Eksmisja i wymeldowanie byłego męża

Wyrok eksmisyjny a dobrowolne opuszczenie mieszkania

Jeżeli sąd orzekł eksmisję byłego męża, trzeba najpierw sprawdzić dokładną treść wyroku. Obecnie art. 14 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego stanowi, że w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo o braku takiego uprawnienia. W starszych wyrokach można spotkać określenie „lokal socjalny”, ale obecna terminologia ustawowa to „najem socjalny lokalu”.

Zgodnie z art. 14 ust. 6 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów sąd, orzekając o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do dnia złożenia przez gminę oferty zawarcia takiej umowy. Oznacza to wstrzymanie przymusowej eksmisji przez komornika, a nie zakaz dobrowolnego opuszczenia mieszkania przez osobę eksmitowaną.

Jeżeli były mąż rzeczywiście wyprowadził się, przestał nocować w mieszkaniu, przeniósł centrum życiowe w inne miejsce i nie korzysta z lokalu jak z miejsca zamieszkania, jest to istotne zarówno dla sprawy o wymeldowanie, jak i dla obrony w procesie o przywrócenie posiadania. Trzeba jednak odróżnić sytuację dobrowolnej wyprowadzki od sytuacji, w której właściciel bezprawnie uniemożliwił lokatorowi powrót, np. przez nagłą wymianę zamków bez tytułu wykonawczego i bez działania komornika.

Wymeldowanie byłego męża po wyprowadzce

Aktualnie obowiązek meldunkowy reguluje ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy. Art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy wskazuje, że obowiązek meldunkowy polega między innymi na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego oraz wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego.

Pobyt stały, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, oznacza zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z kolei art. 33 ust. 1 tej ustawy nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego albo czasowego, obowiązek wymeldowania się najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca.

Jeżeli były mąż opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, właściciel lokalu może złożyć do właściwego organu gminy wniosek o wymeldowanie. Podstawą decyzji jest art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela albo innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego albo opuściła miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

W postępowaniu meldunkowym organ powinien ustalić przede wszystkim, czy były mąż faktycznie opuścił lokal, czy jego nieobecność ma trwały charakter oraz czy skoncentrował swoje sprawy życiowe w innym miejscu. Meldunek nie rozstrzyga o prawie własności, prawie najmu ani prawie do korzystania z mieszkania. Jest to wpis ewidencyjny, który powinien odpowiadać rzeczywistemu miejscu pobytu osoby.

Praktycznie warto dołączyć do wniosku o wymeldowanie dowody potwierdzające wyprowadzkę. Mogą to być zeznania sąsiadów, korespondencja, z której wynika nowy adres byłego męża, protokoły policyjne, dokumenty z innych spraw, potwierdzenia odbioru korespondencji poza lokalem, zdjęcia pokazujące brak korzystania z lokalu albo informacje o tym, gdzie były mąż faktycznie mieszka.

Czy sprawa o przywrócenie posiadania blokuje wymeldowanie?

Samo wniesienie przez byłego męża pozwu o przywrócenie posiadania nie powinno automatycznie przesądzać o zawieszeniu sprawy meldunkowej. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W sprawie o wymeldowanie organ gminy samodzielnie ustala, czy osoba opuściła lokal w rozumieniu art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Natomiast w procesie posesoryjnym sąd cywilny bada przede wszystkim ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia. Wynika to z art. 478 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym w sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego.

Warto powołać się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 472/08, w którym wskazano, że ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu należy do organu prowadzącego postępowanie meldunkowe, a rozpatrzenie sprawy o wymeldowanie nie jest co do zasady uzależnione od orzeczenia sądu powszechnego w sprawie o ochronę posiadania.

Jeżeli organ zawiesił postępowanie, należy sprawdzić, czy postanowienie zostało doręczone i czy termin do jego zaskarżenia jeszcze biegnie. Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy zażalenie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Termin na wniesienie zażalenia wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia, co wynika z art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli postanowienie o zawieszeniu jest już ostateczne, można złożyć wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, wskazując, że sprawa o przywrócenie posiadania nie stanowi zagadnienia wstępnego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej. W piśmie należy powołać art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz okoliczności faktycznego opuszczenia lokalu.

Jak bronić się przed pozwem o przywrócenie posiadania?

Roszczenie o przywrócenie posiadania wynika z art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, posiadacz może żądać przywrócenia stanu poprzedniego i zaniechania naruszeń. Ochrona posesoryjna jest niezależna od tego, czy posiadaczowi przysługiwało prawo do rzeczy, dlatego sam wyrok eksmisyjny nie zawsze wystarczy do oddalenia powództwa.

Kluczowe jest ustalenie, czy były mąż nadal był posiadaczem lokalu, czy też faktycznie i dobrowolnie wyprowadził się oraz przestał korzystać z mieszkania. W obronie można podnosić, że opuszczenie lokalu było wykonaniem wyroku eksmisyjnego w sposób dobrowolny, a ewentualne pozostawienie części rzeczy nie oznacza automatycznie dalszego posiadania całego mieszkania.

Bardzo ważny jest termin. Zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o przywrócenie posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Jeżeli były mąż wystąpił z pozwem po upływie roku od zdarzenia, które określa jako naruszenie posiadania, należy wyraźnie podnieść ten zarzut w odpowiedzi na pozew lub na rozprawie.

Co zrobić z rzeczami byłego męża pozostawionymi w mieszkaniu?

Pozostawienie rzeczy w mieszkaniu nie oznacza jeszcze, że były mąż nadal w nim mieszka. Nie daje to jednak właścicielowi pełnej swobody w dysponowaniu cudzymi rzeczami. Wyrzucenie, sprzedaż albo zniszczenie ruchomości bez podstawy prawnej może narazić na odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli właściciel rzeczy wykaże szkodę i związek przyczynowy.

Najbezpieczniejszym pierwszym krokiem jest pisemne wezwanie byłego męża do odbioru rzeczy. W wezwaniu warto wskazać konkretny termin, zaproponować kilka dat odbioru, opisać miejsce przechowywania rzeczy oraz uprzedzić, że dalsza odmowa odbioru może skutkować skierowaniem sprawy do sądu i dochodzeniem kosztów przechowywania. Pismo należy wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo doręczyć w sposób możliwy do udowodnienia.

Przed wydaniem rzeczy dobrze sporządzić ich spis i dokumentację fotograficzną. Jeżeli rzeczy są wartościowe, sporne albo były mąż zarzuca ich utratę, warto rozważyć obecność świadka przy spisywaniu i wydawaniu ruchomości. Nie należy samodzielnie decydować, że rzeczy są bezwartościowe, jeżeli mogą mieć znaczenie osobiste lub majątkowe dla ich właściciela.

Jeżeli były mąż odmawia odbioru rzeczy albo uchyla się od współdziałania, można rozważyć złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Podstawą materialną może być art. 486 § 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje możliwość złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego w razie zwłoki wierzyciela, oraz art. 467 pkt 4 Kodeksu cywilnego, gdy z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie może być spełnione. Tryb postępowania depozytowego regulują art. 692 i następne Kodeksu postępowania cywilnego.

W praktyce przy rzeczach wielkogabarytowych albo licznych sąd może wymagać dokładnego opisania przedmiotów, wskazania przyczyn złożenia do depozytu oraz sposobu ich zabezpieczenia. Z tego powodu przed złożeniem wniosku warto uporządkować dokumentację: wyrok eksmisyjny, wezwania do odbioru, dowody doręczeń, zdjęcia rzeczy i opis dotychczasowych prób przekazania ich byłemu mężowi.

Czy można sprzedać mieszkanie mimo meldunku i pozostawionych rzeczy?

Co do zasady właściciel może sprzedać mieszkanie, nawet jeżeli ktoś jest w nim nadal zameldowany, ponieważ meldunek nie jest prawem rzeczowym ani prawem najmu. W praktyce jednak kupujący zwykle oczekuje, że lokal będzie wolny od osób i rzeczy, a notariusz lub kupujący mogą żądać zaświadczenia o braku osób zameldowanych.

Rzeczy pozostawione przez byłego męża mogą utrudniać sprzedaż bardziej niż sam meldunek, bo kupujący nabywa lokal w określonym stanie faktycznym. Dlatego przed sprzedażą warto dążyć do zakończenia sprawy meldunkowej i uporządkowania kwestii ruchomości: wezwać byłego męża do odbioru rzeczy, udokumentować odmowę, a w razie potrzeby wystąpić o depozyt sądowy.

Jeżeli były mąż ma zadłużenie, samo jego wcześniejsze zameldowanie w lokalu nie powoduje odpowiedzialności właściciela mieszkania za te długi. Odpowiedzialność za cudze zobowiązania wymaga odrębnej podstawy prawnej, np. poręczenia, wspólnego zobowiązania albo szczególnych przepisów. Podobne zagadnienie omawia tekst: czy rodzice odpowiadają za długi dzieci.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji warto działać dwutorowo. Po pierwsze, należy dążyć do podjęcia i zakończenia postępowania meldunkowego, wskazując, że sprawa o przywrócenie posiadania nie musi być zagadnieniem wstępnym dla decyzji o wymeldowaniu. Po drugie, trzeba bezpiecznie uregulować kwestię rzeczy pozostawionych przez byłego męża: sporządzić spis, wezwać go do odbioru i w razie dalszej odmowy rozważyć depozyt sądowy.

W procesie o przywrócenie posiadania najważniejsze będzie wykazanie, że były mąż dobrowolnie opuścił lokal i nie był już jego posiadaczem w chwili, w której twierdzi, że doszło do naruszenia. Trzeba też sprawdzić roczny termin z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• Art. 24 ust. 1 i ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 33 ust. 1, art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
• Art. 14 ust. 1 i ust. 6 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 344 § 1 i § 2, art. 415, art. 467 pkt 4, art. 486 § 1 Kodeksu cywilnego.
• Art. 97 § 1 pkt 4, art. 101 § 3, art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
• Art. 478 oraz art. 692 i następne Kodeksu postępowania cywilnego.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 472/08.
• Art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń.