Czas na wystawienie mandatu

Jaki jest aktualny termin na wystawienie mandatu?

Obecnie kluczowy jest art. 97 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Z przepisu tego wynika, że funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może nałożyć mandat m.in. wtedy, gdy sprawca został schwytany na gorącym uczynku, gdy funkcjonariusz stwierdził wykroczenie naocznie pod nieobecność sprawcy albo gdy wykroczenie zostało stwierdzone za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego.

Najważniejsza zmiana względem starszego stanu prawnego polega na tym, że art. 97 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przewiduje obecnie jeden zasadniczy termin: nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie może nastąpić po upływie 60 dni od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia. Dawne terminy 14, 90 i 180 dni od ujawnienia czynu nie są już aktualne.

W sprawach z urządzeń rejestrujących, np. przejazdu na czerwonym świetle albo przekroczenia prędkości, samo utrwalenie wykroczenia nie zawsze oznacza jeszcze ustalenie sprawcy. Organ musi ustalić, kto kierował pojazdem. Przy sprawach z urządzeń rejestrujących, zanim nastąpi wystawienie mandatu, organ często żąda oświadczenia właściciela pojazdu; szerzej omawia to hub fotoradar.

Od kiedy liczy się 60 dni?

Termin 60 dni, o którym mowa w art. 97 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, liczy się od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia, a nie zawsze od dnia samego zdarzenia. W praktyce przy wykroczeniach drogowych zarejestrowanych automatycznie organ najpierw ustala właściciela pojazdu, a następnie wzywa go do wskazania osoby, której powierzono pojazd do kierowania lub używania.

Jeżeli właściciel wskaże kierującego, organ może uznać, że od tego momentu zna sprawcę. Jeżeli kierujący nie zostanie ustalony, mandat za przejazd na czerwonym świetle albo przekroczenie prędkości nie powinien być nakładany na osobę tylko dlatego, że jest właścicielem pojazdu. W takim przypadku możliwa jest natomiast odrębna odpowiedzialność właściciela lub posiadacza pojazdu za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, na podstawie art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.

Jeżeli więc wykroczenie miało miejsce pod koniec maja, a pismo przyszło na początku października, nie da się ocenić sprawy wyłącznie po dacie zdarzenia i dacie doręczenia pisma. Trzeba sprawdzić, czy pismo jest mandatem, wezwaniem do złożenia oświadczenia, czy innym pismem w czynnościach wyjaśniających, oraz kiedy organ faktycznie ustalił sprawcę.

Mandat zaoczny – kiedy jest skuteczny?

Mandat zaoczny jest uregulowany w art. 98 § 4 i § 5 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Można go zastosować wtedy, gdy sprawcy nie zastano na miejscu popełnienia wykroczenia, a nie zachodzi wątpliwość co do osoby sprawcy. Mandat zaoczny powinien wskazywać miejsce i termin zapłaty grzywny.

Zgodnie z art. 98 § 5 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia mandat zaoczny staje się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny w wyznaczonym terminie. Jeżeli grzywna nie zostanie zapłacona, mandat zaoczny nie uzyskuje takiego skutku jak przyjęty mandat kredytowany. W praktyce oznacza to, że sprawa może zostać skierowana do sądu.

Przy mandacie zaocznym duże znaczenie ma doręczenie pism, zwłaszcza gdy adresat nie odbiera korespondencji albo twierdzi, że nie wiedział o sprawie. Ocena skuteczności doręczenia zależy od rodzaju pisma, sposobu doręczenia i danych adresowych, którymi dysponował organ.

Co się dzieje, gdy mandat nie zostanie zapłacony albo przyjęty?

Zgodnie z art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w razie odmowy przyjęcia mandatu albo nieuiszczenia grzywny nałożonej mandatem zaocznym organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Wtedy o odpowiedzialności za wykroczenie rozstrzyga sąd.

Jeżeli sprawa dotyczy innego wykroczenia drogowego, np. postoju lub zatrzymania pojazdu, podobne znaczenie ma wniosek o ukaranie za wykroczenie drogowe; praktyczny przykład omawia hub parkowanie.

W sądzie można kwestionować m.in. to, czy rzeczywiście doszło do wykroczenia, czy ustalono sprawcę, czy urządzenie rejestrujące działało prawidłowo, czy czyn nie uległ przedawnieniu oraz czy organ zachował wymogi formalne. To, które argumenty mają znaczenie, zależy od dokumentów i konkretnego przebiegu sprawy.

Przedawnienie wykroczenia

Przedawnienie karalności wykroczenia wynika z art. 45 § 1 Kodeksu wykroczeń. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli jednak w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego rocznego okresu, czyli w praktyce po 3 latach od popełnienia czynu.

Przedawnienie jest negatywną przesłanką procesową. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie orzekania. Sąd powinien uwzględnić tę okoliczność z urzędu, ale w praktyce warto ją wyraźnie podnieść w piśmie albo na rozprawie.

FAQ

Źródła

• art. 97 § 1, art. 98 § 4–5, art. 99, art. 5 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
• art. 45 § 1 oraz art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń