Zastrzeżenia wobec policjanta podczas kontroli drogowej

Nieprzyjęty mandat a sprawa w sądzie

Jeżeli mandat za wykroczenie drogowe nie został przyjęty, nie jest on prawomocny i nie ma potrzeby składać wniosku o jego uchylenie. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 97 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, który przewiduje prawo odmowy przyjęcia mandatu. Funkcjonariusz powinien poinformować sprawcę wykroczenia o tym prawie oraz o skutkach odmowy.

Po odmowie przyjęcia mandatu organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, może skierować do sądu wniosek o ukaranie. Wynika to z art. 99 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. W sądzie nie rozpoznaje się więc odwołania od mandatu, lecz sprawę o wykroczenie.

W opisanej sytuacji kluczowe będzie to, czy doszło do naruszenia art. 45 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten zabrania kierującemu pojazdem korzystania podczas jazdy z telefonu wymagającego trzymania słuchawki lub mikrofonu w ręku. Jeżeli kierowca podczas czynności przyznał, że rozmawiał przez telefon w czasie jazdy, sąd może potraktować takie oświadczenie jako istotny dowód, choć nie wyłącza to prawa do przedstawienia własnych wyjaśnień i dowodów.

Czy uchybienia policjanta mogą podważyć zarzut wykroczenia?

Zastrzeżenia do zachowania policjanta podczas kontroli drogowej mogą mieć znaczenie, ale zwykle nie wystarczą same w sobie do oddalenia zarzutu wykroczenia. Sąd będzie badał przede wszystkim, czy kierowca faktycznie dopuścił się czynu zabronionego, czyli czy korzystał podczas jazdy z telefonu w sposób zakazany przez art. 45 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Jeżeli nieprawidłowości w kontroli mogły wpłynąć na ustalenie przebiegu zdarzenia, sposób pouczenia, możliwość identyfikacji funkcjonariusza albo wiarygodność dowodów, warto je opisać w wyjaśnieniach przed sądem. Inaczej należy ocenić błąd formalny bez wpływu na ustalenie wykroczenia, a inaczej sytuację, w której funkcjonariusz odmawia identyfikacji, błędnie poucza kierowcę, nie sporządza rzetelnej notatki albo uniemożliwia skorzystanie z uprawnień procesowych.

W sprawach o wykroczenia zastosowanie ma art. 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, który odsyła między innymi do odpowiedniego stosowania zasad procesu karnego, w tym art. 5 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Oznacza to, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego. Nie oznacza to jednak, że każda wątpliwość zgłoszona przez kierowcę automatycznie prowadzi do uniewinnienia.

Obowiązki policjanta przy kontroli drogowej

Aktualne zasady kontroli drogowej określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia policjant po zatrzymaniu pojazdu podaje kierującemu stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę zatrzymania.

Ten sam § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. przewiduje też zasady okazywania legitymacji służbowej. Policjant umundurowany okazuje legitymację na żądanie kontrolowanego uczestnika ruchu, natomiast policjant nieumundurowany okazuje legitymację bez wezwania.

Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. legitymację służbową okazuje się w sposób umożliwiający kontrolowanemu odczytanie i zanotowanie danych pozwalających na identyfikację policjanta, w szczególności stopnia, imienia i nazwiska oraz nazwy organu, który wydał dokument.

Przepisy o kontroli ruchu drogowego nie zawierają ogólnego zakazu prowadzenia kontroli w okularach przeciwsłonecznych. Sam fakt, że policjant ich nie zdjął, co do zasady nie przesądza więc o bezprawności kontroli. Inaczej można ocenić sytuację, gdy okulary, zachowanie funkcjonariusza albo warunki kontroli realnie utrudniały identyfikację policjanta, odczytanie legitymacji lub komunikację z kontrolowanym.

Rozmowa przez telefon podczas jazdy: mandat, punkty i sąd

Korzystanie z telefonu podczas jazdy jest zakazane wtedy, gdy wymaga trzymania słuchawki lub mikrofonu w ręku. Wynika to wprost z art. 45 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Samo korzystanie z zestawu głośnomówiącego albo systemu Bluetooth nie jest objęte tym konkretnym zakazem, o ile kierowca nie trzyma telefonu lub mikrofonu w sposób wymagany przez przepis.

Naruszenie tego zakazu jest co do zasady kwalifikowane jako wykroczenie z art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, czyli naruszenie przepisów o bezpieczeństwie lub porządku w ruchu drogowym. W postępowaniu mandatowym wysokość grzywny wynika z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń. Punkty karne wynikają z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2022 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego.

W sądzie obwiniony może składać wyjaśnienia, zadawać pytania świadkom, wnosić o przesłuchanie policjantów, domagać się dołączenia notatek urzędowych, nagrania z kamery nasobnej, nagrania z radiowozu albo monitoringu, jeżeli istnieje. Trzeba jednak pamiętać, że wcześniejsze przyznanie się do czynu może zostać ocenione przez sąd jako ważna okoliczność. Dlatego obrona powinna koncentrować się na konkretnych faktach, a nie wyłącznie na ogólnym zarzucie nieuprzejmego zachowania policjanta.

Skarga na policjanta do komendanta

Jeżeli zastrzeżenia dotyczą sposobu zachowania funkcjonariusza, braku przedstawienia się, nieokazania legitymacji, nieprawidłowego pouczenia albo niekulturalnego traktowania, właściwą drogą jest skarga do przełożonego policjanta, najczęściej do komendanta jednostki, w której funkcjonariusz pełni służbę. Podstawą ogólną jest art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie, nienależyte wykonywanie zadań, naruszenie praworządności lub interesów skarżącego.

Skarga powinna zawierać datę, godzinę i miejsce kontroli, numer radiowozu, dane policjanta, jeżeli udało się je ustalić, opis zachowania, dane świadków oraz informację, czego skarżący oczekuje, na przykład wyjaśnienia sprawy, wskazania danych funkcjonariusza albo wszczęcia czynności dyscyplinarnych. Organ powinien załatwić skargę bez zbędnej zwłoki, nie później niż w miesiąc, co wynika z art. 237 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli zachowanie policjanta stanowiło naruszenie dyscypliny służbowej albo zasad etyki zawodowej, znaczenie może mieć również art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, zgodnie z którym policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej.

Czy warto składać zawiadomienie do prokuratury?

Zawiadomienie do prokuratury nie jest typowym środkiem kwestionowania mandatu ani sposobu kontroli drogowej. Prokuratura zajmuje się podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Sam brak zdjęcia okularów przeciwsłonecznych albo nieuprzejme zachowanie funkcjonariusza zwykle nie wystarcza do przyjęcia, że doszło do przestępstwa.

Inaczej może być, gdy zachowanie funkcjonariusza polegało na przekroczeniu uprawnień albo niedopełnieniu obowiązków i działało na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Taką sytuację opisuje art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć na podstawie art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, ale powinno ono opierać się na konkretnych faktach, a nie wyłącznie na niezadowoleniu z przebiegu kontroli.

Jak przygotować się do sprawy po odmowie mandatu?

Po odmowie przyjęcia mandatu warto jak najszybciej spisać przebieg kontroli. Należy odnotować godzinę, miejsce, warunki drogowe, dane świadków, treść wypowiedzi policjantów i własnych oświadczeń, a także to, czy policjant podał dane i przyczynę zatrzymania. Jeżeli w pojeździe był pasażer, może on zostać wskazany jako świadek.

W sądzie można wnosić o przesłuchanie policjantów, ujawnienie notatek służbowych, nagrań z kamer nasobnych, wideorejestratora albo monitoringu. Warto też jasno oddzielić dwie kwestie: obronę przed zarzutem wykroczenia oraz skargę na sposób zachowania policjanta. Pierwsza zmierza do ustalenia, czy czyn został popełniony. Druga służy ocenie prawidłowości działania funkcjonariusza.

FAQ

Źródła

• art. 45 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
• art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
• art. 8, art. 97 § 2 i art. 99 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
• art. 5 § 2 i art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
• art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
• art. 227 i art. 237 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
• § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego
• rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2022 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego