Darowizna pieniędzy i mieszkania między rodzicem a dzieckiem – kiedy bez podatku

Darowizna między rodzicem a dzieckiem – podstawowa zasada

Darowizna dokonana między rodzicem a dzieckiem podlega co do zasady podatkowi od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z art. 5 tej ustawy obowiązek podatkowy ciąży na obdarowanym, czyli na osobie, która otrzymuje darowiznę.

Jednocześnie rodzic i dziecko należą do tzw. grupy „zero”. Oznacza to, że mogą skorzystać z pełnego zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełnią ustawowe warunki.

W opisanej sytuacji są więc dwie odrębne czynności:

• darowizna pieniędzy od córki dla matki,
• darowizna mieszkania od matki dla córki.

Każdą z nich trzeba ocenić osobno pod kątem formy i obowiązków formalnych.

Kiedy darowizna pieniędzy od dziecka dla rodzica jest bez podatku

Zwolnienie dla najbliższej rodziny wynika z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać przy darowiźnie pieniędzy, obdarowany powinien:

• zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz
• w przypadku gdy przedmiotem darowizny są środki pieniężne, udokumentować ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

W praktyce oznacza to, że jeśli córka po sprzedaży udziału w mieszkaniu przekaże matce pieniądze przelewem bankowym, a matka złoży SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od otrzymania środków, darowizna może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku.

Sam fakt, że pieniądze pochodzą ze sprzedaży odziedziczonego mieszkania, nie pozbawia zwolnienia. Dla podatku od darowizny kluczowe jest to, że córka rozporządza własnymi środkami i przekazuje je matce w formie darowizny. Warto jednak zachować dokumenty pozwalające wykazać źródło pieniędzy oraz samą czynność darowizny, np. umowę darowizny i potwierdzenie przelewu.

Zobacz również: darowizn pieniężnych w rodzinie

Czy gotówka daje takie samo zwolnienie

Nie w każdej sytuacji. Przy zwolnieniu z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn ustawodawca wymaga, aby otrzymanie pieniędzy było udokumentowane w określony sposób. W przypadku środków pieniężnych przekazanych „do ręki” najczęściej nie da się spełnić tego warunku, więc zwolnienie nie przysługuje.

To bardzo istotne praktycznie: nawet jeśli darowizna jest między najbliższymi, brak przelewu lub przekazu pocztowego może oznaczać utratę pełnego zwolnienia. Wówczas zastosowanie mogą mieć jedynie ogólne zasady dla I grupy podatkowej, a nie pełne zwolnienie dla grupy „zero”. Konkretne skutki zależą od wartości darowizny i stanu faktycznego.

Termin 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2

Termin na zgłoszenie darowizny wynika wprost z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn i wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; tak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Przy darowiźnie pieniędzy przekazanych przelewem w praktyce najbezpieczniej liczyć termin od dnia otrzymania środków przez obdarowanego. Nie warto odkładać zgłoszenia – przekroczenie terminu co do zasady powoduje utratę zwolnienia z art. 4a.

Dobrze też zachować:

• potwierdzenie przelewu,
• prostą umowę darowizny lub pisemne oświadczenie stron,
• dokumenty potwierdzające datę otrzymania pieniędzy.

Darowizna mieszkania od rodzica dla dziecka

Darowizna nieruchomości wymaga aktu notarialnego. Wynika to z art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Dodatkowo art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego.

Jeżeli więc matka chce przekazać córce mieszkanie, czynność musi zostać dokonana u notariusza. Pod względem podatku od spadków i darowizn nadal może działać zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W takim przypadku bardzo ważny jest art. 4a ust. 4 pkt 2 tej ustawy. Przepis stanowi, że obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Dlatego przy darowiźnie mieszkania rodzic–dziecko co do zasady nie składa się formularza SD-Z2.

Notariusz sporządza akt, pobiera wymagane dane i wykonuje obowiązki wynikające z przepisów podatkowych. Z praktycznego punktu widzenia obdarowany nie powinien jednak poprzestawać wyłącznie na ogólnym założeniu, że „wszystko zrobi notariusz” – warto odebrać wypis aktu i upewnić się, jakie informacje zostały w nim zawarte.

Zobacz również: obowiązki obdarowanego mieszkaniem

Czy trzeba zameldować się w darowanym mieszkaniu albo spełnić dodatkowe warunki

Przy darowiźnie mieszkania między rodzicem a dzieckiem zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie jest uzależnione od zameldowania obdarowanego w tym lokalu. Najważniejsze są: pokrewieństwo, właściwa forma czynności i – gdy byłaby potrzebna – terminowa realizacja obowiązku zgłoszenia.

Jeżeli umowa jest zawarta w akcie notarialnym, nie trzeba składać SD-Z2 tylko dlatego, że chodzi o mieszkanie. W razie późniejszej potrzeby urzędowej przydatne mogą być dokumenty potwierdzające zwolnienie.

Darowizna pieniędzy a podatek dochodowy po sprzedaży mieszkania

Trzeba odróżnić dwa różne podatki:

• podatek od darowizny po stronie obdarowanego,
• ewentualny podatek dochodowy od sprzedaży nieruchomości po stronie córki.

To, że darowizna pieniędzy dla matki może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn, nie rozstrzyga automatycznie kwestii podatku dochodowego od wcześniejszej sprzedaży udziału w mieszkaniu przez córkę. Ocena tej drugiej kwestii zależy od daty nabycia nieruchomości, sposobu nabycia, ewentualnych nakładów oraz tego, czy znajdzie zastosowanie art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i zwolnienia mieszkaniowe.

Jeżeli więc celem jest pełne bezpieczeństwo podatkowe, trzeba osobno przeanalizować sprzedaż odziedziczonego udziału i osobno późniejszą darowiznę pieniędzy.

Tabela: kiedy trzeba zgłosić darowiznę, a kiedy nie

Podsumowanie

Jeżeli córka po sprzedaży odziedziczonego udziału w mieszkaniu przekaże matce pieniądze przelewem, a matka złoży formularz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, darowizna może być całkowicie zwolniona z podatku na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli natomiast matka chce darować córce mieszkanie, konieczny jest akt notarialny zgodnie z art. 158 i art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji, na podstawie art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obdarowana co do zasady nie musi składać formularza SD-Z2.

Największe ryzyko błędu pojawia się przy darowiźnie pieniędzy przekazywanych gotówką albo przy spóźnionym zgłoszeniu. Właśnie te dwa elementy najczęściej prowadzą do utraty zwolnienia podatkowego.

FAQ

Czy córka może podarować matce pieniądze ze sprzedaży odziedziczonego mieszkania bez podatku?

Tak, co do zasady tak. Potrzebny jest przelew lub przekaz pocztowy oraz zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy przez matkę, zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy przy darowiźnie mieszkania między matką a córką trzeba składać SD-Z2?

Co do zasady nie, jeżeli darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego. Wynika to z art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy darowizna pieniędzy w gotówce też jest zwolniona?

Najczęściej nie korzysta z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, bo art. 4a ust. 1 pkt 2 wymaga odpowiedniego udokumentowania przekazania środków pieniężnych.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na SD-Z2?

Co do zasady od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie bez aktu notarialnego będzie to zwykle dzień spełnienia świadczenia, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy notariusz sam zgłasza darowiznę mieszkania do urzędu?

Przy akcie notarialnym obdarowany co do zasady nie składa SD-Z2. W praktyce notariusz wykonuje obowiązki związane z aktem i przekazaniem wymaganych danych do organów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – ISAP.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – w szczególności art. 158 oraz art. 890 § 1.

3. Tekst aktu prawnego dostępny także pod adresem: ustawa o podatku od spadków i darowizn.