Odwołanie od mandatu po stłuczce – kiedy sąd uchyli mandat?

Czy po przyjęciu mandatu za stłuczkę można się odwołać?

Po przyjęciu mandatu za stłuczkę sytuacja prawna jest trudniejsza niż przed jego podpisaniem. Przyjęcie mandatu kredytowanego oznacza, że mandat staje się prawomocny z chwilą pokwitowania odbioru przez ukaranego. Nie czeka się więc 7 dni na samo uprawomocnienie mandatu. Termin 7 dni dotyczy złożenia przez ukaranego wniosku o uchylenie prawomocnego mandatu.

W praktyce oznacza to, że po podpisaniu mandatu nie składa się klasycznego odwołania, tak jak od wyroku albo decyzji administracyjnej. Można natomiast wystąpić do sądu rejonowego z wnioskiem o uchylenie mandatu, ale tylko w granicach przewidzianych w art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Szersze zasady tej szczególnej procedury omawiamy w materiale o przyjęciu mandatu i możliwości złożenia wniosku o jego uchylenie.

Jeżeli sprawa dotyczy kolizji drogowej, sąd nie będzie ponownie rozpoznawał całego zdarzenia tylko dlatego, że ukarany po namyśle ocenia sytuację inaczej. Trzeba pokazać, że zachodzi konkretna podstawa uchylenia mandatu, a nie tylko spór o to, kto w większym stopniu przyczynił się do stłuczki.

Kiedy sąd może uchylić prawomocny mandat?

Podstawą jest art. 101 K.p.s.w. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu prawomocny mandat karny podlega uchyleniu przede wszystkim wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie, na osobę, która popełniła czyn przed ukończeniem 17 lat, albo gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia z przyczyn wskazanych w art. 15–17 Kodeksu wykroczeń.

Mandat może być także uchylony, jeżeli grzywnę nałożono wbrew zakazom określonym w art. 96 § 2 K.p.s.w. albo w wysokości wyższej niż dopuszczalna. W tej ostatniej sytuacji uchylenie następuje tylko w części przekraczającej dopuszczalną wysokość grzywny. W sprawach o wykroczenia drogowe z rozdziału XI Kodeksu wykroczeń mandat może co do zasady wynosić do 5000 zł, a przy zbiegu wykroczeń do 6000 zł.

Osobna podstawa dotyczy sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności przepisu będącego podstawą mandatu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową albo ustawą, lub gdy potrzeba uchylenia wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. W takich przypadkach wniosek może być złożony w każdym czasie.

W zwykłej sprawie kolizyjnej najważniejsze jest jednak to, czy mandat rzeczywiście dotyczył czynu będącego wykroczeniem. Typową podstawą mandatu za stłuczkę jest art. 86 Kodeksu wykroczeń, czyli niezachowanie należytej ostrożności i spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jeżeli nagranie pokazuje, że ukarany nie naruszył zasad ostrożności albo że jego zachowanie nie spowodowało zagrożenia, może to być argument za uchyleniem mandatu. Jeżeli natomiast nagranie pokazuje tylko współwinę albo przyczynienie się drugiego kierowcy, wniosek może być niewystarczający.

Czy nadmierna prędkość drugiego kierowcy wystarczy?

Nadmierna prędkość drugiego uczestnika zdarzenia może mieć duże znaczenie dowodowe, ale nie przesądza sprawy automatycznie. Sąd będzie badał, czy mimo tej prędkości osoba ukarana mandatem popełniła wykroczenie, np. przez wymuszenie pierwszeństwa, nieprawidłowe włączenie się do ruchu albo niezachowanie szczególnej ostrożności.

W opisanej sytuacji ważne jest, czy kierowca wyjeżdżający z drogi podporządkowanej mógł obiektywnie zauważyć nadjeżdżający pojazd i prawidłowo ocenić sytuację. Jeżeli drugi samochód poruszał się z prędkością rażąco przekraczającą dopuszczalną, mogło to wpłynąć na możliwość uniknięcia zderzenia. Samo szacunkowe wyliczenie prędkości z nagrania może jednak nie wystarczyć. W razie sporu sąd może potrzebować opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych.

Najsilniejsze są te dowody, które pozwalają wykazać nie tylko, że drugi kierowca jechał za szybko, lecz także że to jego zachowanie było wyłączną lub decydującą przyczyną kolizji. Jeżeli oba zachowania przyczyniły się do zdarzenia, sąd może uznać, że mandat nadal dotyczył wykroczenia, nawet jeżeli drugi uczestnik również powinien ponieść odpowiedzialność.

Termin 7 dni i sposób jego liczenia

Wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego należy złożyć nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Przy mandacie kredytowanym, najczęściej stosowanym wobec kierowcy mającego stałe miejsce zamieszkania, mandat staje się prawomocny z chwilą pokwitowania odbioru. W praktyce termin liczy się więc od dnia przyjęcia mandatu.

Inaczej jest przy mandacie gotówkowym, który staje się prawomocny z chwilą zapłaty grzywny funkcjonariuszowi, oraz przy mandacie zaocznym, który staje się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny w wyznaczonym terminie. Jeżeli termin 7 dni upłynął, ukarany co do zasady traci możliwość skutecznego złożenia zwykłego wniosku o uchylenie mandatu. Możliwe pozostaje działanie sądu z urzędu albo wniosek organu, który nałożył mandat, ale ukarany nie może tego wymusić.

Dlatego w sprawie po stłuczce nie warto zwlekać. Jeżeli nagranie z kamery może mieć znaczenie, najlepiej jak najszybciej zabezpieczyć plik w oryginalnej jakości, wykonać kopię, spisać datę i godzinę zdarzenia oraz przygotować krótki opis, czego dokładnie nagranie dowodzi.

Do którego sądu złożyć wniosek?

Wniosek o uchylenie mandatu składa się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W praktyce będzie to najczęściej sąd rejonowy właściwy dla miejsca, w którym policjant wystawił mandat.

Pismo powinno zawierać co najmniej:

• dane ukaranego,
• serię i numer mandatu, datę jego wystawienia oraz datę przyjęcia,
• wskazanie organu, którego funkcjonariusz nałożył mandat,
• żądanie uchylenia prawomocnego mandatu,
• konkretną podstawę faktyczną i prawną wniosku,
• opis dowodów, np. nagrania z kamery samochodowej, zdjęć, świadków, dokumentacji szkody,
• podpis ukaranego oraz załączniki.

W uzasadnieniu nie wystarczy napisać, że mandat był niesprawiedliwy. Trzeba wskazać, dlaczego czyn przypisany mandatem nie był wykroczeniem albo dlaczego zachodzi inna ustawowa podstawa uchylenia. Jeżeli argumentem jest prędkość drugiego pojazdu, należy wyjaśnić, w jaki sposób wpływa ona na brak odpowiedzialności ukaranego, a nie tylko na współodpowiedzialność drugiego kierowcy. W tym kontekście znaczenie ma również brak maseczki w miejscu publicznym.

Co może zrobić sąd po złożeniu wniosku?

Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu. Ukarany, organ, który nałożył mandat, przedstawiciel tego organu oraz ujawniony pokrzywdzony mają prawo uczestniczyć w posiedzeniu. Przed wydaniem postanowienia sąd może zarządzić czynności potrzebne do sprawdzenia podstaw uchylenia mandatu, w tym zapoznać się z nagraniem albo zażądać dodatkowych informacji.

Po rozpoznaniu sprawy sąd może uchylić mandat albo odmówić jego uchylenia. Jeżeli mandat zostanie uchylony, sąd nakazuje zwrot uiszczonej grzywny. Trzeba jednak pamiętać, że uchylenie mandatu nie jest automatycznym rozstrzygnięciem wszystkich skutków cywilnych, takich jak odpowiedzialność ubezpieczyciela, odszkodowanie za pojazd czy ustalenie przyczynienia się drugiego kierowcy.

Mandat a odszkodowanie z OC po kolizji

Przyjęcie mandatu ma znaczenie dowodowe, ale nie zawsze zamyka spór z ubezpieczycielem. Ubezpieczyciel powinien samodzielnie ocenić odpowiedzialność za zdarzenie, zakres szkody i ewentualne przyczynienie się uczestników. Jeżeli nagranie pokazuje, że drugi kierowca jechał z bardzo dużą prędkością, warto przekazać je również w postępowaniu likwidacyjnym.

Może się zdarzyć, że w sprawie mandatowej nie uda się uchylić mandatu, ale nagranie nadal pomoże przy rozmowach z ubezpieczycielem, zwłaszcza gdy chodzi o podział odpowiedzialności za szkodę. To są jednak dwa różne porządki: odpowiedzialność za wykroczenie oraz odpowiedzialność cywilna za szkodę.

FAQ

Czy można odwołać się od mandatu po jego przyjęciu?

Nie ma zwykłego odwołania od przyjętego mandatu. Można złożyć do sądu wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu, ale tylko wtedy, gdy zachodzi podstawa z art. 101 K.p.s.w.

Ile dni jest na złożenie wniosku o uchylenie mandatu?

Ukarany, jego przedstawiciel ustawowy albo opiekun prawny ma 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Przy mandacie kredytowanym termin liczy się od chwili pokwitowania odbioru, czyli zwykle od dnia przyjęcia mandatu.

Czy nagranie z kamerki samochodowej wystarczy do uchylenia mandatu?

Nagranie może być bardzo ważnym dowodem, ale musi wykazywać ustawową podstawę uchylenia mandatu. Samo pokazanie, że drugi kierowca też naruszył przepisy, nie zawsze wystarczy.

Czy przekroczenie prędkości przez drugiego kierowcę wyłącza moją odpowiedzialność?

Nie zawsze. Nadmierna prędkość drugiego kierowcy może wyłączyć albo ograniczyć odpowiedzialność ukaranego tylko wtedy, gdy miała decydujące znaczenie dla zdarzenia i podważa przypisanie wykroczenia ukaranemu.

Do jakiego sądu składa się wniosek?

Do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W praktyce zwykle będzie to sąd rejonowy właściwy dla miejsca wystawienia mandatu.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Wniosek powinien zawierać dane ukaranego, serię i numer mandatu, datę i miejsce zdarzenia, organ nakładający mandat, żądanie uchylenia oraz uzasadnienie z dowodami. W sprawie po kolizji warto dołączyć nagranie, zdjęcia, dane świadków i dokumentację szkody.

Co jeśli termin 7 dni już minął?

Po przekroczeniu terminu zwykły wniosek ukaranego będzie co do zasady nieskuteczny. Wyjątkiem są szczególne podstawy z art. 101 § 1b K.p.s.w. albo działanie sądu lub organu z urzędu, ale nie można traktować tego jako pewnej drogi wzruszenia mandatu.

Podsumowanie

W opisanej sprawie można rozważyć wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu, ale tylko wtedy, gdy nie minął 7-dniowy termin liczony od uprawomocnienia się mandatu i istnieją konkretne argumenty z art. 101 K.p.s.w. Nagranie wskazujące na prędkość około 110 km/h drugiego pojazdu może być istotne, lecz trzeba wykazać jego wpływ na odpowiedzialność ukaranego, a nie tylko na ogólną ocenę zachowania drugiego kierowcy.

Najbezpieczniej działać szybko: zabezpieczyć nagranie, spisać przebieg zdarzenia, ustalić dokładne dane mandatu i przygotować wniosek do właściwego sądu rejonowego. Jeżeli dowody wskazują jedynie na współprzyczynienie się drugiego kierowcy, mogą być pomocne przede wszystkim w sprawie odszkodowawczej, ale niekoniecznie wystarczą do uchylenia mandatu.

Źródła

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 97–101: tekst aktu w ELI.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 1, art. 15–17 oraz art. 86: tekst aktu w ELI.