Korekta podatku od spadku po błędzie w metrażu nieruchomości

Podatek po otrzymaniu spadku

W opisanej sytuacji nie chodzi o podatek od nieruchomości w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, lecz o podatek od spadków i darowizn, ustalony po nabyciu spadku po rodzicach. To ważne rozróżnienie, bo inne są formularze, terminy i skutki prawne.

Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców. Z kolei art. 924 Kodeksu cywilnego stanowi, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z tą samą chwilą. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, co wynika z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli rodzice zmarli odpowiednio w 1997 r. i 2000 r., to samo nabycie spadku nastąpiło właśnie w tych datach. Jeżeli jednak nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone do opodatkowania, a następnie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, to obowiązek podatkowy powstaje na zasadzie szczególnej.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 4 tej ustawy, jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, a pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

Dlatego w praktyce, przy dawnych spadkach ujawnionych dopiero po latach, to właśnie data uprawomocnienia się postanowienia sądu często wyznacza moment powstania obowiązku podatkowego i dalsze terminy podatkowe.

Podstawę opodatkowania stanowi – zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn – wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów, ustalona według stanu z dnia nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Oznacza to, że błąd w metrażu domu może wpływać na ocenę wartości rynkowej nieruchomości, a przez to również na wysokość podatku.

Jakie przepisy stosuje się do starych spadków?

W przypadku spadków nabytych przed 1 stycznia 2007 r. trzeba uwzględnić przepis przejściowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, do nabycia własności rzeczy i praw majątkowych, które nastąpiło przed wejściem w życie tej nowelizacji, stosuje się przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w tej ustawie nowelizującej.

To istotne, ponieważ przy ocenie zwolnień, grup podatkowych i zasad wymiaru podatku nie zawsze stosuje się obecne rozwiązania wprost. Każdy przypadek trzeba więc odnieść do daty śmierci spadkodawcy oraz daty powstania obowiązku podatkowego.

Obowiązek złożenia zeznania podatkowego

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatnicy są obowiązani złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, wraz z dokumentami mającymi wpływ na określenie podstawy opodatkowania.

W praktyce przy spadkach opodatkowanych składa się zwykle formularz SD-3. W starszych materiałach zdarza się błędne oznaczanie tego formularza jako „SD-Z3” – to nieprawidłowe. Formularz SD-Z2 służy natomiast zgłoszeniu nabycia przez najbliższą rodzinę dla celów zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a nie klasycznemu zeznaniu podatkowemu prowadzącemu do ustalenia podatku decyzją.

Jeżeli więc po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku złożył Pan SD-3, a następnie urząd wydał decyzję ustalającą podatek i podatek został zapłacony, to sprawa weszła już w etap zakończonego wymiaru podatku.

Czy błąd w metrażu trzeba korygować?

Co do zasady, zgodnie z art. 81 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, podatnik może skorygować uprzednio złożoną deklarację. Korekta następuje przez złożenie korygującej deklaracji, o czym mówi art. 81 § 2 Ordynacji podatkowej.

Formalnie więc błąd w podanym metrażu może być objęty korektą, bo dotyczy danych mających wpływ na podstawę opodatkowania. Trzeba jednak odróżnić możliwość złożenia korekty od możliwości ponownego ustalenia podatku przez organ.

Jeżeli decyzja ustalająca podatek została już dawno doręczona, to po wielu latach sama korekta nie zawsze doprowadzi do wydania nowej decyzji i dopłaty podatku. Kluczowe jest bowiem przedawnienie prawa organu do ustalenia zobowiązania.

Przedawnienie prawa organu do ustalenia podatku

W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe powstaje co do zasady przez doręczenie decyzji ustalającej. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, jeżeli ustawa podatkowa tak stanowi. Właśnie z takim podatkiem mamy tu do czynienia.

Najważniejsze są jednak art. 68 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tymi przepisami:

• jeżeli decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe nie została doręczona w terminie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, zobowiązanie nie powstaje,
• jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie albo w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania, termin ten wynosi 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

W opisanym stanie faktycznym obowiązek podatkowy najpewniej powstał w 2009 r., jeśli wtedy uprawomocniło się postanowienie sądu i wtedy zgłoszono nabycie do urzędu. To oznacza, że prawo do doręczenia decyzji ustalającej podatek wygasło najpóźniej z końcem 2014 r., jeżeli zastosowanie miał termin 5-letni z art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej.

W praktyce więc, jeżeli urząd już ustalił podatek decyzją i od tamtej pory upłynęło wiele lat, to organ co do zasady nie może dziś skutecznie „na nowo” ustalić wyższego zobowiązania za tamten okres, o ile nie występują szczególne podstawy wzruszenia decyzji albo inne wyjątkowe okoliczności procesowe. Ocena takich wyjątków zawsze zależy od akt sprawy.

Znaczenie przyczyny błędu

Duże znaczenie ma to, skąd wziął się nieprawidłowy metraż.

Jeżeli więc pomyłka wynikała z dokumentów, które na tamtym etapie wyglądały wiarygodnie, zwykle nie ma podstaw, by automatycznie zakładać odpowiedzialność podatnika. Jeżeli zaś był to własny błąd, nadal trzeba badać, czy po latach urząd mógłby jeszcze skutecznie cokolwiek ustalać.

Czy grozi odpowiedzialność karna skarbowa?

Nie da się odpowiedzieć całkowicie automatycznie, bo odpowiedzialność karna skarbowa zależy od winy, rodzaju zachowania, wartości uszczuplenia i przedawnienia karalności. Co do zasady odpowiedzialność za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy może wynikać z przepisów ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności z art. 56 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, jeżeli podatnik przez podanie danych niezgodnych z rzeczywistością naraża podatek na uszczuplenie.

Jednocześnie po upływie wielu lat zwykle trzeba badać również przedawnienie karalności czynu na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Bez analizy konkretnych dat, treści deklaracji i wysokości potencjalnego uszczuplenia nie można przesądzić takiej odpowiedzialności w sposób bezpieczny.

W praktyce, przy bardzo starych sprawach, najczęściej pierwszoplanowe znaczenie ma już nie sama korekta, lecz właśnie ocena, czy jakiekolwiek skutki podatkowe albo karne skarbowe są jeszcze realne.

Co zrobić w praktyce?

W podobnej sprawie warto działać według następującej kolejności:

1. Ustalić, jaka była dokładna data uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
2. Odszukać złożone zeznanie SD-3 oraz decyzję ustalającą podatek.
3. Sprawdzić, czy błąd dotyczył jedynie metrażu wpływającego na wartość, czy też ujawnia zupełnie nowy składnik majątkowy.
4. Ustalić, z jakiego źródła pochodził błędny metraż: dokument urzędowy, projekt, inwentaryzacja czy własny opis.
5. Ocenić, czy wobec upływu terminów z art. 68 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej korekta ma dziś w ogóle praktyczny sens.

W wielu sprawach z tak odległego okresu podatnik nie musi już podejmować aktywnych działań wyłącznie po to, by „naprawić” dawną omyłkę, bo skutki podatkowe mogą być już wygasłe. Nie jest to jednak reguła absolutna – każda sprawa zależy od dokumentów i przebiegu postępowania.

FAQ

Czy po latach można złożyć korektę SD-3?

Tak, formalnie możliwość korekty deklaracji wynika z art. 81 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Co innego jednak skuteczność takiej korekty w sensie podatkowym – po wielu latach organ może już nie mieć prawa do ponownego ustalenia zobowiązania.

Czy zaniżony metraż zawsze oznacza dopłatę podatku?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy błąd rzeczywiście wpływał na wartość rynkową nieruchomości, a następnie czy organ w ogóle ma jeszcze podstawę prawną do działania. W starych sprawach często decyduje przedawnienie z art. 68 Ordynacji podatkowej.

Czy błąd w metrażu to to samo co niewykazanie nowego składnika spadku?

Nie. Błędny metraż dotyczy zwykle danych o już ujawnionej nieruchomości. Niewykazanie odrębnego składnika majątku to inna sytuacja, która może być oceniana odmiennie procesowo i podatkowo.

Czy jeśli dane pochodziły z dokumentów, urząd może zarzucić świadome zaniżenie?

To zależy od stanu faktycznego. Jeżeli podatnik działał w oparciu o wiarygodne dokumenty, łatwiej bronić stanowiska, że nie działał umyślnie. Sama pomyłka w dokumentach nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności podatnika.

Podsumowanie

Jeżeli po latach odkrył Pan, że w zeznaniu dotyczącym podatku od spadków i darowizn błędnie podano metraż domu, nie oznacza to automatycznie obowiązku dopłaty podatku ani pewnych sankcji. Trzeba sprawdzić: datę powstania obowiązku podatkowego, treść złożonego SD-3, datę doręczenia decyzji oraz to, czy organ nie utracił już prawa do ustalenia podatku na podstawie art. 68 § 1 albo § 2 Ordynacji podatkowej. W bardzo wielu dawnych sprawach to właśnie przedawnienie ma decydujące znaczenie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926

4. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych – Dz.U. 2006 nr 222 poz. 1629