Jak odzyskać prawo jazdy, gdy zakaz nie obejmuje kategorii B?

Zakaz sądowy a możliwość odzyskania prawa jazdy

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić dwie kwestie: zakres zakazu orzeczonego przez sąd karny oraz warunki wydania dokumentu prawa jazdy przez starostę. To, że wyrok nie obejmuje kategorii B, nie zawsze oznacza, że urząd od razu wyda dokument potwierdzający to uprawnienie.

Środek karny zakazu prowadzenia pojazdów jest uregulowany w art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Z kolei zasady wydawania prawa jazdy, cofania uprawnień, kierowania na badania i egzaminy wynikają głównie z ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

Jeżeli sprawa dotyczy wyroku skazującego za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, znaczenie ma też to, jakiego rodzaju pojazdem sprawca kierował w chwili czynu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zakaz powinien obejmować w pierwszej kolejności ten rodzaj pojazdu, którym popełniono czyn. W tym kierunku wypowiedział się m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 2007 r., sygn. akt III KK 437/06, oraz w wyroku z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt V KK 364/08.

Kiedy starosta nie wyda prawa jazdy?

Podstawowe znaczenie ma obecnie art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z tym przepisem prawo jazdy nie może być wydane osobie, wobec której orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.

Dodatkowo art. 12 ust. 2 tej samej ustawy przewiduje przypadki, w których zakaz obejmujący jedną kategorię blokuje także wydanie innych kategorii. Przykładowo, zakaz obejmujący kategorię B wpływa także na możliwość wydania kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1 i D, a także niektórych kategorii z przyczepą.

W praktyce oznacza to, że urząd bada nie tylko samą treść wyroku, ale również to, czy w świetle ustawy może wydać dokument w danym czasie i zakresie. Jeżeli zakaz formalnie nie obejmuje kategorii B, ale urząd uznaje, że w danym stanie faktycznym wydanie dokumentu byłoby sprzeczne z art. 12 ustawy, może wydać decyzję odmowną.

To właśnie dlatego zdarzają się sytuacje, w których kierowca dostaje skierowanie na badania, ale jednocześnie słyszy, że dokument nie zostanie wydany do czasu zakończenia zakazu albo spełnienia dodatkowych wymogów ustawowych.

Dlaczego urząd kieruje na badania, a mimo to nie wydaje dokumentu?

Skierowanie na badania lekarskie i psychologiczne nie jest równoznaczne z obowiązkiem natychmiastowego wydania prawa jazdy. Starosta może kierować kierowcę na badania na podstawie ustawy o kierujących pojazdami, gdy jest to wymagane dla przywrócenia uprawnień lub wydania dokumentu po okresie zakazu.

W szczególności znaczenie mają przepisy rozdziału 12 ustawy o kierujących pojazdami, w tym art. 82 i nast., dotyczące kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, a także przepisy o badaniach lekarskich i psychologicznych kierowców. Jeżeli cofnięcie lub ograniczenie uprawnienia wiązało się z alkoholem, środkami działającymi podobnie do alkoholu albo poważnym naruszeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym, badania psychologiczne i lekarskie są częstym elementem procedury.

Inaczej mówiąc: badania służą ustaleniu, czy może Pan odzyskać uprawnienie, ale sama możliwość wydania dokumentu zależy jeszcze od tego, czy nie działa ustawowa przeszkoda z art. 12 ustawy.

Co trzeba zrobić po zakazie trwającym co najmniej rok?

Jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów trwał co najmniej 1 rok, zastosowanie ma art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego na okres przekraczający 1 rok lub w związku z zakazem prowadzenia pojazdów.

W praktyce najczęściej oznacza to konieczność zdania egzaminu państwowego w WORD. Zakres egzaminu zależy od rodzaju i zakresu przywracanych uprawnień. Sam urząd nie może pominąć tego etapu, jeżeli ustawa go wymaga.

W niektórych sytuacjach konieczne są równolegle:

• badanie lekarskie,
• badanie psychologiczne,
• ponowne złożenie wniosku o wydanie prawa jazdy,
• uiszczenie opłaty za wydanie dokumentu.

Jeżeli sprawa dotyczyła zakazu długotrwałego, warto porównać ją z sytuacjami opisanymi w materiale o 3-letnim zakazie oraz o procedurze na szybkie odzyskanie prawa jazdy.

Odwołanie od odmowy wydania prawa jazdy

Jeżeli starosta wyda decyzję odmawiającą wydania prawa jazdy albo przywrócenia uprawnienia, można skorzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Co do zasady:

Odwołanie ma sens zwłaszcza wtedy, gdy:

• decyzja błędnie interpretuje treść wyroku karnego,
• organ myli zakres zakazu z zakresem cofniętych uprawnień,
• zakaz już się zakończył, a urząd mimo to odmawia wydania dokumentu,
• organ żąda dokumentów lub czynności, które nie mają podstawy prawnej w konkretnej sprawie.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że wynik odwołania zależy od dokładnej treści wyroku, rodzaju kategorii, długości zakazu oraz przyczyny jego orzeczenia. Bez analizy dokumentów nie da się bezpiecznie założyć, że organ działa nieprawidłowo.

Czy można jeździć kategorią B bez wydanego dokumentu?

Nie należy przyjmować, że samo nieobjęcie kategorii B zakazem automatycznie pozwala prowadzić pojazdy bez rozstrzygnięcia sprawy w urzędzie. W praktyce kluczowe jest to, czy uprawnienie nadal istnieje w systemie i czy nie zostało cofnięte albo zablokowane do czasu spełnienia ustawowych warunków.

Trzeba pamiętać, że prowadzenie pojazdu mimo obowiązującego zakazu sądowego stanowi przestępstwo z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Jeżeli natomiast problem dotyczy prowadzenia bez wymaganych uprawnień, mogą powstać dalsze konsekwencje administracyjne i wykroczeniowe.

Dlatego przed jazdą warto upewnić się, jaki jest aktualny status uprawnienia i dokumentu, a nie opierać się wyłącznie na własnej interpretacji wyroku.

Jak krok po kroku odzyskać dokument lub uprawnienie?

W praktyce najbezpieczniejsza kolejność działań wygląda następująco:

1. Proszę uzyskać odpis prawomocnego wyroku i sprawdzić dokładny zakres zakazu.
2. Proszę ustalić w wydziale komunikacji, czy chodzi o odmowę wydania dokumentu, cofnięcie uprawnienia czy konieczność wcześniejszego spełnienia wymogów formalnych.
3. Proszę wykonać wymagane badania lekarskie i psychologiczne, jeżeli organ wydał prawidłowe skierowanie.
4. Jeżeli zakaz trwał co najmniej rok, proszę przygotować się do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa o ruchu drogowym.
5. Po spełnieniu wymagań proszę złożyć wniosek o wydanie prawa jazdy lub przywrócenie uprawnienia.
6. W razie decyzji odmownej proszę wnieść odwołanie w terminie 14 dni.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne mogą być skutki podobnych wyroków i dlaczego zawsze trzeba sprawdzić treść decyzji oraz podstawę prawną działania starosty.

FAQ

Czy urząd może nie wydać prawa jazdy, mimo że sąd wyłączył kategorię B z zakazu?

Tak. Starosta bada nie tylko treść wyroku, ale również przesłanki z art. 12 ustawy o kierujących pojazdami oraz to, czy trzeba wcześniej spełnić inne warunki, np. zdać egzamin lub wykonać badania.

Czy po zakazie zawsze trzeba zdawać egzamin?

Nie zawsze. Obowiązek kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji najczęściej powstaje wtedy, gdy zakaz lub cofnięcie uprawnienia trwały dłużej niż rok, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa o ruchu drogowym.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji starosty?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy można prowadzić samochód, jeśli dokument nie został jeszcze wydany?

To zależy od tego, czy uprawnienie faktycznie istnieje i nie ma przeszkód ustawowych lub technicznych w jego wykonywaniu. Przed jazdą trzeba sprawdzić aktualny status sprawy, bo błędna ocena może prowadzić do poważnych konsekwencji.

Źródła

• art. 42 oraz art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 12, art. 82 i nast. ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
• art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 127 § 1, art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
• wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2007 r., III KK 437/06
• wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2009 r., V KK 364/08