Wykreślenie zastawu rejestrowego z samochodu – co zrobić?

Zastaw rejestrowy na samochodzie – co to oznacza w praktyce?

Zastaw rejestrowy jest ograniczonym prawem rzeczowym ustanawianym na rzeczy ruchomej albo zbywalnym prawie majątkowym w celu zabezpieczenia wierzytelności. Wynika to z art. 1 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. W praktyce bardzo często zabezpiecza kredyt samochodowy albo inną wierzytelność finansową.

Najważniejsza cecha tego zabezpieczenia polega na tym, że samochód może pozostać w posiadaniu właściciela, mimo że jest obciążony zastawem. Zastaw powstaje dopiero z chwilą wpisu do rejestru zastawów, co wynika z art. 2 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Sama umowa między stronami nie wystarcza.

Jeżeli więc na pojeździe nadal figuruje zastaw rejestrowy, wierzyciel zachowuje szczególne uprawnienie do zaspokojenia się z tego samochodu. To właśnie dlatego sprzedaż, demontaż czy wyrejestrowanie auta bywają utrudnione.

Czy przedawnienie długu usuwa zastaw?

Nie. To najczęstsze nieporozumienie. Zgodnie z art. 77 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oraz art. 317 tej ustawy, przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie pozbawia zastawnika prawa do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej. Ograniczenie to nie dotyczy jedynie roszczeń o świadczenia uboczne, w szczególności odsetek, jeżeli same uległy przedawnieniu.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli wierzyciel nie może już skutecznie dochodzić całego długu od dłużnika w zwykłym procesie z uwagi na przedawnienie, nadal może korzystać z zabezpieczenia rzeczowego na samochodzie. Dlatego samo upływanie czasu nie daje automatycznie podstawy do swobodnego pozbycia się pojazdu.

Jeżeli wierzytelność została sprzedana firmie windykacyjnej, nowy wierzyciel co do zasady wstępuje także w prawa związane z zabezpieczeniem, o ile przelew obejmował tę wierzytelność wraz z prawami akcesoryjnymi, zgodnie z art. 509 § 2 Kodeksu cywilnego.

Kiedy zastaw rejestrowy wygasa?

Zastaw rejestrowy wygasa przede wszystkim wraz z wygaśnięciem zabezpieczonej wierzytelności, chyba że z konkretnego stosunku prawnego wynika coś innego. Znaczenie ma więc przede wszystkim to, czy dług został spłacony, umorzony, potrącony albo czy wierzyciel złożył oświadczenie o zwolnieniu zabezpieczenia.

Dodatkowo ustawodawca wprowadził maksymalny czas trwania zastawu rejestrowego. Zgodnie z art. 18a ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów zastaw rejestrowy wygasa i podlega wykreśleniu z rejestru zastawów po upływie 20 lat od chwili wpisu, chyba że strony postanowią o utrzymaniu zastawu na czas dalszy, nie dłuższy niż 10 lat, i zmiana zostanie zgłoszona do rejestru. W takim przypadku sąd dokonuje wykreślenia z urzędu.

Jeżeli wpis pochodzi z około 2000 r., trzeba najpierw sprawdzić aktualny odpis z rejestru zastawów i ustalić:

• dokładną datę wpisu,
• czy nie złożono zmiany przedłużającej czas trwania zastawu,
• kto obecnie figuruje jako zastawnik.

Bez tej weryfikacji nie da się bezpiecznie ocenić, czy zastaw już powinien być wykreślony z urzędu.

Jak sprawdzić, czy zastaw nadal widnieje w rejestrze?

Rejestr zastawów prowadzą sądy rejonowe, wydziały gospodarcze właściwe do spraw rejestru zastawów. W praktyce należy uzyskać aktualną informację z rejestru zastawów dotyczącą konkretnego pojazdu albo zastawcy. To pozwala ustalić, czy wpis nadal istnieje, jaki ma numer i kto jest wskazany jako wierzyciel.

Jest to pierwszy krok przed składaniem jakiegokolwiek wniosku o wykreślenie. Sam wpis w dawnym dowodzie rejestracyjnym albo wiedza sprzed lat nie wystarcza.

Wniosek o wykreślenie zastawu z rejestru – kiedy ma szanse powodzenia?

Co do zasady wykreślenie wpisu następuje na podstawie postanowienia sądu rejestrowego. Podstawą wniosku najczęściej jest wykazanie, że zastaw wygasł. W praktyce najczęściej załącza się:

• oświadczenie wierzyciela o wygaśnięciu wierzytelności i zgodzie na wykreślenie zastawu,
• dokument potwierdzający całkowitą spłatę zobowiązania,
• inne dokumenty wskazujące, że zabezpieczenie już nie istnieje,
• ewentualnie argumentację, że upłynął termin z art. 18a ustawy i wpis powinien zostać wykreślony.

Jeżeli wierzyciel nie współpracuje, sytuacja robi się trudniejsza. Sąd rejestrowy nie wykreśla wpisu tylko dlatego, że samochód jest niesprawny, nieużywany albo ma wartość złomu. Trzeba wykazać podstawę prawną wygaśnięcia zastawu.

Jeżeli zastaw nadal istnieje, właściciel pojazdu nie może jednostronnie doprowadzić do jego wykreślenia tylko z uwagi na uciążliwość sytuacji. W takim stanie rzeczy często konieczne jest porozumienie z wierzycielem, spłata, ugoda albo analiza, czy zastaw nie wygasł już czasowo.

Czy można zezłomować lub wyrejestrować auto z zastawem?

W praktyce najczęściej pojawiają się trudności. Organ rejestrujący i stacja demontażu mogą wymagać dokumentów pozwalających bezpiecznie zakończyć byt prawny pojazdu. Jeżeli samochód jest obciążony zastawem rejestrowym, wierzyciel ma prawny interes w zachowaniu przedmiotu zabezpieczenia.

Dlatego przed oddaniem auta do demontażu najlepiej uzyskać od wierzyciela pisemne stanowisko albo dokument umożliwiający wykreślenie zastawu. W przeciwnym razie można narazić się na spór z wierzycielem, zwłaszcza gdy pojazd nadal formalnie przedstawia jakąkolwiek wartość.

Jeżeli wierzyciel przejął już przedmiot zastawu na własność na podstawie postanowień umowy zastawniczej i przepisów ustawy, sytuację należy oceniać odrębnie, bo znaczenie ma wtedy treść umowy i złożone oświadczenia. Tego nie da się ustalić bez dokumentów.

Obowiązkowe OC a niesprawny samochód stojący na posesji

Sam fakt, że pojazd nie jeździ, nie ma kół albo nadaje się wyłącznie do złomowania, nie zwalnia jeszcze z obowiązku zawarcia umowy OC. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu.

Obowiązek ten istnieje co do zasady tak długo, jak długo pojazd pozostaje zarejestrowany, chyba że zachodzi szczególny wyjątek ustawowy. W praktyce dopiero skuteczne wyrejestrowanie pojazdu kończy obowiązek utrzymywania OC na przyszłość.

Dlatego brak użytkowania samochodu nie chroni przed opłatą nakładaną przez UFG za przerwę w OC.

UFG i kara za brak OC – co wynika z przepisów?

Jeżeli Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny stwierdzi brak obowiązkowego OC, wzywa do zapłaty opłaty albo do przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie obowiązku ubezpieczenia. Wynika to z art. 90 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Termin na reakcję wynosi 30 dni od dnia doręczenia wezwania.

Jeżeli zobowiązany nie wykaże, że miał ważne OC, opłata staje się wymagalna, a następnie może być dochodzona w trybie egzekucji administracyjnej. Wysokość opłaty zależy od rodzaju pojazdu i długości okresu pozostawania bez ochrony w danym roku kontroli, zgodnie z art. 88 ust. 1 tej ustawy. Stawki zmieniają się wraz z wysokością minimalnego wynagrodzenia, więc zawsze trzeba sprawdzać je według roku, którego dotyczy przerwa.

W niektórych przypadkach możliwe jest ubieganie się do UFG o ulgę w spłacie, np. rozłożenie na raty lub umorzenie części należności, ale wymaga to odrębnego wniosku i wykazania szczególnej sytuacji życiowej lub majątkowej. To rozwiązanie praktyczne, ale nie likwiduje samego problemu zastawu.

Co zrobić krok po kroku w podobnej sytuacji?

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne mogą być skutki prawne w zależności od dokumentów i dat wpisu.

FAQ

Czy mogę sam złożyć wniosek o wykreślenie zastawu bez zgody wierzyciela?

Tak, ale tylko wtedy, gdy potrafi Pan wykazać podstawę wygaśnięcia zastawu. Najczęściej bez dokumentu od wierzyciela jest to trudne, chyba że upłynął już termin z art. 18a ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów.

Czy bank albo firma windykacyjna mogą nadal dochodzić roszczeń z samochodu mimo przedawnienia długu?

Tak. Zgodnie z art. 317 Kodeksu cywilnego przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie odbiera prawa do zaspokojenia z rzeczy obciążonej.

Czy brak jazdy samochodem zwalnia z OC?

Nie. Sam brak użytkowania pojazdu nie kończy obowiązku ubezpieczenia. Dopóki pojazd pozostaje zarejestrowany, co do zasady trzeba utrzymywać OC zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Po ilu latach zastaw rejestrowy wygasa automatycznie?

Co do zasady po 20 latach od wpisu, zgodnie z art. 18a ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Termin może być jednak przedłużony maksymalnie o dalsze 10 lat, jeśli dokonano odpowiedniej zmiany i zgłoszono ją do rejestru.

Czy mogę zignorować wezwanie z UFG, skoro auto i tak jest wrakiem?

Nie. Na wezwanie trzeba odpowiedzieć w terminie 30 dni. Brak reakcji może doprowadzić do wymagalności opłaty i jej egzekucji administracyjnej na podstawie art. 90 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Źródła

• Ustawa z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, w szczególności art. 1, art. 2, art. 4, art. 7 i art. 18a.
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 77, art. 317 i art. 509 § 2.
• Ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w szczególności art. 23 ust. 1, art. 88 ust. 1 i art. 90.