Rów w drodze gminnej – czy gmina potrzebuje zgody sąsiadów?

Rów przydrożny czy melioracyjny – dlaczego to ważne?

Najpierw trzeba ustalić, gdzie dokładnie ma powstać rów. Jeżeli znajduje się w granicach pasa drogowego drogi gminnej, zwykle będzie traktowany jako element odwodnienia drogi, a więc urządzenie związane z drogą. Pas drogowy to wydzielony liniami rozgraniczającymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym jest lub będzie usytuowana droga.

Jeżeli natomiast rów ma być wykonany poza pasem drogowym, na prywatnym gruncie, gmina nie może oprzeć się wyłącznie na tym, że inwestycja ma rozwiązać problem zalewania drogi albo pola. Musi mieć tytuł prawny do wejścia na cudzą nieruchomość albo zastosować właściwą procedurę administracyjną przewidzianą dla danej inwestycji.

W praktyce spór często dotyczy nie samego zamiaru odwodnienia drogi, lecz granicy pasa drogowego, przebiegu rowu, miejsca odprowadzenia wody oraz wpływu inwestycji na dojazd do działki. Dlatego przed rozpoczęciem sporu warto zażądać od gminy mapy z oznaczeniem pasa drogowego, projektu odwodnienia oraz informacji, czy wydano pozwolenie wodnoprawne.

Czy gmina musi mieć pozwolenie wodnoprawne na rów?

Co do zasady tak, jeżeli chodzi o wykonanie nowego rowu albo przebudowę, rozbudowę, odbudowę, rozbiórkę lub likwidację rowu jako urządzenia wodnego. Aktualne Prawo wodne zalicza do urządzeń wodnych m.in. kanały i rowy, a art. 389 tej ustawy wskazuje, że pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na wykonanie urządzeń wodnych.

Pozwolenie wodnoprawne wydają obecnie właściwe jednostki Wód Polskich, najczęściej dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, a w sprawach wskazanych w ustawie dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich albo minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Nie jest więc aktualne dawne uproszczenie, że typowym organem jest starosta.

Do wniosku o pozwolenie dołącza się operat wodnoprawny. Z punktu widzenia właściciela sąsiedniej działki szczególnie istotna jest część graficzna operatu, ponieważ powinna pokazywać plan urządzeń wodnych oraz zasięg oddziaływania planowanego korzystania z wód lub planowanych urządzeń.

Nie każde działanie przy rowie oznacza jednak automatycznie konieczność uzyskania nowego pozwolenia. Inaczej ocenia się zwykłe utrzymanie istniejącego urządzenia, np. odmulenie lub usunięcie zatorów, a inaczej wykonanie nowego rowu, pogłębienie go w sposób zmieniający stosunki wodne, przeniesienie przebiegu rowu albo wykonanie nowego wylotu wód opadowych.

Czy potrzebne jest pozwolenie na budowę albo zgłoszenie?

Prawo budowlane trzeba oceniać osobno od Prawa wodnego. To, że dana inwestycja nie wymaga pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, nie oznacza jeszcze, że można ją wykonać bez pozwolenia wodnoprawnego.

Aktualnie art. 29 Prawa budowlanego przewiduje zwolnienie dla budowy obiektów budowlanych będących urządzeniami melioracji wodnych. W praktyce może to oznaczać brak obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę i brak zgłoszenia dla typowych urządzeń melioracyjnych. Nadal jednak trzeba sprawdzić, czy planowany rów jest urządzeniem melioracji wodnych, elementem odwodnienia drogi, częścią większej przebudowy drogi, przepustem, wylotem kanalizacji deszczowej albo inną robotą wymagającą dodatkowych formalności.

Jeżeli inwestycja obejmuje również przebudowę drogi, wykonanie przepustu, zmianę zjazdu, roboty na obszarze zabytkowym, obszar Natura 2000 lub przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, formalności mogą być szersze. W takich sprawach decyduje konkretny zakres projektu, a nie sama nazwa użyta przez gminę.

Czy właściciele sąsiednich działek muszą wyrazić zgodę?

Sama zgoda właścicieli sąsiednich działek nie jest wymagana tylko dlatego, że rów ma przebiegać w drodze gminnej lub przy tej drodze. Jeżeli roboty mieszczą się w pasie drogowym, nie zajmują prywatnego gruntu i nie oddziałują na sąsiednie nieruchomości, gmina nie musi uzyskiwać zgody każdego właściciela pola położonego przy drodze.

Inaczej jest wtedy, gdy planowane urządzenie wodne może oddziaływać na grunt sąsiada. Zgodnie z art. 401 ust. 1 Prawa wodnego stroną postępowania w sprawie pozwolenia wodnoprawnego jest wnioskodawca oraz podmioty, na które będzie oddziaływać zamierzone korzystanie z wód, albo podmioty znajdujące się w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych.

Właściciel działki sąsiedniej powinien więc zostać dopuszczony do postępowania, jeżeli rów może wpływać na jego grunt, np. przez skierowanie wody na działkę, podtopienia, odcięcie dojazdu, zmianę poziomu wód, konieczność wykonania przepustu albo ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. W takim postępowaniu strona ma prawo zapoznać się z aktami, zgłaszać uwagi, składać wnioski dowodowe i wypowiedzieć się przed wydaniem decyzji.

Jeżeli liczba stron przekracza 10, zawiadomienia mogą być dokonywane w drodze obwieszczeń. To ważne praktycznie: brak listu poleconego do każdego właściciela nie zawsze oznacza wadę postępowania, jeżeli organ prawidłowo zastosował obwieszczenie.

Dostęp do drogi, zjazd i przepust

Osobnym problemem jest dostęp do drogi gminnej. Zgodnie z ustawą o drogach publicznych budowa lub przebudowa zjazdu należy zasadniczo do właściciela albo użytkownika nieruchomości przyległej do drogi, po uzyskaniu zezwolenia zarządcy drogi. Jeżeli jednak zjazd dotychczas istniał, a jego budowa lub przebudowa jest konieczna w związku z budową albo przebudową drogi, obowiązek ten obciąża zarządcę drogi.

Utrzymywanie zjazdów, łącznie z przepustami pod zjazdami, należy do właścicieli lub użytkowników gruntów przyległych do drogi. Nie oznacza to jednak, że gmina może przy okazji wykonania rowu odwadniającego faktycznie odciąć działkę od istniejącego dojazdu. Jeżeli prace gminy powodują likwidację albo istotne utrudnienie dotychczasowego zjazdu, trzeba żądać wskazania podstawy prawnej, projektu organizacji prac oraz sposobu zapewnienia dojazdu.

Jeżeli część drogi została zaorana, zwężona, zasypana śmieciami albo samowolnie rozkopana, mogą wchodzić w grę także przepisy porządkowe i wykroczeniowe. Kodeks wykroczeń przewiduje odpowiedzialność m.in. za zaorywanie albo zwężanie pasa drogowego oraz za uszkadzanie rowów, skarp nasypów lub wykopów albo samowolne rozkopywanie drogi publicznej.

Co zrobić, gdy rów powstał bez wymaganych decyzji?

Właściciel sąsiedniej nieruchomości powinien działać dokumentacyjnie, a nie wyłącznie ustnie. W pierwszej kolejności warto złożyć do gminy wniosek o udostępnienie informacji: czy rów znajduje się w pasie drogowym, na jakiej podstawie zaplanowano prace, czy istnieje projekt odwodnienia, czy wydano pozwolenie wodnoprawne oraz kto jest organem prowadzącym sprawę.

Następnie można zwrócić się do właściwej jednostki Wód Polskich o informację, czy dla danego rowu, przebudowy rowu, przepustu albo odprowadzenia wód opadowych wydano pozwolenie wodnoprawne. Jeżeli decyzja została wydana, warto ustalić, czy nieruchomość właściciela znajdowała się w zasięgu oddziaływania urządzenia i czy właściciel był prawidłowo zawiadomiony.

Jeżeli właściciel powinien być stroną postępowania, a bez swojej winy nie brał w nim udziału, może wchodzić w grę wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego. Termin i tryb zależą od tego, kiedy właściciel dowiedział się o decyzji oraz w jaki sposób organ prowadził zawiadomienia.

Gdy problem polega na zmianie kierunku odpływu wody i szkodach na gruncie, trzeba rozważyć także tryb dotyczący zmiany stosunków wodnych na gruncie. W takich sprawach istotne są dowody: zdjęcia po opadach, mapy wysokościowe, opinia geodety lub hydrologa, dokumentacja poprzedniego przebiegu rowu oraz korespondencja z gminą.

FAQ

Czy gmina musi pytać sąsiadów o zgodę na rów w drodze?

Nie zawsze. Jeżeli rów powstaje w pasie drogowym, nie wchodzi na cudzy grunt i nie oddziałuje na sąsiednie nieruchomości, zgoda właścicieli działek sąsiednich zwykle nie jest wymagana. Jeżeli jednak rów wpływa na ich grunty, właściciele mogą być stronami postępowania wodnoprawnego.

Kto wydaje pozwolenie wodnoprawne na rów?

Pozwolenia wodnoprawne wydają właściwe organy Wód Polskich, najczęściej dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich. W niektórych sprawach właściwy może być dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich albo minister właściwy do spraw gospodarki wodnej.

Czy pozwolenie wodnoprawne pozwala gminie wejść na prywatny grunt?

Nie. Pozwolenie wodnoprawne nie zastępuje prawa do nieruchomości. Jeżeli prace mają być prowadzone na prywatnej działce, gmina musi mieć odrębną podstawę prawną do korzystania z tego gruntu.

Co zrobić, gdy rów odcina wjazd na działkę?

Należy pisemnie zgłosić sprawę zarządcy drogi i zażądać wskazania podstawy prawnej prac oraz sposobu zapewnienia dojazdu. Jeżeli chodzi o istniejący zjazd, trzeba ustalić, czy jego przebudowa była związana z budową albo przebudową drogi, bo wtedy obowiązki zarządcy drogi mogą być szersze.

Czy czyszczenie istniejącego rowu wymaga pozwolenia wodnoprawnego?

Zwykłe utrzymanie istniejącego rowu, np. usunięcie namułu lub zatorów, może być oceniane inaczej niż wykonanie nowego rowu albo istotna przebudowa. Jeżeli prace zmieniają parametry rowu, kierunek odpływu wody lub wpływają na sąsiednie działki, warto uzyskać stanowisko Wód Polskich.

Podsumowanie

Gmina może wykonać rów odwadniający w drodze gminnej albo w pasie drogowym, ale musi działać zgodnie z przepisami o drogach publicznych, Prawem wodnym i – zależnie od zakresu robót – Prawem budowlanym. Najważniejsze jest ustalenie, czy rów mieści się w pasie drogowym, czy stanowi urządzenie wodne, czy wymaga pozwolenia wodnoprawnego oraz czy oddziałuje na działki sąsiednie.

Właściciel sąsiedniego gruntu nie zawsze musi wyrażać zgodę, ale powinien mieć możliwość udziału w postępowaniu, jeżeli planowany rów wpływa na jego nieruchomość. Jeżeli rów blokuje zjazd, kieruje wodę na działkę albo powstał bez wymaganej decyzji, warto działać szybko i pisemnie żądać dokumentów od gminy oraz właściwej jednostki Wód Polskich.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne – Dz.U. 2017 poz. 1566
2. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – Dz.U. 1985 nr 14 poz. 60
3. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane – Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414
4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń – Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114
5. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168
6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 września 2010 r., IV SA/Wa 1005/10
7. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 kwietnia 2010 r., IV SA/Wa 47/10