Opodatkowanie emerytury nierezydenta

Polska emerytura osoby mieszkającej we Włoszech a podatek w Polsce

Jeżeli osoba pobierająca emeryturę z ZUS od wielu lat mieszka we Włoszech i tam ma centrum interesów życiowych, należy najpierw ustalić jej rezydencję podatkową. W prawie polskim kryteria rezydencji określa art. 3 ust. 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę, która ma w Polsce ośrodek interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli te warunki nie są spełnione, taka osoba jest w Polsce nierezydentem podatkowym i podlega w Polsce tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to opodatkowanie w Polsce tylko dochodów osiąganych na terytorium Polski, ale z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Wynika to wprost z art. 4a tej ustawy.

W relacji Polska–Włochy kluczowy jest art. 18 umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Republiki Włoskiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania, podpisanej w Rzymie dnia 21 czerwca 1985 r. Przepis ten stanowi, że emerytury i inne podobne wynagrodzenia wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w jednym państwie z tytułu jej wcześniejszego zatrudnienia podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie, w którym odbiorca ma miejsce zamieszkania.

W praktyce oznacza to, że zwykła emerytura z ZUS wypłacana osobie będącej rezydentem podatkowym Włoch co do zasady nie powinna być opodatkowana w Polsce. Podatek od takiego świadczenia należy rozliczyć według zasad obowiązujących we Włoszech. Podobne podejście potwierdzano w interpretacjach podatkowych, m.in. w piśmie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 28 listopada 2012 r., sygn. IPPB4/415-715/12-4/JK3, dotyczącym polskiej emerytury osoby zamieszkałej we Włoszech.

Kiedy polska emerytura może być jednak opodatkowana w Polsce?

Trzeba odróżnić zwykłą emeryturę z tytułu wcześniejszego zatrudnienia od świadczeń związanych ze służbą publiczną. Art. 19 ust. 2 umowy polsko-włoskiej przewiduje odrębne zasady dla emerytur wypłacanych przez państwo, jego jednostkę polityczną, administracyjną albo władzę lokalną lub z funduszy przez nie utworzonych z tytułu usług świadczonych na rzecz tego państwa albo jednostki. W takich przypadkach opodatkowanie może zależeć od charakteru wcześniejszego zatrudnienia, obywatelstwa i miejsca zamieszkania emeryta.

Dlatego osoba, która pobiera emeryturę np. po pracy w jednostce państwowej, służbie publicznej lub w szczególnym systemie zaopatrzeniowym, powinna sprawdzić, czy jej świadczenie rzeczywiście mieści się w art. 18 umowy polsko-włoskiej, czy w art. 19 tej umowy. Błędna kwalifikacja może prowadzić do nieprawidłowego poboru podatku albo do zaległości podatkowej w państwie właściwym.

W sprawach transgranicznych warto też pamiętać, że podobne zasady są rozstrzygane przez konkretne umowy międzynarodowe. Dla porównania, przy świadczeniach z innych państw znaczenie może mieć np. opodatkowanie emerytury USA w Polsce, ponieważ umowa z USA ma własne reguły i nie należy automatycznie przenosić na nią zasad z umowy polsko-włoskiej.

Formularz dla nierezydenta z ZUS – po co jest potrzebny?

ZUS jako organ rentowy jest płatnikiem zaliczek na podatek od emerytur i rent na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli jednak świadczeniobiorca jest rezydentem podatkowym innego państwa, a umowa międzynarodowa wyłącza opodatkowanie w Polsce, ZUS musi mieć podstawę do zastosowania właściwych zasad.

Dlatego ZUS może przesłać formularz dla osoby zamieszkałej za granicą. W praktyce służy on ustaleniu m.in. państwa zamieszkania, danych identyfikacyjnych, adresu, rachunku bankowego, statusu podatkowego oraz zasad ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS może także oczekiwać certyfikatu rezydencji podatkowej wydanego przez właściwy organ włoski. Certyfikat jest urzędowym potwierdzeniem miejsca zamieszkania dla celów podatkowych.

Jeżeli ZUS nie otrzyma dokumentów pozwalających zastosować umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, może pobierać zaliczki według polskich zasad. W razie nadpłaty konieczne może być późniejsze wyjaśnianie sprawy z ZUS lub urzędem skarbowym, a niekiedy złożenie zeznania lub wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Ile wyniesie emerytura netto przy świadczeniu 920 zł brutto?

Jeżeli polska emerytura nie jest opodatkowana w Polsce na podstawie art. 18 umowy polsko-włoskiej, ZUS nie powinien potrącać polskiej zaliczki na PIT. Może natomiast potrącić składkę zdrowotną, jeżeli emeryt podlega polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających emeryturę wynika z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Stawkę składki 9% określa art. 79 ust. 1 tej ustawy.

Wyliczenie ma charakter orientacyjny. Ostateczna kwota wypłaty zależy od tego, czy ZUS stosuje umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, czy potrącana jest składka zdrowotna, czy istnieją inne potrącenia oraz w jakiej formie świadczenie jest przekazywane za granicę.

Składka zdrowotna i leczenie we Włoszech

Podatek i składka zdrowotna to dwie różne kwestie. Brak opodatkowania polskiej emerytury w Polsce nie oznacza automatycznie braku składki zdrowotnej. Jeżeli emeryt mieszka we Włoszech, nie pracuje tam i nie pobiera włoskiej emerytury, Polska może być państwem właściwym do finansowania świadczeń zdrowotnych. Zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej wynikają m.in. z art. 23 i art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.

W praktyce znaczenie może mieć formularz S1, który potwierdza prawo do świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania na koszt państwa właściwego. Jeżeli ZUS albo NFZ potwierdzi takie uprawnienia, składka zdrowotna od polskiej emerytury może być nadal potrącana w Polsce. Jeżeli natomiast emeryt pobiera także świadczenie włoskie albo jest objęty włoskim systemem z innego tytułu, właściwość państwa może wymagać odrębnego ustalenia.

Co zrobić, gdy ZUS pobiera polski podatek mimo zamieszkania we Włoszech?

Najpierw należy ustalić, czy ZUS posiada aktualne informacje o miejscu zamieszkania dla celów podatkowych oraz czy otrzymał wymagane dokumenty. Jeżeli świadczeniobiorca jest rezydentem podatkowym Włoch, powinien przekazać ZUS formularz dla nierezydenta oraz, jeżeli ZUS tego wymaga, włoski certyfikat rezydencji podatkowej.

Jeżeli podatek został już pobrany, trzeba sprawdzić, czy powstała nadpłata podatku w Polsce. Zasady stwierdzania nadpłaty reguluje art. 72 § 1 oraz art. 75 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. W zależności od dokumentów wystawionych przez ZUS i od roku podatkowego może być konieczny kontakt z właściwym urzędem skarbowym lub złożenie odpowiedniego zeznania podatkowego.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne okoliczności wpływają na opodatkowanie polskiej emerytury i potrącenia z ZUS.

FAQ

Czy polska emerytura osoby mieszkającej we Włoszech jest opodatkowana w Polsce?

Co do zasady nie, jeżeli jest to zwykła emerytura z tytułu wcześniejszego zatrudnienia, a świadczeniobiorca ma rezydencję podatkową we Włoszech. Wynika to z art. 18 umowy polsko-włoskiej z 21 czerwca 1985 r.

Czy trzeba płacić podatek od polskiej emerytury we Włoszech?

Tak, jeżeli miejscem zamieszkania dla celów podatkowych są Włochy, dochód należy rozliczyć według włoskich zasad. Polski artykuł nie zastępuje porady włoskiego doradcy podatkowego, bo szczegóły rozliczenia wynikają z prawa włoskiego.

Czy ZUS może potrącać składkę zdrowotną, mimo że emeryt mieszka za granicą?

Tak, jeżeli Polska jest państwem właściwym do ubezpieczenia zdrowotnego emeryta. Podstawą obowiązkowego ubezpieczenia emeryta jest art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a stawka składki 9% wynika z art. 79 ust. 1 tej ustawy.

Czy certyfikat rezydencji podatkowej jest konieczny?

W praktyce ZUS może wymagać urzędowego potwierdzenia rezydencji podatkowej, aby nie pobierać polskiego podatku i zastosować umowę międzynarodową. Warto uzyskać aktualny certyfikat z włoskiej administracji podatkowej i przekazać go do ZUS razem z wymaganym formularzem.

Co jeśli emeryt wróci z Włoch do Polski?

Po powrocie do Polski może zmienić się rezydencja podatkowa, a wtedy polska emerytura będzie rozliczana według polskich zasad. Zmianę miejsca zamieszkania i statusu podatkowego należy zgłosić ZUS, aby uniknąć nieprawidłowych potrąceń.

Podsumowanie

Polska emerytura wypłacana osobie mieszkającej na stałe we Włoszech zasadniczo nie podlega opodatkowaniu w Polsce, jeżeli świadczenie mieści się w art. 18 umowy polsko-włoskiej i emeryt jest włoskim rezydentem podatkowym. Nie oznacza to jednak, że świadczenie jest całkowicie wolne od obciążeń. Podatek może być należny we Włoszech, a z polskiej wypłaty ZUS może potrącać składkę zdrowotną, jeżeli Polska pozostaje państwem właściwym w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego.

Najważniejsze jest prawidłowe udokumentowanie statusu nierezydenta i ustalenie, czy nie zachodzą wyjątki dotyczące służby publicznej. W razie błędnego poboru podatku trzeba działać szybko, bo odzyskanie nadpłaty wymaga odpowiednich dokumentów i zachowania procedur podatkowych.

Źródła

1. Art. 3 ust. 1a, art. 3 ust. 2a, art. 4a oraz art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.

2. Art. 18 i art. 19 umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Republiki Włoskiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania, podpisanej w Rzymie dnia 21 czerwca 1985 r. - Dz.U. 1989 nr 62 poz. 374.

3. Art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135.

4. Art. 23 i art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - Dz.Urz. UE L 166 z 30.04.2004.

5. Art. 72 § 1 i art. 75 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926.

6. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.