Skierowanie na badania i egzamin po zabraniu prawa jazdy

Przekroczenie 24 punktów karnych a zatrzymanie prawa jazdy

W przypadku kierowcy, który posiada prawo jazdy dłużej niż rok, kluczowy jest limit 24 punktów karnych. Przekroczenie tego limitu może uruchomić procedurę administracyjną przed starostą. Podstawą zatrzymania prawa jazdy jest art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy w razie przekroczenia przez kierowcę liczby 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego.

Jeżeli kierowca popełnił naruszenia w okresie jednego roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy, stosuje się surowsze zasady. Art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami przewiduje cofnięcie uprawnienia w razie przekroczenia przez takiego kierowcę liczby 20 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego.

W praktyce oznacza to, że trzeba odróżnić dwie sytuacje: kierowcę z prawem jazdy dłużej niż rok oraz kierowcę w pierwszym roku od uzyskania pierwszego prawa jazdy. W pytaniu chodzi o kierowcę, który przekroczył 24 punkty, więc zasadniczo mówimy o procedurze dotyczącej kierowcy z dłuższym stażem.

Egzamin po przekroczeniu punktów karnych

Kontrolne sprawdzenie kwalifikacji odbywa się w formie egzaminu państwowego. Wynika to z art. 49 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, który obejmuje osoby skierowane decyzją starosty na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Egzamin jest przeprowadzany według zasad właściwych dla danej kategorii prawa jazdy.

Jeżeli prawo jazdy zostało zatrzymane z powodu przekroczenia limitu punktów, kierowca nie odzyska dokumentu tylko dlatego, że od pierwszych punktów minął rok. Art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami stanowi, że zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.

W praktyce, gdy od zatrzymania prawa jazdy minął ponad rok, pozytywny egzamin staje się warunkiem zwrotu dokumentu. Jeżeli kierowca wykonał badania, ale nie przystąpił do egzaminu, starosta zasadniczo nie ma podstaw do zwrotu prawa jazdy, dopóki nie zostanie spełniony obowiązek dotyczący kwalifikacji.

Czy starosta musi wskazać termin egzaminu?

Sama decyzja starosty o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji nie musi wskazywać konkretnego dnia egzaminu w WORD. Termin egzaminu jest co do zasady ustalany organizacyjnie w toku procedury egzaminacyjnej, po wykonaniu czynności wymaganych do przystąpienia do egzaminu. Brak konkretnej daty egzaminu w decyzji nie oznacza więc automatycznie, że decyzja jest bezskuteczna albo że kierowca może żądać zwrotu prawa jazdy bez egzaminu.

Inną kwestią jest to, czy decyzja zawierała termin wykonania obowiązku albo prawidłowe pouczenie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ chce zastosować sankcję za niewykonanie obowiązku. Art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami przewiduje cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami w razie niepoddania się sprawdzeniu kwalifikacji, badaniu lekarskiemu, badaniu psychologicznemu albo kursowi reedukacyjnemu w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego, jeżeli obowiązek taki wynika z przepisów i decyzji organu.

Jeżeli decyzja była niejasna, nie zawierała terminu, została doręczona wadliwie albo kierowca nie został prawidłowo pouczony, może to mieć znaczenie w odwołaniu lub wniosku kierowanym do organu. Nie jest to jednak równoznaczne z automatycznym odzyskaniem prawa jazdy. W takiej sytuacji trzeba przeanalizować treść decyzji, datę jej doręczenia, pouczenie oraz to, czy decyzja stała się ostateczna.

Badania psychologiczne i lekarskie po zatrzymaniu prawa jazdy

Po przekroczeniu 24 punktów kierowca może zostać skierowany nie tylko na egzamin, lecz także na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu. Podstawą takiego obowiązku jest art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, który obejmuje kierowcę pojazdu silnikowego skierowanego przez starostę w razie przekroczenia liczby 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego.

Badanie lekarskie jest inną instytucją. Art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami przewiduje badanie lekarskie m.in. wobec osoby skierowanej decyzją starosty w przypadkach określonych w ustawie, w szczególności gdy istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić, czy skierowanie dotyczyło badania psychologicznego, lekarskiego, czy obu rodzajów badań.

W języku potocznym badania psychologiczne kierowców często określa się jako badania psychotechniczne. Jeżeli kierowca nie wykona takich badań albo uzyska orzeczenie negatywne, może to blokować zwrot prawa jazdy niezależnie od egzaminu.

Czy punkty karne kasują się po roku?

Obecnie zasady usuwania punktów z ewidencji wynikają z art. 98 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz z przepisów wykonawczych dotyczących ewidencji kierujących naruszających przepisy ruchu drogowego. Co do zasady punkty nie działają tak, że samo odczekanie od pierwszego naruszenia zawsze zamyka postępowanie i automatycznie przywraca prawo jazdy. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy doszło do przekroczenia limitu, czy organ wszczął postępowanie, czy wydano decyzję oraz czy decyzja jest ostateczna.

Jeżeli punkty zostały już usunięte z ewidencji przed wydaniem decyzji, może powstać argument, że organ powinien ponownie zweryfikować przesłanki skierowania lub zatrzymania prawa jazdy. Jeżeli jednak decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy i skierowaniu na egzamin jest ostateczna, samo późniejsze usunięcie punktów z ewidencji zwykle nie wystarczy do odzyskania dokumentu bez wykonania obowiązków wynikających z decyzji.

Warto też pamiętać, że szkolenie zmniejszające liczbę punktów nie zawsze pomoże. Art. 98a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami przewiduje możliwość zmniejszenia liczby punktów po odbyciu odpłatnego szkolenia, ale nie jest to sposób na uniknięcie skutków przekroczenia limitu, gdy do przekroczenia już doszło i procedura została uruchomiona.

Jak odzyskać prawo jazdy po skierowaniu na egzamin?

Najpierw trzeba ustalić, jakie decyzje zostały wydane: decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy, decyzja o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, decyzja o skierowaniu na badanie psychologiczne albo lekarskie, ewentualnie decyzja o cofnięciu uprawnień. Każda z nich może mieć inne skutki i inne terminy zaskarżenia.

Jeżeli decyzja jest prawidłowa i ostateczna, praktyczna ścieżka wygląda następująco:

• wykonać wymagane badania psychologiczne lub lekarskie, jeżeli zostały wskazane w decyzji,
• uzyskać wymagany profil lub dokumenty niezbędne do egzaminu w wydziale komunikacji,
• zapisać się na egzamin państwowy w WORD w zakresie wymaganej kategorii,
• po pozytywnym wyniku dopilnować przekazania informacji do organu,
• złożyć wniosek o zwrot prawa jazdy i uiścić wymaganą opłatę ewidencyjną, jeżeli organ jej żąda.

Jeżeli natomiast kierowca uważa, że decyzja była wadliwa, trzeba działać procesowo. Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Termin wniesienia odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Co w opisanej sytuacji?

Jeżeli kierowca wykonał badania, ale nie przystąpił do egzaminu po zatrzymaniu prawa jazdy za przekroczenie 24 punktów, szansa na odzyskanie prawa jazdy wyłącznie na podstawie upływu czasu jest niewielka. Art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami wiąże zwrot zatrzymanego prawa jazdy z ustaniem przyczyny zatrzymania, a po upływie okresu przekraczającego rok od zatrzymania dodatkowo z pozytywnym wynikiem kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.

Brak wskazania konkretnej daty egzaminu w skierowaniu nie usuwa obowiązku zdania egzaminu. Może natomiast mieć znaczenie, jeżeli organ wyciąga wobec kierowcy dalej idące konsekwencje za niewykonanie obowiązku w terminie, którego faktycznie nie wyznaczono albo którego nie doręczono prawidłowo. Dlatego przed złożeniem wniosku o zwrot prawa jazdy warto uzyskać kopię akt z wydziału komunikacji i sprawdzić treść wszystkich decyzji.

FAQ

Czy po przekroczeniu 24 punktów zawsze trzeba zdawać egzamin?

Jeżeli starosta wydał decyzję o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, egzamin państwowy jest konieczny. Podstawą jest art. 49 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

Czy po roku punkty znikają i prawo jazdy wraca automatycznie?

Nie. Usunięcie punktów z ewidencji nie oznacza automatycznego zwrotu prawa jazdy, jeżeli wcześniej wydano decyzję o zatrzymaniu dokumentu lub skierowaniu na egzamin. Zwrot następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania, zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami.

Czy brak terminu egzaminu w decyzji starosty unieważnia skierowanie?

Nie zawsze. Decyzja nie musi wskazywać konkretnego dnia egzaminu w WORD. Jeżeli jednak organ chce ukarać kierowcę za niewykonanie obowiązku w terminie, trzeba sprawdzić, czy termin został prawidłowo wyznaczony i doręczony.

Czy wykonanie badań wystarczy do odzyskania prawa jazdy?

Nie, jeżeli kierowca ma także obowiązek zdania egzaminu. Badania i egzamin to odrębne obowiązki. Wykonanie jednego z nich nie zastępuje drugiego.

Co zrobić, gdy decyzja starosty jest nieprawidłowa?

Od decyzji starosty można wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, na podstawie art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Po upływie tego terminu trzeba rozważyć nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji, ale zależy to od konkretnych wad sprawy.

Źródła

• Art. 49 ust. 1 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 5, art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. b, art. 98, art. 98a, art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, art. 103 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• Art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1018/15.