Pożyczka od rodziców na budowę domu a małżonek i PCC

Na czym polega umowa pożyczki od rodziców?

Umowa pożyczki została uregulowana w art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Przy pożyczce pieniędzy od rodziców najważniejsze jest więc określenie: kto pożycza, komu pożycza, jaką kwotę, kiedy pieniądze mają zostać przekazane i w jakim terminie mają zostać zwrócone. Umowa może być nieodpłatna, czyli bez odsetek, albo odpłatna, czyli z odsetkami. Jeżeli strony chcą pożyczki nieoprocentowanej, warto napisać to wprost w umowie.

Przy kwocie 100 000 zł nie należy poprzestawać na ustnych ustaleniach. Art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. Forma dokumentowa wynika z art. 77² Kodeksu cywilnego i polega na złożeniu oświadczenia w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. W praktyce najlepszym rozwiązaniem jest klasyczna umowa pisemna z podpisami stron oraz przelew bankowy opisany jako pożyczka.

Czy trzeba sporządzić jedną umowę, czy dwie osobne umowy z rodzicami?

Jeżeli rodzice pozostają w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej i pieniądze pochodzą z ich majątku wspólnego, co wynika z zasad określonych w art. 31 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, wystarczy jedna umowa pożyczki. W takiej umowie oboje rodzice powinni zostać wskazani jako pożyczkodawcy.

W umowie można dodać postanowienie, że środki pochodzą z majątku wspólnego rodziców. Nie ma potrzeby sztucznego dzielenia pożyczki na dwie umowy po 50 000 zł, jeżeli w rzeczywistości rodzice udzielają jej wspólnie z majątku objętego wspólnością ustawową. Dwie umowy mogą mieć sens tylko wtedy, gdy każde z rodziców pożycza pieniądze ze swojego majątku osobistego, na przykład z pieniędzy odziedziczonych albo otrzymanych w darowiźnie wyłącznie przez jedno z nich.

Czy mąż córki powinien podpisać umowę pożyczki?

To zależy od tego, kto ma być dłużnikiem rodziców. Jeżeli pożyczkobiorcami mają być córka i jej mąż, oboje powinni podpisać umowę jako biorący pożyczkę. Wtedy oboje odpowiadają wobec rodziców za zwrot pożyczki na zasadach wynikających z umowy oraz z przepisów Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach.

Jeżeli pożyczkobiorcą ma być tylko córka, mąż nie musi być stroną umowy. Może jednak podpisać odrębne oświadczenie, że wyraża zgodę na zaciągnięcie przez żonę zobowiązania. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli natomiast małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka, art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ogranicza możliwość dochodzenia należności przez wierzyciela. Wierzyciel może wtedy żądać zaspokojenia przede wszystkim z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę, z dochodów z innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z praw wymienionych w tym przepisie.

W praktyce są trzy warianty:

Pożyczka na budowę domu a majątek wspólny małżonków

Jeżeli między małżonkami nie zawarto umowy majątkowej małżeńskiej, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa. Wynika to z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do majątku wspólnego należą w szczególności przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje przykładowo, że do majątku wspólnego należą pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego i osobistego, środki na rachunkach emerytalnych oraz kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie ZUS.

Z kolei art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia składniki majątku osobistego każdego z małżonków. Są to między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej, a także przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Przy budowie domu trzeba dodatkowo pamiętać o zasadzie wynikającej z art. 48 Kodeksu cywilnego oraz art. 191 Kodeksu cywilnego. Budynek co do zasady stanowi część składową gruntu, a własność nieruchomości rozciąga się na jej części składowe. Dlatego znaczenie ma to, do kogo należy działka. Jeżeli działka należy do majątku wspólnego małżonków, dom zwykle będzie elementem majątku wspólnego. Jeżeli działka należy wyłącznie do jednego małżonka, budynek co do zasady również będzie związany z jego nieruchomością, a drugi małżonek może mieć roszczenia o rozliczenie nakładów.

Podatek PCC od pożyczki od rodziców

Umowa pożyczki pieniędzy podlega co do zasady podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, a przy umowie pożyczki ciąży na biorącym pożyczkę na podstawie art. 4 pkt 7 ustawy o PCC.

Stawka PCC od pożyczki wynosi 0,5% podstawy opodatkowania, co wynika z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC. Deklarację PCC-3 składa się, a podatek wpłaca, w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o PCC.

W przypadku pożyczki od rodziców bardzo ważne jest jednak zwolnienie. Art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o PCC zwalnia z podatku pożyczki udzielane osobom wymienionym w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, jeżeli pożyczkobiorca złoży deklarację PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy oraz udokumentuje otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek w banku, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.

Do osób wymienionych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn należą między innymi małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Córka jest więc objęta tym zwolnieniem w relacji do rodziców. Zięć nie jest jednak wymieniony w art. 4a tej ustawy. Jeżeli więc współpożyczkobiorcą ma być mąż córki, warto przed podpisaniem umowy ustalić skutki podatkowe i ewentualnie rozważyć konstrukcję, w której pożyczkobiorcą jest córka, a mąż składa zgodę na zobowiązanie.

Co powinna zawierać dobra umowa pożyczki od rodziców?

Umowa pożyczki od rodziców na budowę domu powinna być prosta, ale precyzyjna. W szczególności warto ująć w niej następujące elementy:

• dane rodziców jako pożyczkodawców oraz dane pożyczkobiorcy albo pożyczkobiorców,
• informację, czy pieniądze pochodzą z majątku wspólnego rodziców,
• kwotę pożyczki zapisaną liczbowo i słownie,
• termin i sposób przekazania pieniędzy, najlepiej przelewem bankowym,
• cel pożyczki, na przykład budowa domu, jeżeli strony chcą go wskazać,
• termin zwrotu albo harmonogram spłat,
• informację, czy pożyczka jest nieoprocentowana, czy oprocentowana,
• zasady wcześniejszej spłaty, jeżeli strony chcą je uregulować,
• podpisy wszystkich stron oraz ewentualną zgodę małżonka pożyczkobiorcy.

Jeżeli strony ustalają odsetki, muszą pamiętać o ograniczeniach ustawowych. Art. 359 § 2¹ Kodeksu cywilnego przewiduje maksymalną wysokość odsetek kapitałowych, a art. 481 § 2¹ Kodeksu cywilnego przewiduje maksymalną wysokość odsetek za opóźnienie. Jeżeli pożyczka ma być nieoprocentowana, można zastrzec jedynie odsetki za opóźnienie w razie braku terminowego zwrotu, przy czym również one nie mogą przekraczać limitu z art. 481 § 2¹ Kodeksu cywilnego.

Czy projekt umowy pożyczki jest poprawny?

Bez analizy konkretnego projektu można wskazać, że poprawna umowa pożyczki od rodziców powinna jasno rozstrzygać dwie kwestie: kto jest dłużnikiem oraz jaki jest status podatkowy pożyczki. Jeżeli umowa ma być zawarta wyłącznie między rodzicami a córką, mąż nie powinien być wpisany jako pożyczkobiorca, lecz może podpisać odrębne oświadczenie o zgodzie na zaciągnięcie zobowiązania.

Jeżeli natomiast mąż ma być współdłużnikiem i ma odpowiadać bezpośrednio wobec rodziców, powinien wystąpić w umowie jako pożyczkobiorca. Wtedy trzeba jednak osobno ocenić PCC, ponieważ jego sytuacja wobec teściów różni się od sytuacji córki wobec rodziców.

FAQ

Podsumowanie

Przy pożyczce 100 000 zł od rodziców na budowę domu najczęściej wystarczy jedna umowa, jeżeli środki pochodzą z majątku wspólnego rodziców. Najważniejsze jest prawidłowe wskazanie stron umowy, przemyślenie roli małżonka pożyczkobiorcy, wykonanie przelewu bankowego oraz terminowe złożenie PCC-3, jeżeli pożyczkobiorca korzysta ze zwolnienia podatkowego.

Jeżeli celem jest pożyczka dla córki i jednoczesne zabezpieczenie możliwości dochodzenia spłaty z majątku wspólnego małżonków, praktycznym rozwiązaniem może być umowa pożyczki zawarta z córką oraz pisemna zgoda męża na zaciągnięcie zobowiązania. Jeżeli natomiast mąż ma odpowiadać bezpośrednio jako dłużnik, powinien być pożyczkobiorcą, ale wtedy trzeba dokładniej sprawdzić skutki podatkowe.

Źródła

• Art. 720 § 1 i § 2, art. 77², art. 359 § 2¹, art. 481 § 1, § 2 i § 2¹, art. 48 oraz art. 191 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 31 § 1 i § 2, art. 33 oraz art. 41 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 7, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 9 pkt 10 lit. b i lit. c oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 4a ust. 1 oraz art. 14 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.