Podrobione świadectwo a tytuł magistra

Stan prawny uwzględniony w artykule: 11 czerwca 2026 r.

Podrobione świadectwo a legalność przyjęcia na studia

Aktualnie podstawowe zasady przyjęcia na studia reguluje ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 69 tej ustawy na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie może być przyjęta osoba, która posiada świadectwo dojrzałości albo inny dokument uznany za uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia w Polsce. Na studia drugiego stopnia może być przyjęta osoba posiadająca dyplom ukończenia studiów.

Jeżeli kandydat nie zdał matury i mimo to posłużył się podrobionym świadectwem dojrzałości, problem nie sprowadza się wyłącznie do odpowiedzialności karnej. Taki dokument mógł być podstawą dopuszczenia do rekrutacji, wpisu na listę studentów, a w starszych stanach prawnych także decyzji o przyjęciu na studia. W konsekwencji uczelnia może badać, czy osoba w ogóle spełniała warunki wymagane do rozpoczęcia i ukończenia studiów.

W sprawach sprzed wielu lat trzeba jednak ostrożnie ustalić, jakie przepisy obowiązywały w chwili rekrutacji, ukończenia studiów i wydania dyplomu. Inne znaczenie może mieć decyzja o przyjęciu na studia z lat 90., inne obecny wpis na listę studentów, a jeszcze inne decyzja dotycząca dyplomu lub tytułu zawodowego.

Czy użycie podrobionego świadectwa jest przestępstwem?

Tak. Obecnie art. 270 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia go za autentyczny oraz za użycie takiego dokumentu jako autentycznego. Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Wyrok karny, mandat karny czy grzywna nie powodują jeszcze automatycznego wykreślenia z listy absolwentów ani utraty tytułu magistra. Mogą jednak stanowić bardzo istotny dowód w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez uczelnię, zwłaszcza gdy potwierdzają, że świadectwo było fałszywe i zostało użyte przy rekrutacji.

Postępowanie na uczelni i rola rektora

Aktualny art. 77 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje, że absolwent otrzymuje dyplom ukończenia studiów potwierdzający wykształcenie wyższe oraz odpowiedni tytuł zawodowy, w tym magistra albo magistra inżyniera. Ten sam przepis przewiduje, że w razie zaistnienia przyczyn wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego organem właściwym do wznowienia jest rektor, a przy stwierdzeniu nieważności dyplomu organem właściwym jest również rektor.

Oznacza to, że uczelnia nie powinna ograniczać się do nieformalnego pisma, że tytuł przestaje obowiązywać. Jeżeli ma dojść do wzruszenia dyplomu lub tytułu, potrzebne jest formalne postępowanie, ustalenie podstawy prawnej, zebranie dowodów i wydanie rozstrzygnięcia, od którego zasadniczo powinny przysługiwać środki zaskarżenia.

W praktyce podobne sprawy mogą dotyczyć także wad decyzji i problemu, jakim jest nieważność postępowania. Nie każda wada dokumentacji studenckiej prowadzi jednak do tego samego skutku; inaczej ocenia się błąd formalny uczelni, a inaczej świadome użycie dokumentu podrobionego.

Znaczenie terminów z Kodeksu postępowania administracyjnego

W sprawach dotyczących dawnych decyzji bardzo ważne są terminy z Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 145 § 1 K.p.a. pozwala wznowić postępowanie zakończone decyzją ostateczną między innymi wtedy, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe albo decyzja została wydana w wyniku przestępstwa.

Jednocześnie art. 146 § 1 K.p.a. ogranicza możliwość uchylenia decyzji: z przyczyn fałszywych dowodów lub przestępstwa nie można uchylić decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat. Jeżeli uchylenie nie jest już możliwe, organ może ograniczyć się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Osobno należy badać tryb stwierdzenia nieważności decyzji. Art. 156 K.p.a. przewiduje katalog najpoważniejszych wad decyzji, ale po upływie 10 lat co do zasady nie stwierdza się nieważności decyzji z tych przyczyn, a po upływie 30 lat nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Te reguły nie zawsze zamykają całą sprawę dyplomu, ale są kluczowe przy ocenie ryzyka.

Co wynika z orzecznictwa NSA?

W wyroku z 23 lipca 2010 r., sygn. I OSK 596/10, Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał sprawę osoby przyjętej na studia na podstawie podrobionego świadectwa dojrzałości. NSA zaakcentował, że legalne świadectwo dojrzałości było warunkiem materialnym dopuszczenia do studiów, a upływ terminu pozwalającego uchylić decyzję o przyjęciu na studia nie oznacza automatycznie, że całe studiowanie i ukończenie studiów należy uznać za legalne.

To orzeczenie jest ważne, ponieważ pokazuje rygorystyczne podejście sądów do sytuacji, w której kandydat świadomie nie spełniał warunków przyjęcia na studia. Nie oznacza jednak, że w każdej sprawie po latach uczelnia bez przeszkód odbierze tytuł. Decydują konkretne dokumenty, daty, podstawa prawna przyjęcia na studia, treść rozstrzygnięć uczelni i ograniczenia proceduralne.

Czy w opisanej sytuacji można stracić tytuł magistra?

Tak, ryzyko istnieje. Jeżeli osoba została przyjęta na studia na podstawie podrobionego świadectwa dojrzałości, uczelnia może uznać, że nie spełniała podstawowego warunku rozpoczęcia studiów, a następnie badać podstawy wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności dyplomu. Szczególnie niekorzystne jest prawomocne potwierdzenie użycia fałszywego dokumentu w postępowaniu karnym.

Nie można jednak stwierdzić z góry, że tytuł magistra zostanie odebrany. W sprawie trzeba sprawdzić co najmniej: rok przyjęcia na studia, podstawę prawną rekrutacji, treść dokumentów rekrutacyjnych, datę i formę nadania tytułu, datę wydania dyplomu, treść orzeczenia karnego oraz to, czy upłynęły terminy ograniczające wzruszenie decyzji.

Jak przygotować się do sprawy z uczelnią?

Najważniejsze jest uzyskanie i przeanalizowanie akt studenckich. Warto sprawdzić, jakie dokumenty znajdują się w teczce osobowej studenta, czy jest decyzja o przyjęciu na studia, jakie dokumenty były podstawą rekrutacji, czy uczelnia posiada kopię świadectwa, a także jakie rozstrzygnięcie wydano przy ukończeniu studiów. Jeżeli dokumenty są niepełne, pomocne może być wystąpienie o dokumenty uczelni lub ich kopie.

Po otrzymaniu pisma z uczelni nie należy ignorować terminu na odpowiedź. Warto też unikać ogólnych wyjaśnień, które mogą zostać potraktowane jako przyznanie istotnych okoliczności. Najbezpieczniej odnieść się do konkretnych dokumentów, podstaw prawnych i terminów, a nie jedynie do emocjonalnego argumentu, że studia zostały faktycznie ukończone.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 69, art. 72 i art. 77.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 145–152 oraz art. 156–159.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 270.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lipca 2010 r., sygn. I OSK 596/10.