Odzyskanie prawa jazdy po zakazie i cofnięciu uprawnień – czy można dokupić jazdy?

Co wynika z zakończenia zakazu i cofnięcia uprawnień?

Samo upływanie czasu nie zawsze wystarcza, aby wrócić za kierownicę. Trzeba odróżnić dwie rzeczy: zakaz prowadzenia pojazdów orzekany najczęściej przez sąd oraz cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami wydawane w drodze decyzji administracyjnej przez starostę. Są to odrębne podstawy prawne i mogą rodzić różne obowiązki po ich ustaniu.

Zakaz prowadzenia pojazdów jako środek karny wynika z art. 39 pkt 3, art. 42 oraz art. 43 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Jeżeli zakaz już się zakończył, nie oznacza to jeszcze automatycznego przywrócenia uprawnień w ewidencji kierowców. Jeżeli równolegle wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia, zastosowanie ma ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, w szczególności przepisy rozdziału dotyczącego cofania i przywracania uprawnień.

W praktyce trzeba więc sprawdzić trzy dokumenty: wyrok sądu, decyzję starosty oraz informację z wydziału komunikacji o tym, jakie warunki należy spełnić przed ponownym wydaniem prawa jazdy. Często pojawia się tu obowiązek egzaminu państwowego, a niekiedy także badań lekarskich lub psychologicznych.

Czy w czasie zakazu albo cofnięcia uprawnienia wolno się szkolić?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 2 oraz art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami szkoleniu osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia nie podlega osoba, wobec której orzeczono – w okresie i zakresie obowiązywania zakazu – zakaz prowadzenia pojazdów, a także osoba, wobec której wydano decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami – w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.

To oznacza, że w trakcie trwania zakazu albo cofnięcia uprawnienia ośrodek szkolenia kierowców ma podstawę, aby odmówić przyjęcia na kurs lub inne szkolenie dotyczące kategorii objętej ograniczeniem. Dotyczy to zarówno pełnego kursu, jak i szkolenia prowadzącego do uzyskania ponownie tej samej kategorii prawa jazdy.

Jeżeli w sprawie występował np. 3-letni zakaz, zakres dalszych formalności zależy od treści orzeczenia i decyzji administracyjnych, a nie od samego faktu, że ktoś kiedyś posiadał prawo jazdy.

Co można zrobić po zakończeniu zakazu i decyzji o cofnięciu uprawnienia?

Jeżeli zakaz i decyzja już nie obowiązują, wraca możliwość ubiegania się o odzyskanie dokumentu. Dalsza ścieżka zależy jednak od podstawy cofnięcia uprawnień i od wymagań wpisanych przez organ. W niektórych sprawach wystarczy zdać egzamin państwowy, w innych trzeba najpierw uzyskać profil kandydata lub skierowanie na badania i egzamin.

Istotne są tu zwłaszcza przepisy art. 49 ust. 1 pkt 3 oraz art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z nimi starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia m.in. w przypadkach przewidzianych ustawą, a przywrócenie uprawnienia następuje po ustaniu przyczyn cofnięcia oraz po spełnieniu wymagań ustawowych dla danej sytuacji. Jeżeli przyczyną cofnięcia było np. orzeczenie zakazu albo negatywny wynik kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, organ może wymagać ponownego zdania egzaminu, badań lub obu tych elementów.

Jeżeli zakaz nie obejmował wszystkich kategorii, trzeba bardzo uważnie odczytać zakres ograniczenia. Inne zasady mogą dotyczyć sytuacji, gdy wyrok wyłączał tylko określoną kategorię, np. zakaz kat. B, a inne – gdy zakaz obejmował wszystkie pojazdy mechaniczne.

Czy można wykupić jazdy doszkalające przed egzaminem?

Tak, ale tylko wtedy, gdy nie ma już przeszkody prawnej do szkolenia i gdy ośrodek może to formalnie zorganizować. Ustawa o kierujących pojazdami nie przewiduje odrębnego prawa do „jazd doszkalających” dla każdej osoby po cofnięciu uprawnień, ale po ustaniu zakazu nie ma przepisu, który generalnie zabraniałby korzystania z usług OSK przed egzaminem.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

Dlatego odpowiedź szkoły jazdy, że „nie ma podstawy prawnej”, może być prawidłowa albo zbyt kategoryczna – zależnie od faktycznego stanu sprawy. Jeżeli zakaz już się skończył, a decyzja o cofnięciu także utraciła moc, ośrodek nie powinien odmawiać tylko dlatego, że kierowca dawniej utracił prawo jazdy. Może jednak odmówić, jeśli bez odpowiedniego profilu lub dokumentu z urzędu nie da się zgodnie z przepisami wprowadzić kursanta do systemu albo zawrzeć szkolenia w wymaganej formule.

Czy trzeba przechodzić cały kurs od początku?

Niekoniecznie. Jeżeli organ wymaga jedynie ponownego zdania egzaminu, nie zawsze istnieje obowiązek odbycia pełnego kursu tak jak osoba ubiegająca się o prawo jazdy po raz pierwszy. To, czy kurs jest obowiązkowy, zależy od konkretnej podstawy prawnej zastosowanej w decyzji administracyjnej oraz od wpisów w systemie. W wielu przypadkach osoba, która wcześniej miała uprawnienia, przystępuje po prostu do egzaminu po wykonaniu dodatkowych obowiązków wskazanych przez starostę.

Jednocześnie przepisy nie zabraniają, aby po ustaniu przeszkód prawnych skorzystać z odpłatnych jazd przygotowujących. Bywa to praktycznie potrzebne, bo odzyskanie prawa jazdy po dłuższej przerwie bez przypomnienia manewrów i ruchu miejskiego zwiększa ryzyko niezdania egzaminu.

Zobacz również:

skierowanie

Jakie dokumenty i czynności warto sprawdzić przed zapisaniem się na jazdy lub egzamin?

Praktycznie najlepiej przejść przez następującą listę:

• czy zakaz prowadzenia pojazdów rzeczywiście już upłynął i w jakim zakresie – według wyroku sądu;
• czy decyzja starosty o cofnięciu uprawnienia również przestała obowiązywać albo czy wydano decyzję pozwalającą na przywrócenie uprawnienia;
• czy wymagane są badania lekarskie na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami;
• czy wymagane są badania psychologiczne na podstawie art. 82 ust. 2 albo art. 83 ustawy o kierujących pojazdami;
• czy urząd wymaga utworzenia profilu kandydata na kierowcę albo innego skierowania do egzaminu;
• czy WORD dopuszcza zapis wyłącznie po dostarczeniu pełnego kompletu dokumentów.

Jeżeli przyczyną utraty uprawnienia była jazda po alkoholu lub środkach działających podobnie do alkoholu, mogą pojawić się dodatkowe obowiązki medyczne i administracyjne. W sprawach tego rodzaju kolejność czynności ma znaczenie.

Co zrobić, gdy szkoła jazdy odmawia mimo zakończenia zakazu?

Warto poprosić o podanie konkretnej przyczyny odmowy. Jeżeli ośrodek twierdzi, że nie wolno prowadzić żadnych jazd, poproś, aby wskazał, czy chodzi o:

• nadal aktywny zakaz lub decyzję o cofnięciu uprawnień,
• brak PKK lub innego numeru w systemie,
• brak możliwości zrealizowania usługi jako formalnego szkolenia,
• wewnętrzne zasady organizacyjne ośrodka.

Jeżeli problem dotyczy wyłącznie formalności administracyjnych, często najpierw trzeba wrócić do wydziału komunikacji i ustalić, jaki dokument ma zostać wygenerowany. Dopiero potem można skutecznie umawiać jazdy i egzamin. Gdy urząd albo szkoła jazdy różnie interpretują Pana sytuację, znaczenie ma dokładna treść decyzji i wyroku – bez tych dokumentów nie da się udzielić w 100% pewnej odpowiedzi.

FAQ

Czy po upływie zakazu mogę od razu prowadzić samochód?

Nie zawsze. Jeżeli oprócz zakazu była jeszcze decyzja o cofnięciu uprawnienia, najpierw trzeba spełnić warunki przywrócenia uprawnień i uzyskać możliwość ponownego wydania dokumentu.

Czy szkoła jazdy musi sprzedać mi jazdy doszkalające?

Nie ma przepisu, który nakazywałby każdemu OSK zawarcie umowy. Jeżeli jednak zakaz i cofnięcie już nie obowiązują, odmowa powinna wynikać z realnej przeszkody formalnej, a nie z błędnego założenia, że po utracie prawa jazdy w ogóle nie wolno się szkolić.

Czy zawsze trzeba robić cały kurs od początku?

Nie. To zależy od podstawy cofnięcia uprawnień oraz od wymagań wskazanych przez starostę. Czasem wystarczy sam egzamin, a czasem potrzebne są jeszcze badania lub inne formalności.

Czy mogę zapisać się na egzamin bez jazd w OSK?

Jeżeli urząd i WORD wymagają wyłącznie ponownego egzaminu, bywa to możliwe. Z praktycznego punktu widzenia warto jednak wcześniej sprawdzić zasady zapisu i ewentualny obowiązek posiadania odpowiedniego profilu.

Co jest ważniejsze: wyrok sądu czy decyzja starosty?

Oba dokumenty są istotne, ale regulują różne kwestie. Wyrok określa zakaz prowadzenia pojazdów, a decyzja starosty dotyczy administracyjnego cofnięcia lub przywrócenia uprawnień. Do pełnej oceny trzeba analizować je łącznie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami – Dz.U. 2011 nr 30 poz. 151.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.