Zwrot nakładów na dom teściów po rozwodzie

Od kogo można żądać zwrotu nakładów na dom teściów?

zwrot nakładów na dom teściów po rozwodzie wymaga przede wszystkim ustalenia, kto był właścicielem nieruchomości i z jakiego majątku finansowano prace. Jeżeli dom należy do rodziców żony, to co do zasady ewentualne roszczenie o zwrot nakładów kieruje się przeciwko właścicielom nieruchomości, ponieważ to ich majątek został ulepszony. Sam rozwód nie powoduje automatycznie obowiązku zwrotu po stronie byłego małżonka.

Podstawa prawna zależy jednak od tego, na jakiej zasadzie małżonkowie mieszkali w domu teściów. W praktyce najczęściej chodzi o bezpłatne korzystanie z nieruchomości zbliżone do użyczenia, uregulowanego w art. 710 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W takim układzie biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy zgodnie z art. 713 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jednak poniesiono wydatki wykraczające poza zwykłe utrzymanie, ocena roszczenia wymaga sięgnięcia do przepisów o rozliczeniach posiadacza z właścicielem, w szczególności art. 226-230 Kodeksu cywilnego, albo do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu z art. 405 i nast. Kodeksu cywilnego. To, która podstawa będzie właściwa, zależy od konkretnego stanu faktycznego, zwłaszcza od tego, czy byli Państwo posiadaczami zależnymi, czy tylko domownikami korzystającymi z nieruchomości za zgodą właścicieli.

Jakie nakłady można odzyskać?

Nie każdy wydatek na cudzy dom daje podstawę do żądania zwrotu. Trzeba odróżnić:

W praktyce sąd nie zasądza automatycznie sumy wszystkich rachunków. Istotne jest, czy nakłady realnie zwiększyły wartość nieruchomości w chwili rozliczenia. Często potrzebna bywa opinia biegłego.

Zobacz również:

• remont domu teściów
• budowa na działce teściów

Czy roszczenie wchodzi do majątku wspólnego po rozwodzie?

Tak, jeżeli nakłady były finansowane z majątku wspólnego małżonków, to wierzytelność o ich zwrot co do zasady również wchodzi do majątku wspólnego. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Oznacza to, że przy podziale majątku po rozwodzie trzeba rozważyć, czy roszczenie wobec teściów powinno zostać objęte tym postępowaniem. Jeżeli byli małżonkowie są zgodni co do istnienia i wartości tej wierzytelności, sąd może ją uwzględnić przy podziale. Jeżeli natomiast roszczenie jest sporne co do zasady albo wysokości, częstym rozwiązaniem jest dochodzenie zapłaty w odrębnym procesie przeciwko właścicielom nieruchomości.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wierzytelności związane z nakładami z majątku wspólnego na majątek osoby trzeciej mogą być rozliczane przy podziale majątku wspólnego, jeżeli są dostatecznie skonkretyzowane. Znaczenie nadal zachowuje tu uchwała Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 1970 r., sygn. III CZP 18/70, choć w każdej sprawie decydują szczegóły i materiał dowodowy.

Jak udowodnić nakłady na cudzą nieruchomość?

W takich sprawach samo twierdzenie, że przez lata finansowało się remonty, zwykle nie wystarcza. Najważniejsze dowody to:

• faktury VAT, rachunki, paragony i umowy z wykonawcami,
• potwierdzenia przelewów z rachunku wspólnego albo osobistego,
• zeznania świadków, np. wykonawców, sąsiadów, członków rodziny,
• zdjęcia domu sprzed remontu i po remoncie,
• korespondencja z właścicielami potwierdzająca zgodę na prace,
• dokumentacja techniczna, kosztorysy, protokoły odbioru prac.

Warto też wykazać źródło pieniędzy. Jeżeli środki pochodziły z wynagrodzenia za pracę jednego lub obojga małżonków, to co do zasady należały do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli natomiast nakłady były finansowane z majątku osobistego jednego z małżonków, ocena może być inna.

Znaczenie zgody teściów na remont

Zgoda właścicieli na przeprowadzenie remontu bardzo wzmacnia pozycję osoby dochodzącej zwrotu. Nie musi to być zawsze zgoda pisemna, ale w procesie łatwiej ją wykazać, gdy istnieje dokument, wiadomość e-mail, SMS albo świadkowie.

Brak wyraźnej zgody nie przekreśla automatycznie roszczenia, ale utrudnia sprawę. Właściciele mogą twierdzić, że prace były wykonywane wyłącznie dla wygody małżonków mieszkających w domu albo że były elementem zwykłego korzystania z nieruchomości.

Jeżeli w sprawie pojawia się wątek inwestowania w dom należący do rodziny współmałżonka, podobne problemy występują także przy sporach o odzyskanie pieniędzy na budowę albo o nakłady na dom żony.

Przedawnienie roszczenia – nie zawsze ten sam termin

W poprzednich opracowaniach często pojawia się uproszczenie, że roszczenie przedawnia się zawsze po roku od opuszczenia domu. To nie jest bezwarunkowo prawidłowe.

Roczny termin z art. 719 Kodeksu cywilnego dotyczy roszczeń użyczającego przeciwko biorącemu do używania oraz roszczeń biorącego do używania przeciwko użyczającemu i jest liczony od dnia zwrotu rzeczy. Przepis ten może mieć znaczenie, jeżeli rzeczywiście między stronami istniała umowa użyczenia i charakter dochodzonego roszczenia mieści się w tym reżimie.

W części spraw sądy rozważają jednak inne podstawy prawne, np. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu z art. 405 Kodeksu cywilnego. W takim wypadku termin przedawnienia ustala się według zasad ogólnych z art. 118 Kodeksu cywilnego. Obecnie co do zasady termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe – 3 lata.

Dlatego odpowiedź na pytanie o przedawnienie wymaga najpierw ustalenia właściwej podstawy prawnej. Błędne przyjęcie niewłaściwego terminu może przesądzić o wyniku sprawy.

Zobacz również:

• rozstanie małżonków pod jednym dachem

Czy można żądać połowy nakładów?

Jeżeli nakłady pochodziły z majątku wspólnego i po rozwodzie nie doszło jeszcze do ich rozliczenia, były małżonek zwykle nie żąda „połowy rachunków” w oderwaniu od całej sprawy. Najpierw trzeba ustalić, komu przysługuje wierzytelność i w jakiej wysokości. Dopiero potem rozlicza się udziały byłych małżonków.

Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chyba że sąd ustali nierówne udziały na podstawie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W standardowej sytuacji każdy z byłych małżonków ma więc udział wynoszący 1/2 w wierzytelności należącej do majątku wspólnego.

To jednak nie znaczy, że zawsze można od razu pozwać właścicieli domu wyłącznie o połowę. W niektórych stanach faktycznych bezpieczniejsze jest najpierw rozliczenie roszczenia w podziale majątku albo wspólne dochodzenie wierzytelności, aby uniknąć zarzutów co do legitymacji procesowej.

Co zrobić w praktyce?

Najbezpieczniejsza kolejność działań jest zwykle następująca:

1. ustalić właściciela nieruchomości i podstawę korzystania z domu,
2. spisać wszystkie nakłady z datami, kwotami i źródłem finansowania,
3. zebrać dowody zgody właścicieli na prace,
4. sprawdzić, czy roszczenie było lub powinno być objęte podziałem majątku wspólnego,
5. ocenić ryzyko przedawnienia według właściwej podstawy prawnej,
6. rozważyć wezwanie właścicieli do zapłaty przed wniesieniem pozwu.

Wezwanie do zapłaty nie zawsze przerwie bieg przedawnienia, ale porządkuje stanowiska stron i może być pomocne dowodowo. Przerwanie biegu przedawnienia następuje na zasadach określonych w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, m.in. przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia.

FAQ

Czy mogę pozwać byłą żonę o zwrot nakładów na dom jej rodziców?

Co do zasady roszczenie kieruje się do właścicieli domu, bo to ich nieruchomość została ulepszona. Była żona może być natomiast stroną rozliczeń w sprawie o podział majątku wspólnego.

Czy brak faktur przekreśla sprawę?

Nie zawsze, ale bardzo ją utrudnia. Można posługiwać się także przelewami, zeznaniami świadków, zdjęciami, kosztorysami i inną dokumentacją, jednak im słabsze dowody, tym większe ryzyko przegranej.

Czy każda modernizacja domu daje prawo do zwrotu?

Nie. Zwykłe koszty utrzymania rzeczy co do zasady obciążają korzystającego z domu. Najczęściej rozlicza się dopiero nakłady konieczne albo ulepszające, które zwiększyły wartość nieruchomości.

Czy roszczenie zawsze przedawnia się po roku?

Nie. Roczny termin z art. 719 Kodeksu cywilnego ma znaczenie w określonych relacjach wynikających z użyczenia. W innych stanach faktycznych trzeba badać inne podstawy prawne i inne terminy przedawnienia.

Czy da się rozliczyć takie nakłady przy podziale majątku?

Tak, często jest to możliwe, jeżeli wierzytelność jest dostatecznie ustalona co do zasady i wysokości. Gdy jest sporna, sąd może pozostawić ją do dochodzenia w odrębnym procesie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1970 r., sygn. akt III CZP 18/70
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I ACa 630/13