Co ze wspólnym domem po rozwodzie i kto płaci kredyt oraz rachunki?

Dom po rozwodzie – jaki jest stan prawny?

Jeżeli dom został nabyty w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, to po rozwodzie nie staje się automatycznie własnością jednego z byłych małżonków. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje wspólność ustawowa, a majątek wspólny przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych. Wynika to z art. 31 § 1, art. 35 oraz art. 46 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w związku z art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oraz art. 195-221 Kodeksu cywilnego.

To oznacza, że do czasu podziału majątku oboje byli małżonkowie pozostają współwłaścicielami domu. Co do zasady każdy z nich ma prawo współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej w takim zakresie, jaki da się pogodzić z takim samym prawem drugiego współwłaściciela, zgodnie z art. 206 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zależy Pani na definitywnym rozwiązaniu problemu, zwykle najważniejszym krokiem jest wszczęcie sprawy o podział majątku wspólnego i rozstrzygnięcie, komu ma przypaść dom, na jakich warunkach i z jaką spłatą.

Kto płaci kredyt hipoteczny po rozwodzie?

Wobec banku decydująca jest treść umowy kredytowej, a nie sam rozwód. Jeżeli oboje byli małżonkowie podpisali umowę jako kredytobiorcy, bank może żądać spłaty zgodnie z zasadami wynikającymi z tej umowy, najczęściej od każdego z nich. Między byłymi małżonkami nie działa tu automatyczna zasada, że po rozwodzie kredyt przejmuje osoba mieszkająca w domu.

W praktyce oznacza to, że aby uniknąć zaległości i negatywnych konsekwencji wobec banku, rata kredytu powinna być regulowana terminowo. Ewentualne wzajemne rozliczenia między byłymi małżonkami to odrębna sprawa cywilna. Samo ustalenie między stronami, że jedna osoba miała płacić całość, nie wiąże banku, dopóki bank formalnie nie zgodzi się np. na przejęcie długu, zmianę umowy lub zwolnienie jednego kredytobiorcy.

W sprawach praktycznie podobnych warto też zobaczyć materiał o tym, jak rozliczać koszty wspólnego domu po rozstaniu lub rozwodzie.

Czy można żądać zwrotu rat kredytu zapłaconych po rozwodzie?

Tak, ale trzeba odróżnić relację z bankiem od rozliczeń między współwłaścicielami. Jeżeli po ustaniu wspólności majątkowej jedna osoba spłaca wspólny dług w większym zakresie, niż wynikałoby to z jej udziału lub uzgodnień, może domagać się odpowiedniego rozliczenia przy podziale majątku albo w odrębnym postępowaniu – zależnie od okoliczności sprawy.

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że w postępowaniu działowym mogą być rozliczane określone spłaty związane z majątkiem wspólnym dokonane po ustaniu wspólności. Każdorazowo trzeba jednak ustalić, czy chodzi o spłatę długu wspólnego obciążającego obie strony, czy o nakład z majątku osobistego jednego z byłych małżonków na majątek wspólny.

W sprawie o podział majątku warto zgłosić konkretnie: daty wpłat, wysokość rat, dowody przelewów, harmonogram kredytu i wskazanie, jaka część świadczeń została pokryta wyłącznie przez jedną stronę.

Kto powinien płacić media, podatki i bieżące koszty domu?

Co do zasady współwłaściciele uczestniczą w wydatkach i ciężarach związanych z rzeczą wspólną stosownie do wielkości udziałów. Tak stanowi art. 207 Kodeksu cywilnego. Do takich kosztów mogą należeć m.in. podatek od nieruchomości, ubezpieczenie domu, konieczne naprawy, opłaty eksploatacyjne czy część opłat za media, o ile są związane z utrzymaniem nieruchomości.

Trzeba jednak odróżnić:

Jeżeli rachunki za media są wystawiane na Pani nazwisko, nie oznacza to jeszcze automatycznie, że ostatecznie Pani ma ponosić ich ciężar ekonomiczny. Dla dostawcy usług odpowiada zwykle strona umowy, ale wobec byłego małżonka można dochodzić zwrotu kosztów, jeżeli to on faktycznie zużywał media i wyłącznie korzystał z domu. Jeżeli podobny problem pojawia się jeszcze w trakcie małżeństwa, warto osobno sprawdzić obowiązki finansowe małżonków i podział bieżących rachunków.

W takich sprawach bardzo ważne są dowody: faktury, potwierdzenia zapłaty, odczyty liczników, korespondencja, a nawet zeznania świadków.

Czy można żądać wynagrodzenia za wyłączne korzystanie ze wspólnego domu?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Sam fakt, że jeden współwłaściciel mieszka w domu, nie zawsze wystarczy. Kluczowe jest to, czy korzysta z rzeczy wspólnej z naruszeniem prawa drugiego współwłaściciela do współposiadania, o którym mowa w art. 206 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli były małżonek faktycznie uniemożliwia Pani korzystanie z domu – np. nie wpuszcza Pani, grozi, zmienia zamki, usuwa rzeczy, dopuszcza się przemocy albo stwarza warunki, które realnie wykluczają wspólne zamieszkiwanie – można rozważać roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z domu ponad udział. W praktyce podstawą są tu art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego, stosowane przy spełnieniu przesłanek wypracowanych w orzecznictwie.

Sąd Najwyższy w uchwale z 13 marca 2008 r., sygn. III CZP 3/08, przyjął, że współwłaściciel może dochodzić wynagrodzenia od pozostałych współwłaścicieli korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 Kodeksu cywilnego w sposób wyłączający jego współposiadanie. Z kolei w wyroku z 23 czerwca 2010 r., sygn. II CSK 32/10, potwierdzono możliwość dochodzenia takiego wynagrodzenia przy spełnieniu odpowiednich przesłanek.

To roszczenie jest jednak mocno zależne od stanu faktycznego. Jeśli wyprowadzka była całkowicie dobrowolna i nie było prób powrotu ani sprzeciwu wobec wyłącznego korzystania przez drugą stronę, wygranie sprawy jest trudniejsze.

Czy można żądać zwrotu kosztu wynajmu mieszkania po wyprowadzce?

Zazwyczaj samo opłacanie wynajmowanego przez siebie mieszkania nie daje jeszcze prostego roszczenia o zwrot całego czynszu od byłego małżonka. Taki wydatek nie jest automatycznie „utraconą korzyścią” ani zwykłym następstwem współwłasności.

Roszczenie odszkodowawcze wymagałoby wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności, w tym bezprawności zachowania, szkody i związku przyczynowego. Jeżeli wyprowadzka nastąpiła dlatego, że były mąż stosował przemoc lub w inny bezprawny sposób uniemożliwiał wspólne korzystanie z domu, wtedy można analizować dalej idące roszczenia, ale wymaga to bardzo konkretnego materiału dowodowego i nie jest to automatyczne.

W praktyce zdecydowanie łatwiejsze bywają roszczenia o: rozliczenie wydatków na rzecz wspólną, zwrot części opłat oraz wynagrodzenie za korzystanie z domu ponad udział.

Zobacz również:

majątek alkoholika oraz alkoholik współwłaściciel – gdy problem domu po rozwodzie łączy się z przemocą, uzależnieniem lub ryzykiem niszczenia majątku.

W jakim postępowaniu dochodzić roszczeń?

Najczęściej najlepiej rozważyć jeden z dwóch wariantów:

1. Sprawa o podział majątku wspólnego – gdy celem jest kompleksowe rozstrzygnięcie, komu przypadnie dom, jaka będzie spłata oraz jakie rozliczenia należy zrobić z tytułu spłat kredytu, nakładów i korzystania z nieruchomości.
2. Odrębny pozew o zapłatę – gdy chodzi o konkretne kwoty już poniesionych opłat i zależy Pani na ich szybszym dochodzeniu, niezależnie od końcowego podziału majątku.

W postępowaniu o podział majątku sąd rozpoznaje sprawę w trybie nieprocesowym. Podstawę stanowią art. 566 oraz art. 567 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W zakresie roszczeń między współwłaścicielami stosuje się również art. 618 Kodeksu postępowania cywilnego odpowiednio przez odesłanie systemowe przy rozliczeniach związanych z podziałem.

Jeżeli spór dotyczy także tego, czy dom ma zostać przyznany jednemu z byłych małżonków, czy konieczna będzie jego sprzedaż, pomocny może być materiał o problemie, jak wygląda sprzedaż mieszkania przy braku zgody byłego małżonka.

Jakie dowody przygotować?

W sprawie tego rodzaju znaczenie mają nie tyle ogólne twierdzenia, ile dokumenty i chronologia zdarzeń. Warto zgromadzić:

• wyrok rozwodowy, a jeśli zawiera rozstrzygnięcie o sposobie korzystania z mieszkania – także ten fragment, wydany na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;
• odpis księgi wieczystej domu;
• umowę kredytu i historię spłat;
• faktury i potwierdzenia opłat za media, podatek, ubezpieczenie, remonty;
• dowody na to, kto faktycznie mieszkał w domu i kto z niego korzystał;
• korespondencję potwierdzającą żądanie zwrotu kosztów lub dopuszczenia do współposiadania;
• dowody przemocy, gróźb lub wykluczania z korzystania z domu, jeżeli takie zdarzenia miały miejsce.

Jeżeli chce Pani dochodzić wynagrodzenia za wyłączne korzystanie z domu, często potrzebna jest także opinia biegłego co do rynkowej stawki najmu podobnej nieruchomości. To na tej podstawie sąd może oceniać wysokość ewentualnego wynagrodzenia.

Czy można wypowiedzieć umowy na media?

Jeżeli umowy z dostawcami mediów są zawarte wyłącznie na Pani nazwisko, formalnie może Pani analizować możliwość ich wypowiedzenia zgodnie z warunkami tych umów. Nie jest to jednak rozwiązanie uniwersalne. Trzeba sprawdzić konsekwencje praktyczne, terminy wypowiedzenia, ewentualne opłaty, a także to, czy nie zaszkodzi to Pani sytuacji dowodowej lub nie zaostrzy konfliktu.

Z prawnego i praktycznego punktu widzenia zwykle lepiej najpierw wezwać byłego małżonka do przejęcia umów albo do zwrotu poniesionych kosztów w określonym terminie. Takie wezwanie może być potem przydatnym dowodem w sądzie.

Co zwykle jest najrozsądniejszym rozwiązaniem?

Jeżeli od rozwodu minęło już kilka lat, a dom nadal pozostaje wspólny, najczęściej najbezpieczniejszą drogą jest kompleksowe uporządkowanie sytuacji: wniosek o podział majątku, żądanie przyznania domu jednemu z byłych małżonków albo jego sprzedaży, rozliczenie rat kredytu i kosztów utrzymania oraz – jeżeli są ku temu dowody – dochodzenie wynagrodzenia za wyłączne korzystanie z domu.

Im dłużej taki stan trwa, tym częściej rosną zaległości, konflikt dowodowy i ryzyko kolejnych sporów o rachunki, remonty czy sprzedaż nieruchomości.

FAQ

Czy rozwód automatycznie przenosi dom na tego, kto w nim został?

Nie. Po rozwodzie dom należący wcześniej do majątku wspólnego pozostaje co do zasady przedmiotem współwłasności byłych małżonków do czasu podziału majątku.

Czy bank musi zwolnić mnie z kredytu po rozwodzie?

Nie. Bank nie jest związany samym rozwodem. Zwolnienie z długu albo przejęcie kredytu przez jedną osobę wymaga zgody banku i odpowiedniej zmiany umowy.

Czy mogę żądać połowy rachunków za media od byłego męża?

Tak, a w niektórych sytuacjach nawet większego rozliczenia na Pani korzyść, jeżeli to były mąż wyłącznie korzystał z mediów. Kluczowe są dowody zapłaty i faktycznego zużycia.

Czy mogę dostać pieniądze za to, że były mąż sam mieszka we wspólnym domu?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wykaże Pani, że korzystał z domu z naruszeniem Pani prawa do współposiadania i faktycznie Panią wykluczał. Nie wystarczy sam fakt, że jedna osoba tam mieszka.

Czy lepiej złożyć pozew o zapłatę czy wniosek o podział majątku?

Jeżeli problem dotyczy całego domu, kredytu, opłat i przyszłego uregulowania własności, zwykle praktyczniejszy jest wniosek o podział majątku. Odrębny pozew bywa przydatny, gdy chodzi o szybkie dochodzenie konkretnych należności.

Źródła

• art. 31 § 1, art. 35, art. 46, art. 58 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 195-221, w szczególności art. 206, art. 207, art. 224 § 2, art. 225, art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 566, art. 567, art. 618 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• uchwała Sądu Najwyższego z 13 marca 2008 r., III CZP 3/08
• wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2010 r., II CSK 32/10
• postanowienie Sądu Najwyższego z 14 października 2011 r., III CSK 288/10