Przymusowe wymeldowanie z mieszkania

Czy spółdzielnia albo sąd mogą wymeldować z mieszkania?

Nie w taki sposób, jak często przedstawia się to w pismach kierowanych do lokatorów. Spółdzielnia mieszkaniowa nie dokonuje wymeldowania. Jeżeli jest właścicielem lokalu albo innym podmiotem dysponującym tytułem prawnym do lokalu, może złożyć do właściwego organu gminy wniosek o wymeldowanie. Podstawą jest art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Decyzję o wymeldowaniu wydaje organ gminy właściwy ze względu na położenie lokalu, a nie sąd powszechny. Sąd może pojawić się dopiero na dalszym etapie, np. gdy strona zaskarży decyzję administracyjną do wojewódzkiego sądu administracyjnego albo gdy właściciel lokalu wytoczy odrębne powództwo o eksmisję.

Zameldowanie nie daje prawa do lokalu. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały albo czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt pobytu osoby w danym miejscu. Dlatego wymeldowanie nie przesądza samo w sobie o utracie prawa do mieszkania, ale może mieć znaczenie praktyczne, np. przy korespondencji urzędowej czy ustalaniu faktycznego miejsca pobytu.

Kiedy urząd może wydać decyzję o wymeldowaniu?

Aktualnie nie stosuje się już ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na którą powoływały się starsze opracowania. Obecnie podstawą prawną jest ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma obowiązek wykonywać obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten obejmuje m.in. zameldowanie i wymeldowanie z miejsca pobytu stałego albo czasowego.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu, ma obowiązek wymeldować się. Jeżeli tego nie zrobi, organ gminy może prowadzić postępowanie w sprawie wymeldowania.

Najważniejszy jest art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Przepis ten przewiduje wydanie przez organ gminy decyzji w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo czasowego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Postępowanie może zostać wszczęte z urzędu albo na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu.

Wyjazd za granicę a wymeldowanie

Jeżeli Pani wraz z rodziną mieszka obecnie w Anglii, urząd będzie badał, czy wyjazd ma charakter czasowy, czy w praktyce doszło do trwałego przeniesienia centrum życiowego za granicę. Znaczenie mogą mieć m.in. długość pobytu za granicą, praca, szkoła dzieci, umowy najmu za granicą, rachunki, zeznania sąsiadów, pozostawione rzeczy w lokalu, opłaty za mieszkanie oraz realne plany powrotu.

Sam fakt, że ktoś przebywa za granicą, nie oznacza automatycznie, że można go wymeldować. Jeżeli jednak osoba od dawna nie mieszka pod adresem zameldowania, nie wraca do lokalu, nie ma tam rzeczy osobistych i urząd ustali, że jej centrum życiowe znajduje się gdzie indziej, decyzja o wymeldowaniu jest realna.

Warto pamiętać także o art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Obywatel polski, który wyjeżdża z kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ma obowiązek zgłosić wyjazd. Obywatel wyjeżdżający bez zamiaru stałego pobytu, ale na okres dłuższy niż 6 miesięcy, ma obowiązek zgłosić wyjazd oraz powrót. Ten obowiązek jest odrębny od samego postępowania o wymeldowanie, ale w praktyce może mieć znaczenie dowodowe.

Jak wygląda postępowanie administracyjne o wymeldowanie?

Postępowanie prowadzi organ gminy, zwykle wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Jeżeli sprawa została zainicjowana przez spółdzielnię, urząd powinien zawiadomić osoby, których sprawa dotyczy, o wszczęciu postępowania. Strona ma prawo brać udział w postępowaniu, składać wyjaśnienia, przedstawiać dowody i zapoznawać się z aktami.

Organ gminy nie może wydać decyzji wyłącznie na podstawie twierdzeń spółdzielni. Zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji ma obowiązek wyjaśnić sprawę, zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz ocenić go zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego strona powinna mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji.

W praktyce urząd może przeprowadzić dowody z zeznań świadków, dokumentów, informacji od zarządcy budynku, protokołu oględzin, korespondencji, rachunków, danych dotyczących pobytu za granicą oraz innych okoliczności wskazujących, czy osoba rzeczywiście mieszka w lokalu.

Jakie dowody mogą pomóc w obronie przed wymeldowaniem?

Jeżeli chcecie Państwo wykazać, że nie opuściliście lokalu na stałe, warto zgromadzić dowody wskazujące na realny związek z mieszkaniem. Mogą to być np. potwierdzenia opłat, korespondencja kierowana na adres mieszkania, dokumenty potwierdzające pozostawienie rzeczy osobistych, oświadczenia osób, które widują Państwa w lokalu, bilety podróży do Polski, potwierdzenia remontów, zgłoszenia awarii, umowy dotyczące mediów albo inne dokumenty pokazujące, że lokal nadal jest miejscem, do którego zamierzacie wrócić.

Jeżeli natomiast nie możecie Państwo korzystać z mieszkania z przyczyn od Was niezależnych, np. ktoś uniemożliwia wejście do lokalu, należy to również udokumentować. W takiej sytuacji znaczenie mogą mieć zgłoszenia na policję, korespondencja ze spółdzielnią, wezwania do wydania kluczy, fotografie, wiadomości e-mail lub SMS oraz zeznania świadków.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o opuszczeniu miejsca pobytu decyduje nie tylko fizyczna nieobecność, ale również zamiar trwałego opuszczenia lokalu oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności. Tak wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 2 grudnia 2010 r., sygn. IV SA/Wa 1392/10, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 20 marca 2012 r., sygn. III SA/Lu 29/12.

Odwołanie od decyzji o wymeldowaniu

Jeżeli organ gminy wyda decyzję o wymeldowaniu, można się od niej odwołać. Zgodnie z art. 127 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy odwołanie do organu wyższego stopnia, którym w sprawach gminnych najczęściej jest samorządowe kolegium odwoławcze. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odwołaniu warto wskazać konkretne zarzuty, np. pominięcie dowodów, błędne ustalenie trwałego opuszczenia lokalu, nieuwzględnienie zamiaru powrotu albo naruszenie prawa strony do udziału w postępowaniu.

Jeżeli samorządowe kolegium odwoławcze utrzyma decyzję w mocy, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podstawę kontroli sądowoadministracyjnej decyzji administracyjnych stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Termin wniesienia skargi wynosi zasadniczo 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, zgodnie z art. 53 § 1 tej ustawy.

Wymeldowanie a eksmisja i lokal zastępczy

Wymeldowania nie należy mylić z eksmisją. Wymeldowanie jest decyzją administracyjną dotyczącą ewidencji ludności. Nie powoduje fizycznego usunięcia osoby z lokalu i samo w sobie nie nakazuje opuszczenia mieszkania.

Eksmisja jest odrębną sprawą cywilną. Jeżeli właściciel albo inny uprawniony podmiot chce doprowadzić do opróżnienia lokalu, musi co do zasady wystąpić do sądu z pozwem. Podstawą roszczenia właściciela o wydanie rzeczy może być art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, jeżeli osoba włada lokalem bez skutecznego prawa względem właściciela.

W sprawie o wymeldowanie spółdzielnia nie ma obowiązku zapewnienia lokalu zastępczego. Kwestia lokalu socjalnego albo najmu socjalnego pojawia się dopiero w sprawie eksmisyjnej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego sąd w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu orzeka o uprawnieniu albo braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Zgodnie z art. 14 ust. 6 tej ustawy, jeżeli sąd przyzna takie uprawnienie, nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty najmu socjalnego lokalu.

Odpowiedź na pytanie, czy w konkretnej sprawie przysługiwałby najem socjalny lokalu, zależy od statusu osób mieszkających w lokalu, ich sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej oraz od tego, czy mają możliwość zamieszkania w innym miejscu.

FAQ

Źródła

• Art. 24 ust. 1, art. 28 ust. 4, art. 33 ust. 1, art. 35 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
• Art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 14 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2010 r., sygn. IV SA/Wa 1392/10.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 20 marca 2012 r., sygn. III SA/Lu 29/12.