Zatrudnienie lektora z Wielkiej Brytanii w Polsce po Brexicie

Jak wygląda dziś sytuacja obywatela Wielkiej Brytanii w Polsce?

Po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej obywatel Wielkiej Brytanii co do zasady jest dla polskich przepisów cudzoziemcem z państwa trzeciego. Wyjątkiem są osoby korzystające z ochrony praw wynikających z Umowy o wystąpieniu, o których mowa w art. 87 ust. 1 pkt 9a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jeżeli jednak chodzi o nowo przyjeżdżającego lektora z Wielkiej Brytanii, najczęściej trzeba stosować zwykłe zasady dotyczące pobytu i pracy cudzoziemców spoza UE.

To oznacza, że trzeba oddzielnie ocenić dwie kwestie: legalność pobytu oraz legalność pracy. Dopiero spełnienie obu warunków pozwala na zgodne z prawem zatrudnienie.

Jeśli chcesz szerzej sprawdzić zasady wjazdu i pobytu po Brexicie, zobacz także: pobyt obywatela UK.

Czy lektor z Wielkiej Brytanii może pracować w Polsce podczas pobytu bezwizowego?

Sam pobyt bezwizowy nie daje prawa do pracy. Ruch bezwizowy pozwala co do zasady na pobyt do 90 dni w każdym 180-dniowym okresie na obszarze Schengen, ale wykonywanie pracy wymaga dodatkowej podstawy prawnej.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 12 lit. f ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy cudzoziemiec może wykonywać pracę w Polsce, jeżeli posiada zezwolenie na pracę i jednocześnie przebywa w Polsce m.in. w ramach ruchu bezwizowego. To bardzo ważne: pobyt bezwizowy może wystarczyć jako tytuł pobytowy do pracy, ale tylko razem z ważnym zezwoleniem na pracę albo inną podstawą zwalniającą z obowiązku jego posiadania.

W praktyce oznacza to, że obywatel Wielkiej Brytanii przebywający w Polsce turystycznie albo odwiedzający znajomych nie może po prostu zacząć pracy na podstawie samej umowy-zlecenia. Umowa jest tylko formą zatrudnienia. Nie zastępuje zezwolenia na pracę ani zezwolenia pobytowego.

Czy można zawrzeć z takim lektorem umowę-zlecenie?

Tak, umowa-zlecenie jest dopuszczalna, ale wyłącznie wtedy, gdy cudzoziemiec ma legalną podstawę do wykonywania pracy. Może to być na przykład:

• zezwolenie na pracę wydane na rzecz konkretnego podmiotu powierzającego pracę,
• zezwolenie na pobyt czasowy i pracę wydane na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
• inna podstawa ustawowa zwalniająca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, jeżeli w konkretnej sprawie rzeczywiście występuje.

Przy umowie-zleceniu trzeba też pamiętać o obowiązkach cywilnych i publicznoprawnych, w szczególności o minimalnej stawce godzinowej wynikającej z art. 8a ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, a także o obowiązkach zgłoszeniowych do ZUS i rozliczeniach podatkowych, jeśli dana umowa taki obowiązek rodzi.

Jak legalnie zatrudnić lektora z Wielkiej Brytanii na rok?

Przy planowanym zatrudnieniu na około rok najczęściej wchodzą w grę dwa rozwiązania:

Najbardziej praktyczne rozwiązanie zależy od momentu, w którym znajduje się cudzoziemiec. Jeżeli 90 dni pobytu bezwizowego zaraz upłynie, nie warto zwlekać z analizą dokumentów, bo termin złożenia wniosku ma ogromne znaczenie.

Zezwolenie na pracę – kiedy i na jakiej podstawie?

Zgodnie z art. 88a ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zezwolenie na pracę wydaje się na wniosek podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi. W typowej sytuacji szkoły językowej chodzi o zezwolenie typu A, czyli dla cudzoziemca wykonującego pracę na terytorium RP na podstawie umowy z podmiotem mającym siedzibę lub miejsce zamieszkania w Polsce.

Wniosek składa pracodawca do właściwego wojewody. Zezwolenie określa m.in. podmiot powierzający pracę, stanowisko lub rodzaj pracy, najniższe wynagrodzenie, wymiar czasu pracy albo liczbę godzin oraz okres ważności zezwolenia.

W wielu sprawach znaczenie ma również art. 88c tej samej ustawy, który reguluje warunki wydania zezwolenia. W zależności od rodzaju sprawy może pojawić się konieczność wykazania, że wynagrodzenie nie będzie niższe niż wynagrodzenie pracowników wykonujących porównywalną pracę, a niekiedy także obowiązek uzyskania informacji starosty, jeżeli w danym stanie faktycznym nie ma zastosowania wyłączenie.

Jeżeli Twoja sprawa dotyczy nie tylko obywatela Wielkiej Brytanii, ale szerzej zatrudnienia cudzoziemca w Polsce, zobacz też materiał o formalnościach dotyczących zezwolenie na pracę dla cudzoziemca.

Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę – kiedy jest lepsze?

Jeżeli lektor ma mieszkać w Polsce i pracować tutaj przez dłuższy czas, zwykle najbardziej kompleksowym rozwiązaniem jest zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, o którym mowa w art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. To tzw. zezwolenie jednolite.

Wniosek składa sam cudzoziemiec do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu. Do wniosku dołącza się m.in. dokumenty dotyczące celu pobytu, zatrudnienia, wynagrodzenia, miejsca zamieszkania i ubezpieczenia zdrowotnego, a pracodawca przygotowuje załącznik potwierdzający warunki pracy.

Takie zezwolenie jest wygodne, bo porządkuje jednocześnie pobyt i pracę. Trzeba jednak pamiętać, że decyzja jest związana z konkretnym pracodawcą i konkretnymi warunkami zatrudnienia. Zmiana istotnych warunków może wymagać zmiany zezwolenia albo nowego postępowania.

Czy złożenie wniosku przed upływem 90 dni wystarczy?

Jeżeli cudzoziemiec złoży wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w czasie legalnego pobytu i wniosek nie zawiera braków formalnych albo braki zostaną uzupełnione w terminie, jego pobyt w Polsce uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Wynika to z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

To jednak nie oznacza automatycznie, że zawsze wolno mu w tym czasie pracować. Kwestia pracy zależy dodatkowo od art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz od tego, jaka była podstawa pracy bezpośrednio przed złożeniem wniosku.

W praktyce bezpiecznie można przyjąć, że sam stempel w paszporcie legalizuje dalszy pobyt w Polsce, ale prawo do pracy trzeba ocenić osobno. Jeżeli przed złożeniem wniosku cudzoziemiec nie miał podstawy do legalnej pracy, to sam stempel tego nie naprawi.

Czy stempel w paszporcie pozwala wyjechać i wrócić?

Nie należy traktować stempla jak wizy. Odcisk stempla potwierdzający złożenie wniosku pobytowego służy przede wszystkim wykazaniu legalności pobytu w Polsce w toku postępowania. Nie daje on prawa do ponownego wjazdu do Polski po wyjeździe ani swobodnego podróżowania po strefie Schengen. To praktycznie bardzo istotne przy zatrudnieniu lektora, który planuje krótkie wyjazdy za granicę.

Czy można skorzystać z oświadczenia o powierzeniu pracy?

Nie zawsze. Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi jest uproszczoną procedurą, ale dotyczy tylko obywateli określonych państw wskazanych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 90 ust. 10 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Obywatel Wielkiej Brytanii nie należy do tej grupy, więc w typowej sytuacji szkoła językowa nie skorzysta z procedury oświadczeniowej dla lektora z UK.

To jedna z najważniejszych praktycznych różnic. Właśnie dlatego przy obywatelu Wielkiej Brytanii zwykle trzeba myśleć o zezwoleniu na pracę albo o zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę.

Jakie obowiązki ma pracodawca przy zatrudnieniu cudzoziemca?

Podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi musi dopilnować nie tylko samej decyzji administracyjnej, ale też obowiązków formalnych przy zatrudnieniu. W szczególności należy:

• sprawdzić przed rozpoczęciem pracy, czy cudzoziemiec posiada ważny dokument pobytowy i uprawnienie do pracy,
• przechowywać kopię dokumentu pobytowego przez cały okres zatrudnienia zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14 i art. 3 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium RP,
• zawrzeć z cudzoziemcem umowę w formie pisemnej przed dopuszczeniem go do pracy, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy,
• przedstawić cudzoziemcowi tłumaczenie umowy na język dla niego zrozumiały, jeżeli jest to wymagane przepisami dotyczącymi powierzania pracy cudzoziemcom,
• powierzać pracę tylko na warunkach zgodnych z zezwoleniem lub decyzją pobytową,
• dopełnić zwykłych obowiązków wobec ZUS, urzędu skarbowego i w zakresie minimalnych standardów zatrudnienia.

Jakie grożą konsekwencje za nielegalne zatrudnienie?

Powierzenie pracy cudzoziemcowi, który nie ma prawa wykonywać pracy w Polsce, może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową lub administracyjną po stronie pracodawcy. Znaczenie mają tu przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium RP.

W zależności od naruszenia mogą pojawić się grzywny, problemy w dalszym legalizowaniu zatrudnienia cudzoziemców, a po stronie cudzoziemca także ryzyko odmowy udzielenia zezwolenia pobytowego lub zobowiązania do powrotu. Konkretna ocena zawsze zależy od stanu faktycznego: znaczenie ma rodzaj dokumentów, data ich ważności, rzeczywiste warunki pracy i moment złożenia wniosków.

Co zrobić najszybciej w opisanej sytuacji?

Jeżeli 90 dni pobytu bezwizowego wkrótce minie, praktycznie warto działać w tej kolejności:

1. sprawdzić dokładnie datę wjazdu i limit 90/180 dni,
2. ustalić, czy dana osoba nie korzysta z praw wynikających z Umowy o wystąpieniu, bo wtedy reżim prawny może być inny,
3. ustalić, czy przed końcem legalnego pobytu da się skutecznie złożyć wniosek o pobyt czasowy i pracę,
4. rozważyć równolegle wniosek pracodawcy o zezwolenie na pracę, jeżeli cudzoziemiec ma pracować już teraz w okresie pobytu bezwizowego,
5. nie dopuszczać do pracy wyłącznie na podstawie umowy-zlecenia bez sprawdzenia podstawy pobytowej i podstawy do pracy.

W wielu przypadkach najszybszą ścieżką dla samej pracy jest zezwolenie na pracę składane przez pracodawcę, natomiast dla dłuższego pobytu i stabilizacji sytuacji docelowo potrzebne będzie zezwolenie pobytowe. To, czy oba kroki trzeba podejmować równolegle, zależy od aktualnego statusu cudzoziemca i terminów.

FAQ

Czy obywatel Wielkiej Brytanii może pracować w Polsce tylko na paszporcie?

Nie. Sam paszport i legalny pobyt nie wystarczą. Potrzebna jest jeszcze podstawa legalnej pracy, np. zezwolenie na pracę albo odpowiednia decyzja pobytowa.

Czy umowa-zlecenie zastępuje zezwolenie na pracę?

Nie. Umowa-zlecenie określa relację cywilnoprawną między stronami, ale nie legalizuje pracy cudzoziemca.

Czy po 90 dniach pobytu bezwizowego lektor może zostać w Polsce?

Tak, ale tylko jeśli wcześniej skutecznie złoży odpowiedni wniosek pobytowy albo uzyska inny tytuł pobytowy. W przeciwnym razie powinien opuścić Polskę przed upływem dopuszczalnego pobytu.

Czy stempel w paszporcie pozwala pracować?

Nie zawsze. Stempel potwierdza złożenie wniosku pobytowego i zwykle legalizuje pobyt w Polsce, ale prawo do pracy trzeba ocenić dodatkowo na podstawie przepisów o zatrudnieniu cudzoziemców.

Jakie rozwiązanie jest zwykle najlepsze przy zatrudnieniu na rok?

Najczęściej zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, ewentualnie poprzedzone lub uzupełnione zezwoleniem na pracę. Wybór zależy od tego, ile czasu zostało do końca legalnego pobytu i czy cudzoziemiec ma już podstawę do pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001.

2. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach – ISAP.

3. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium RP – ISAP.

4. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę – ISAP.