Zaniedbany rów przy drodze gminnej – jak zmusić gminę do działania?

Kto odpowiada za zaniedbany rów przy działce?

Nie każdy rów przy granicy działki automatycznie należy do gminy. Najpierw trzeba ustalić, czy jest to element odwodnienia drogi publicznej, urządzenie wodne, rów melioracyjny albo rów położony na gruncie prywatnym. Od tego zależy, do kogo kierować żądanie.

Jeżeli rów służy odwodnieniu drogi publicznej, znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 tej ustawy zarządcami dróg są odpowiednio: dla dróg gminnych – wójt, burmistrz albo prezydent miasta, dla dróg powiatowych – zarząd powiatu, dla dróg wojewódzkich – zarząd województwa, a dla dróg krajowych – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Z kolei art. 20 pkt 4, 10 i 11 ustawy o drogach publicznych nakłada na zarządcę obowiązki utrzymania nawierzchni, chodników, obiektów inżynierskich, urządzeń zabezpieczających ruch i innych urządzeń związanych z drogą, a także wykonywania robót interwencyjnych, utrzymaniowych i zabezpieczających.

W praktyce oznacza to, że jeśli rów odbiera wodę z jezdni lub przepustu drogowego, pismo zwykle należy kierować do zarządcy danej drogi, a nie zawsze do samej gminy jako właściciela gruntu.

Jakie przepisy chronią właściciela zalewanej nieruchomości?

Najważniejszą podstawą z zakresu prawa wodnego jest art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. Przepis ten stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich ani odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Jeżeli skutkiem zaniedbania rowu jest regularne kierowanie wody na Pana/Pani działkę, można powołać także przepisy ochrony własności. Zgodnie z art. 144 Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę. Natomiast art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego daje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń, gdy własność jest naruszana w inny sposób niż przez odebranie władania rzeczą.

W sprawach zalewania nieruchomości te przepisy stosuje się łącznie: Prawo wodne pokazuje zakaz szkodliwego kierowania odpływu, a Kodeks cywilny pozwala domagać się usunięcia skutków naruszenia i zapobieżenia kolejnym podtopieniom.

Czy brak czyszczenia rowu może być uznany za bezprawne naruszenie?

Tak, ale zawsze wymaga to odniesienia do konkretnego stanu faktycznego. Sam fakt istnienia rowu jeszcze nie przesądza o odpowiedzialności gminy lub zarządcy drogi. Trzeba wykazać, że:

• rów lub urządzenie odwadniające powinno być utrzymywane przez określony podmiot,
• jest zaniedbane, niedrożne albo wadliwie wykonane,
• to właśnie ta niedrożność powoduje przelewanie się wody na działkę,
• dochodzi do realnego naruszenia własności lub szkody.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że oddziaływanie wody na sąsiedni grunt może stanowić tzw. immisję. W tym kontekście nadal przywołuje się m.in. wyrok SN z 21.01.1976 r., III CRN 367/75, uchwałę SN z 07.08.1985 r., III CZP 45/85, oraz wyrok SN z 18.06.1998 r., II CKU 6/98. Orzeczenia te nie dotyczą dokładnie każdego rowu przy drodze, ale potwierdzają ogólną zasadę, że doprowadzenie do podtopienia sąsiedniej nieruchomości może naruszać prawo własności.

Jeżeli problem wynika z inwestycji drogowej, źle wykonanego odwodnienia, przepustu albo zmienionego ukształtowania terenu, warto równolegle sprawdzić, czy nie zachodzi także odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych z art. 415 Kodeksu cywilnego lub odpowiedzialność jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej na podstawie art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego. To jednak zależy od dowodów i od tego, czy doszło już do wymiernej szkody.

Jakie działania podjąć krok po kroku?

Najbezpieczniej działać etapami:

Jak napisać skuteczne wezwanie do gminy lub zarządcy drogi?

W piśmie warto wskazać konkretnie:

• położenie nieruchomości i odcinka rowu,
• na czym polega problem – np. zamulenie, zarośnięcie, niedrożny przepust, cofanie wody z drogi,
• kiedy i jak często dochodzi do zalewania,
• jakie szkody lub utrudnienia już wystąpiły,
• żądanie oczyszczenia, udrożnienia, naprawy lub przebudowy urządzenia,
• termin na podjęcie działań, np. 7 albo 14 dni,
• podstawę prawną: art. 20 ustawy o drogach publicznych, art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.

Warto również zażądać pisemnej odpowiedzi oraz wskazać, że brak reakcji spowoduje skierowanie sprawy do organów nadzoru i dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

Co zrobić, gdy gmina nie reaguje?

Jeżeli pismo pozostanie bez odpowiedzi albo urząd ograniczy się do ogólników, można podjąć kilka równoległych działań.

Po pierwsze, można wnieść skargę na działanie lub bezczynność organu do rady gminy na podstawie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, jeżeli problem dotyczy wykonywania zadań przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Po drugie, jeśli sprawa dotyczy urządzeń wodnych, stosunków wodnych albo nielegalnego odprowadzania wód, warto zawiadomić właściwy miejscowo organ Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. W zależności od sytuacji może mieć znaczenie tryb administracyjny z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, który przewiduje możliwość wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, gdy nastąpiła szkodliwa zmiana stanu wody na gruncie. W praktyce zastosowanie tego przepisu zależy od tego, kto i w jaki sposób doprowadził do zmiany stanu wody oraz czy organ uzna, że są przesłanki do ingerencji.

Po trzecie, można wystąpić do sądu cywilnego z roszczeniem negatoryjnym na podstawie art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego, żądając usunięcia naruszeń i zaniechania ich na przyszłość.

Jeżeli doszło już do szkody majątkowej, np. zalania piwnicy, uszkodzenia ogrodzenia, podmycia podjazdu lub zniszczenia nasadzeń, można dodatkowo dochodzić odszkodowania. W takim przypadku trzeba wykazać wysokość szkody i związek przyczynowy.

Czy można powoływać się na warunki techniczne budynków?

Ostrożnie. W starszych opracowaniach często przywoływano ogólnie rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W sprawach dotyczących rowu odwadniającego przy drodze nie zawsze jest to najlepsza i najtrafniejsza podstawa prawna. Kluczowe są zwykle przepisy Prawa wodnego, ustawy o drogach publicznych oraz Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jednak problem wynika z realizacji inwestycji budowlanej, utwardzenia terenu lub niewłaściwego odwodnienia działki czy obiektu, wtedy przepisy techniczno-budowlane mogą mieć znaczenie pomocnicze. Trzeba jednak powiązać je z konkretnym stanem faktycznym i rodzajem obiektu.

Jakie dowody warto przygotować?

Im lepiej udokumentowany problem, tym większa szansa na skuteczną interwencję. W praktyce przydają się:

• zdjęcia i nagrania pokazujące stan rowu przed deszczem i w czasie opadów,
• daty podtopień oraz informacje o intensywności opadów,
• mapa ewidencyjna lub zasadnicza z zaznaczeniem rowu i działki,
• korespondencja z urzędem, zarządcą drogi lub wykonawcą robót,
• rachunki i kosztorysy napraw,
• opinia fachowca, jeżeli spór dotyczy przyczyn zalewania,
• oświadczenia sąsiadów albo innych osób, które widziały przebieg zdarzeń.

W trudniejszych sprawach, zwłaszcza gdy urząd zaprzecza związkom między rowem a zalewaniem, bardzo pomocna bywa opinia hydrotechniczna lub budowlana.

FAQ

Czy zawsze trzeba pisać do gminy?

Nie. Jeżeli woda spływa z drogi powiatowej, wojewódzkiej lub krajowej, właściwy może być inny zarządca drogi. Najpierw trzeba ustalić kategorię drogi i status rowu.

Czy mogę żądać samego czyszczenia rowu?

Można tego żądać, ale czasem problem wymaga nie tylko czyszczenia, lecz także naprawy przepustu, pogłębienia rowu, przebudowy odwodnienia albo wykonania dodatkowych zabezpieczeń.

Czy mogę domagać się odszkodowania za zalanie działki?

Tak, jeśli powstała szkoda i da się wykazać jej wysokość oraz związek przyczynowy między zaniedbaniem a zalaniem. W praktyce potrzebne są dowody szkody i odpowiedzialności konkretnego podmiotu.

Czy Wody Polskie mogą nakazać usunięcie problemu?

W niektórych sprawach tak, zwłaszcza gdy chodzi o szkodliwą zmianę stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Zakres ingerencji zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i ustaleń organu.

Czy ustne zgłoszenie w urzędzie wystarczy?

Nie warto na nim poprzestawać. Dla celów dowodowych najlepiej złożyć pismo na dziennik podawczy, przez ePUAP albo listem poleconym i zachować potwierdzenie złożenia.

Podsumowanie

Jeżeli zaniedbany rów lub wadliwe odwodnienie drogi powoduje zalewanie nieruchomości, właściciel nie jest bezradny. Najważniejsze to ustalić właściwy podmiot odpowiedzialny za utrzymanie urządzenia, zgromadzić dowody i skierować formalne wezwanie oparte na konkretnych przepisach: art. 20 ustawy o drogach publicznych, art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne oraz art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Gdy problem nie zostanie usunięty, możliwe są dalsze kroki administracyjne i cywilne, a w razie szkody także roszczenie o odszkodowanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne – Dz.U. 2017 poz. 1566
2. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – Dz.U. 1985 nr 14 poz. 60
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168
5. Wyrok SN z 21.01.1976 r., III CRN 367/75; uchwała SN z 07.08.1985 r., III CZP 45/85; wyrok SN z 18.06.1998 r., II CKU 6/98.