przeprowadzić się z dzieckiem do innego miasta bez zgody drugiego rodzica?

Jeżeli oboje mają pełną władzę rodzicielską, a przeprowadzka realnie zmienia miejsce pobytu dziecka i jego codzienne funkcjonowanie, co do zasady potrzebna jest zgoda drugiego rodzica albo rozstrzygnięcie sądu na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zmiana szkoły zawsze wymaga zgody obojga rodziców?

Najczęściej tak, bo jest to istotna sprawa dziecka. Jeżeli między rodzicami jest spór, nie powinno się opierać wyłącznie na decyzji jednego z nich.

Do jakiego sądu złożyć wniosek?

Do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka. W praktyce warto złożyć od razu także wniosek o zabezpieczenie.

Czy szkoła może wypisać dziecko na wniosek tylko jednego rodzica?

Jeżeli szkoła wie o sporze i o tym, że oboje rodzice mają władzę rodzicielską, powinna zachować ostrożność. Warto niezwłocznie złożyć do szkoły pisemny sprzeciw i poinformować o sprawie sądowej.

Czy ukrywanie adresu pobytu dziecka ma znaczenie dla sądu?

Tak. Może świadczyć o utrudnianiu wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów, a w niektórych sprawach przemawiać za pilnym zabezpieczeniem lub ingerencją sądu opiekuńczego.

Źródła

• art. 95 § 3 i § 4, art. 96 § 1, art. 97 § 1 i § 2, art. 109 § 1 i § 2, art. 113 § 1, art. 113¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy;
• art. 26 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny;
• art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2, art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego;
• ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe;
• uchwała Sądu Najwyższego z 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71 – dotycząca potrzeby zgody sądu przy braku zgody drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę na stałe.