Darowizna ziemi rolnej – podatek rolny czy od nieruchomości?

Od czego zależy, czy zapłacisz podatek rolny czy podatek od nieruchomości?

W opisanej sytuacji zasadą będzie podatek rolny, a nie podatek od nieruchomości, jeżeli grunt po darowiźnie nadal jest ujawniony w ewidencji gruntów i budynków jako użytek rolny i nie jest zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza.

Wynika to wprost z art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, zgodnie z którym opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza.

Równocześnie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych stanowi, że opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej.

To oznacza, że sam fakt otrzymania działki w darowiźnie nie zmienia automatycznie rodzaju podatku. Najpierw trzeba sprawdzić dane ewidencyjne gruntu i sposób jego prawnego zakwalifikowania.

Co decyduje o opodatkowaniu gruntu?

Najważniejsze są dwa elementy:

1. klasyfikacja gruntu w ewidencji gruntów i budynków – przykładowo jako R, Ł, Ps, Br, S-R, S-Ł,
2. brak zajęcia gruntu na działalność gospodarczą inną niż rolnicza.

Jeżeli grunt figuruje jako użytek rolny, organ podatkowy co do zasady wymierza podatek rolny. Jeżeli natomiast cały grunt albo jego część zostanie zajęta np. pod warsztat, skład materiałów, bazę transportową, parking firmowy czy inną działalność pozarolniczą, ta część może zostać objęta podatkiem od nieruchomości.

W praktyce warto też odróżnić kwestie podatkowe od ewidencyjnych. Sama zabudowa albo faktyczne wykorzystywanie terenu nie zawsze wystarcza do zmiany danych urzędowych. Dlatego przy sporach o rodzaj podatku znaczenie mają wpisy w ewidencji i stan faktyczny dotyczący zajęcia gruntu.

Zobacz również: rozróżnienie podatku rolnego i od nieruchomości

Znaczenie ewidencji gruntów i budynków

Dla podatku rolnego kluczowa jest ewidencja gruntów i budynków prowadzona na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne. To właśnie dane z ewidencji stanowią dla organów podatkowych podstawę ustalenia rodzaju użytku.

Potwierdza to utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych: organ podatkowy nie może samodzielnie „przekwalifikować” gruntu wbrew ewidencji. Dopóki dane w ewidencji nie zostaną zmienione w odpowiednim trybie, podatek jest wymierzany zgodnie z ich treścią. Taki kierunek wynika m.in. z wyroków: WSA w Rzeszowie z 3 października 2023 r., sygn. I SA/Rz 239/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 22 grudnia 2021 r., sygn. I SA/Go 358/21, oraz nowszego orzecznictwa dotyczącego związania organu danymi ewidencyjnymi.

Jeżeli więc grunt nadal figuruje jako użytek rolny, a dane w ewidencji nie zostaną zmienione, organ podatkowy co do zasady powinien wymierzać podatek zgodnie z tym wpisem. To właśnie dlatego w praktyce tak duże znaczenie ma klasyfikacji gruntów rolnych.

Gdy wpis w ewidencji zostaje zmieniony, pojawia się kolejne pytanie: od kiedy zmiana kwalifikacji gruntu wpływa na podwyższony podatek.

Czy powierzchnia ponad 1 ha ma znaczenie?

Tak, ale nie w taki sposób, jak często się zakłada. Sama powierzchnia ponad 1 ha nie przesądza jeszcze o powstaniu gospodarstwa rolnego na potrzeby każdej ustawy. Dla podatku rolnego znaczenie ma przede wszystkim to, że opodatkowaniu podlegają grunty sklasyfikowane jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na działalność gospodarczą inną niż rolnicza.

Z kolei pojęcie gospodarstwa rolnego w ustawie o podatku rolnym zostało określone w art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym jako obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność albo znajdujących się w posiadaniu określonego podmiotu. Może to mieć znaczenie np. dla sposobu ustalania podstawy opodatkowania i dla innych skutków prawnych, ale nie zmienia podstawowej zasady rozróżnienia między podatkiem rolnym a podatkiem od nieruchomości.

Darowizna między rodzeństwem a podatek od spadków i darowizn

Darowizna między rodzeństwem korzysta z tzw. zwolnienia dla najbliższej rodziny, przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Rodzeństwo należy do kręgu osób wskazanych w tym przepisie.

W praktyce pełne zwolnienie jest możliwe, jeżeli:

• nabycie zostanie zgłoszone naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego – zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, albo
• darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego – wtedy obowiązek zgłoszenia przez obdarowanego co do zasady odpada, ponieważ notariusz wykonuje obowiązki płatnika i przekazuje stosowne dane.

Przy nieruchomości darowizna i tak wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w zw. z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego w typowej sytuacji darowizna ziemi rolnej między rodzeństwem nie powoduje faktycznej zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli jednak stan faktyczny jest nietypowy, np. obejmuje wcześniejsze darowizny od tego samego darczyńcy, spór co do chwili nabycia albo problem z zakresem udziałów, warto przeanalizować sprawę indywidualnie.

Zobacz również: przekazania gospodarstwa rolnego

Jakie formalności trzeba sprawdzić po otrzymaniu ziemi?

Po zawarciu aktu notarialnego warto zweryfikować przede wszystkim:

• czy notariusz przekazał dane potrzebne do rozliczenia darowizny,
• czy w ewidencji gruntów i budynków ujawniono aktualnego właściciela,
• czy gmina otrzymała informację potrzebną do wymiaru podatku,
• czy grunt lub jego część nie jest faktycznie zajęta na działalność gospodarczą inną niż rolnicza.

W przypadku osób fizycznych obowiązek złożenia informacji podatkowej co do gruntów objętych podatkiem rolnym wynika z art. 6a ust. 5 i ust. 8 ustawy o podatku rolnym, a w przypadku podatku od nieruchomości – z art. 6 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W praktyce gminy stosują odpowiednie formularze informacji, a termin ich złożenia co do zasady wynosi 14 dni od zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego.

Jeżeli grunt jest współwłasnością rodzeństwa po 1/2 udziału, organ podatkowy uwzględnia ten stan przy wymiarze podatku. Sposób obciążenia współwłaścicieli może zależeć od rodzaju podatku i konkretnego układu współwłasności, dlatego przy decyzji podatkowej warto sprawdzić jej treść dokładnie.

Kiedy grunt rolny może jednak zostać objęty podatkiem od nieruchomości?

Najczęstsze przypadki to:

• zajęcie gruntu na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza,
• zmiana klasyfikacji w ewidencji gruntów i budynków,
• wyodrębnienie części gruntu, która przestała mieć charakter użytku rolnego,
• powstanie budynków lub budowli podlegających opodatkowaniu na zasadach właściwych dla podatku od nieruchomości.

Trzeba też pamiętać, że inny może być status samego gruntu, a inny budynku posadowionego na gruncie. Ocena zależy wtedy od szczegółów stanu faktycznego, rodzaju obiektu i sposobu jego wykorzystania.

Podsumowanie odpowiedzi

Jeżeli otrzymana w darowiźnie działka jest nadal ujawniona w ewidencji gruntów i budynków jako użytek rolny oraz nie jest zajęta na działalność gospodarczą inną niż rolnicza, właściwy będzie podatek rolny, a nie podatek od nieruchomości.

Darowizna między rodzeństwem co do zasady może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego, w praktyce jest to zwykle rozwiązanie bezpieczne także pod względem formalnym.

FAQ

Czy po darowiźnie ziemi rolnej zawsze płaci się podatek rolny?

Nie zawsze. Podatek rolny jest właściwy, gdy grunt jest sklasyfikowany jako użytek rolny i nie jest zajęty na działalność gospodarczą inną niż rolnicza. Jeżeli te warunki nie są spełnione, może pojawić się podatek od nieruchomości.

Czy urząd może sam uznać, że grunt rolny powinien być opodatkowany inaczej niż wynika z ewidencji?

Co do zasady nie. Organ podatkowy jest związany danymi z ewidencji gruntów i budynków, dopóki nie zostaną one formalnie zmienione we właściwym trybie.

Czy darowizna nieruchomości między rodzeństwem jest zwolniona z podatku?

Tak, może być całkowicie zwolniona na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy nieruchomości darowizna następuje w akcie notarialnym, co w praktyce zwykle zabezpiecza także stronę formalną zwolnienia.

Czy trzeba zgłosić zmianę właściciela do gminy?

Co do zasady tak, ponieważ powstaje lub zmienia się obowiązek podatkowy. Dla osób fizycznych standardowo składa się informację w terminie 14 dni od zdarzenia mającego wpływ na opodatkowanie.

Czy część jednej działki może podlegać podatkowi rolnemu, a część podatkowi od nieruchomości?

Tak. Jeżeli tylko część gruntu została zajęta na działalność gospodarczą inną niż rolnicza albo ma odmienny status ewidencyjny, możliwe jest różne opodatkowanie poszczególnych części.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym – Dz.U. 1984 nr 52 poz. 268
2. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
4. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne – Dz.U. 1989 nr 30 poz. 163
5. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
6. Wyrok WSA w Rzeszowie z 3 października 2023 r., sygn. I SA/Rz 239/23
7. Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 22 grudnia 2021 r., sygn. I SA/Go 358/21