Biologiczny ojciec a alimenty za dziecko urodzone w małżeństwie

Biologiczny ojciec a ojciec prawny dziecka

W prawie rodzinnym trzeba odróżnić ojcostwo biologiczne od ojcostwa prawnego. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Przepis ten dotyczy rodziców w znaczeniu prawnym.

Jeżeli więc mężczyzna jest biologicznym ojcem dziecka, ale nie jest jeszcze wpisany jako ojciec prawny i jego ojcostwo nie zostało ustalone prawnie, samo twierdzenie matki o biologicznym pochodzeniu dziecka nie wystarcza do zasądzenia alimentów. Najpierw trzeba ustalić, kto w świetle prawa jest ojcem dziecka.

Dziecko urodzone w małżeństwie matki

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis stanowi, że jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Oznacza to, że ojcem prawnym dziecka jest mąż matki, nawet jeżeli faktycznie biologicznym ojcem jest inny mężczyzna.

Domniemanie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest domniemaniem prawnym. Nie obala go samo oświadczenie matki, byłego męża ani biologicznego ojca. Do zmiany stanu prawnego potrzebne jest skuteczne zaprzeczenie ojcostwa męża matki w postępowaniu sądowym.

Kiedy można zaprzeczyć ojcostwu męża matki?

Zaprzeczenie ojcostwa jest odrębnym postępowaniem sądowym. Zgodnie z art. 63 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w terminie roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, co do zasady nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Matka dziecka może wytoczyć takie powództwo na podstawie art. 69 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego również w terminie roku od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od jej męża, co do zasady nie później niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Jeżeli matka od początku wiedziała, że ojcem biologicznym jest inny mężczyzna, termin ten zwykle biegnie od tej wiedzy, a nie od rozwodu.

Pełnoletnie dziecko może samodzielnie żądać zaprzeczenia ojcostwa na podstawie art. 70 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Termin dla dziecka liczony jest według zasad wskazanych w tym przepisie, w szczególności z uwzględnieniem momentu, w którym dziecko dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki.

Jeżeli uprawnione osoby przekroczyły terminy, pozostaje jeszcze możliwość działania prokuratora. Zgodnie z art. 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prokurator może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa, jeżeli wymaga tego dobro dziecka albo ochrona interesu społecznego. Prokurator nie działa automatycznie na każde żądanie zainteresowanego, lecz ocenia całokształt sytuacji dziecka.

Ustalenie ojcostwa biologicznego ojca

Dopiero po skutecznym zaprzeczeniu ojcostwa męża matki można przejść do ustalenia ojcostwa innego mężczyzny. Wynika to z art. 72 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym ustalenie ojcostwa może nastąpić przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu, jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone.

Jeżeli biologiczny ojciec chce dobrowolnie uznać dziecko, zastosowanie mają art. 73 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli nie ma zgody albo sprawa jest sporna, ojcostwo może zostać ustalone sądownie na podstawie art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Powództwo o ustalenie ojcostwa może wytoczyć dziecko, matka oraz domniemany ojciec dziecka, przy czym matka i domniemany ojciec nie mogą wytoczyć takiego powództwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

Czy biologiczny ojciec zapłaci alimenty za cztery lata wstecz?

Jeżeli dziecko ma już ojca prawnego, czyli męża matki, matka nie może skutecznie żądać alimentów od biologicznego ojca tylko dlatego, że jest on ojcem biologicznym. Najpierw musi zostać obalone ojcostwo męża matki, a następnie ustalone ojcostwo biologicznego ojca.

Po sądowym ustaleniu ojcostwa biologiczny ojciec staje się ojcem prawnym. Od tego momentu można dochodzić od niego alimentów na podstawie art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ich wysokość będzie oceniana według art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli z uwzględnieniem usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Nie oznacza to jednak automatycznie obowiązku zapłaty pełnych alimentów za całe cztery lata wstecz. Zgodnie z art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat. Natomiast art. 137 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi uwzględnić niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu sprzed wniesienia powództwa przez zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej. W praktyce trzeba wykazać, że potrzeby dziecka z wcześniejszego okresu rzeczywiście pozostały niezaspokojone albo że powstały konkretne zobowiązania na ich pokrycie.

Innymi słowy: po ustaleniu ojcostwa sąd może zasądzić alimenty bieżące, a także określoną kwotę za okres wcześniejszy, ale nie na zasadzie prostego pomnożenia miesięcznych alimentów przez cztery lata. Zakres ewentualnego świadczenia zależy od dowodów, daty pozwu, przedawnienia oraz realnych potrzeb dziecka.

Co ma znaczenie dla wysokości alimentów?

Jeżeli ojcostwo biologicznego ojca zostanie ustalone prawnie, wysokość alimentów nie zależy od samego faktu ojcostwa, lecz od kryteriów z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd bada usprawiedliwione potrzeby dziecka, takie jak wyżywienie, mieszkanie, leczenie, edukacja, odzież, opieka, zajęcia dodatkowe i wypoczynek, a także możliwości zarobkowe i majątkowe ojca.

Na podstawie art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać w całości albo w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. Dlatego sąd bierze pod uwagę również to, który rodzic faktycznie opiekuje się dzieckiem na co dzień.

Co zrobić po otrzymaniu pozwu albo wezwania do zapłaty?

Jeżeli biologiczny ojciec otrzyma wezwanie do zapłaty alimentów albo pozew, powinien najpierw sprawdzić, czy w akcie urodzenia dziecka widnieje inny ojciec prawny. Jeżeli ojcem prawnym jest mąż matki, trzeba podnieść ten fakt w odpowiedzi na pozew, ponieważ ma on podstawowe znaczenie dla legitymacji do dochodzenia alimentów.

Jeżeli równolegle toczy się sprawa o zaprzeczenie ojcostwa albo o ustalenie ojcostwa, warto monitorować terminy i dowody, w tym wyniki badań DNA, dokumenty z akt stanu cywilnego oraz dowody dotyczące potrzeb dziecka. W sprawach o alimenty sąd może zabezpieczyć roszczenie na czas procesu, dlatego szybka reakcja na korespondencję z sądu jest bardzo ważna.

FAQ

Czy biologiczny ojciec musi płacić alimenty, jeśli dziecko ma ojca prawnego?

Co do zasady nie. Alimenty na podstawie art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciążają rodzica prawnego. Jeżeli działa domniemanie ojcostwa męża matki z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, najpierw trzeba je obalić.

Czy rozwód matki z mężem automatycznie usuwa ojcostwo męża?

Nie. Rozwód nie zmienia ojcostwa dziecka. Jeżeli dziecko urodziło się w czasie małżeństwa, ojcostwo męża matki trwa nadal, dopóki nie zostanie skutecznie zaprzeczone w postępowaniu sądowym.

Czy można żądać alimentów za cztery lata wstecz?

Nie działa tu automatyzm. Art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje trzyletnie przedawnienie roszczeń alimentacyjnych, a art. 137 § 2 tego kodeksu pozwala uwzględnić niezaspokojone potrzeby z okresu sprzed pozwu. Trzeba więc wykazać konkretne potrzeby lub zobowiązania, a nie tylko wskazać upływ czasu.

Czy prokurator może wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa po upływie terminów dla matki i męża?

Tak, art. 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego daje prokuratorowi taką możliwość, jeżeli wymaga tego dobro dziecka albo ochrona interesu społecznego. Prokurator ocenia jednak sprawę indywidualnie i nie ma obowiązku wniesienia pozwu na każde żądanie zainteresowanej osoby.

Czy można po prostu zrzec się ojcostwa?

Nie. Polskie prawo nie przewiduje prostego zrzeczenia się ojcostwa przez oświadczenie. Zmiana ojcostwa prawnego wymaga procedury przewidzianej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, w szczególności zaprzeczenia ojcostwa albo ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa, zależnie od sytuacji.

Podsumowanie

Jeżeli dziecko urodziło się w czasie małżeństwa matki, ojcem prawnym jest mąż matki na podstawie art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Biologiczny ojciec nie staje się automatycznie zobowiązany do alimentów. Najpierw trzeba skutecznie zaprzeczyć ojcostwu męża matki, a następnie ustalić ojcostwo biologicznego ojca.

Dopiero po takim ustaleniu można dochodzić alimentów od biologicznego ojca. Roszczenia za okres wcześniejszy podlegają jednak ograniczeniom wynikającym z art. 137 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dlatego żądanie alimentów za cztery lata wstecz wymaga szczegółowej analizy i dowodów.

Źródła

• art. 62 § 1-2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 63 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 69 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 70 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 72 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 84 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 86 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 133 § 1, art. 135 § 1-2 oraz art. 137 § 1-2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy