Wniosek o zmianę miejsca zamieszkania dziecka po rozwodzie

Czy matka może wnieść o zamieszkanie dziecka przy ojcu?

Tak. Matka może złożyć wniosek, aby po rozwodzie dziecko mieszkało na stałe przy ojcu. Nie ma przepisu, który zakazywałby takiego żądania tylko dlatego, że dotychczas miejsce pobytu dziecka ustalono przy matce. Podstawą prawną jest art. 106 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zawarte w wyroku rozwodowym, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

W praktyce nie chodzi wyłącznie o formalną zmianę adresu dziecka. Sąd będzie ustalał, czy przeniesienie codziennej pieczy do ojca rzeczywiście zapewni dziecku lepszą stabilność, bezpieczeństwo emocjonalne, właściwe warunki bytowe i wychowawcze. Zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, zmiana miejsca pobytu dziecka przy ojcu nie musi oznaczać ograniczenia władzy rodzicielskiej matki. Sąd może utrzymać władzę rodzicielską obojga rodziców, ale zmienić sposób jej wykonywania, miejsce stałego pobytu dziecka oraz kontakty z rodzicem, z którym dziecko nie będzie mieszkać na co dzień.

Wniosek, a nie pozew

Po prawomocnym rozwodzie zmiany dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka i kontaktów rozpoznaje co do zasady sąd opiekuńczy w postępowaniu nieprocesowym. Dlatego składa się wniosek, a nie pozew. Pozew może być potrzebny w sprawie alimentów, jeżeli rodzic dochodzi ich podwyższenia, obniżenia, uchylenia albo ustalenia na nowo na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Właściwy będzie zasadniczo sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, miejsca zamieszkania dziecka, a jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania w Polsce lub nie da się go ustalić, miejsca jego pobytu. Wynika to z art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wniosek warto zatytułować przykładowo: „wniosek o zmianę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku rozwodowym w zakresie miejsca pobytu dziecka, sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów”. W treści należy wskazać sąd, dane rodziców i dziecka, sygnaturę wyroku rozwodowego, konkretne żądania oraz uzasadnienie.

Co powinien zawierać wniosek do sądu?

We wniosku należy precyzyjnie wskazać, jakiego rozstrzygnięcia oczekuje rodzic. Samo stwierdzenie, że dziecko ma mieszkać u ojca, zwykle nie wystarczy. Sąd musi wiedzieć, jak ma wyglądać codzienna opieka, kontakty z matką, sposób podejmowania decyzji o ważnych sprawach dziecka oraz rozliczenie kosztów utrzymania.

Jeżeli rodzice są zgodni, warto dołączyć podpisane porozumienie wychowawcze. Art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że w wyroku rozwodowym sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Po rozwodzie podobne porozumienie nadal ma istotne znaczenie dowodowe, choć nie wiąże sądu automatycznie.

Jak sąd ocenia dobro dziecka?

Dobro dziecka jest najważniejszym kryterium. Wynika to m.in. z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z konstrukcji art. 106 tego kodeksu, który pozwala zmienić wcześniejsze orzeczenie tylko wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka.

Sąd będzie oceniał przede wszystkim:

• dotychczasowe relacje dziecka z matką i ojcem,
• faktyczne zaangażowanie ojca w opiekę, naukę, leczenie i codzienne sprawy dziecka,
• warunki mieszkaniowe, czasowe i wychowawcze u ojca,
• stabilność szkoły, środowiska rówieśniczego i miejsca zamieszkania,
• zdanie dziecka, jeżeli jego rozwój, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają,
• czy zmiana nie jest próbą przerzucenia odpowiedzialności na drugiego rodzica bez realnej gotowości tego rodzica do opieki.

W sprawach dotyczących dziecka sąd może wysłuchać małoletniego, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości. W postępowaniu opiekuńczym podstawą jest art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd powinien uwzględnić rozsądne życzenia dziecka, ale nie jest nimi bezwzględnie związany.

Czy zgoda ojca wystarczy?

Zgoda ojca bardzo pomaga, ale nie przesądza sprawy. Sąd nie zatwierdza automatycznie ustaleń rodziców. Jeżeli ojciec faktycznie chce przejąć codzienną opiekę, powinien potwierdzić to w piśmie procesowym albo na rozprawie i przedstawić własne stanowisko. Warto, aby wykazał, że ma warunki lokalowe, czas, możliwości wychowawcze i plan opieki nad dzieckiem.

Jeżeli ojciec nie chce albo nie jest gotowy do sprawowania pieczy, sam wniosek matki ma małe szanse powodzenia. Sąd nie powinien przenosić dziecka do rodzica, który nie zapewnia realnej opieki. Art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na rodziców obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz przygotowania go do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Jeżeli spór rodziców dotyczy przejęcia faktycznej pieczy, pomocne może być omówienie także zagadnienia, jak w praktyce wygląda przejęcie opieki nad synem lub córką po wcześniejszym orzeczeniu sądu.

Dowody w sprawie o zmianę miejsca pobytu dziecka

Do wniosku warto dołączyć dokumenty i wskazać świadków, którzy pokażą, że zmiana jest uzasadniona dobrem dziecka. Mogą to być m.in. odpis wyroku rozwodowego, dokumenty ze szkoły, zaświadczenia lekarskie, opinie psychologa, korespondencja rodziców, potwierdzenia kontaktów ojca z dzieckiem, plan opieki oraz dokumenty potwierdzające warunki mieszkaniowe i zawodowe rodzica.

Sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego na podstawie art. 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli do oceny sprawy potrzebne są wiadomości specjalne. W sprawach rodzinnych w praktyce często zlecana jest opinia opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów. Zespoły te działają na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów, w szczególności art. 1 ust. 1 tej ustawy.

Kontakty i alimenty po zmianie miejsca pobytu dziecka

Zmiana miejsca pobytu dziecka powinna iść w parze z uregulowaniem kontaktów. Art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Jeżeli dziecko zamieszka przy ojcu, matka nadal może mieć szerokie kontakty, chyba że konkretne okoliczności uzasadniają ich ograniczenie.

Ważne są też alimenty. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie i wychowanie. Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli po zmianie miejsca pobytu dziecka ojciec będzie ponosił większość codziennych kosztów utrzymania, może powstać potrzeba ustalenia alimentów od matki albo zmiany dotychczasowych alimentów. Podstawą zmiany jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej alimentów w razie zmiany stosunków.

Opieka naprzemienna jako rozwiązanie pośrednie

Jeżeli celem nie jest całkowite przeniesienie codziennej pieczy do ojca, lecz zwiększenie jego udziału w wychowaniu, można rozważyć zmianę kontaktów albo opiekę naprzemienną. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie posługuje się wprost pojęciem opieki naprzemiennej, ale możliwość takiego ukształtowania opieki wynika z art. 58 § 1a i art. 107 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które pozwalają sądowi określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Opieka naprzemienna wymaga zwykle dobrej komunikacji rodziców, rozsądnej odległości między domami, stabilnego planu szkoły i zajęć oraz braku konfliktu, który obciąża dziecko. Jeżeli rodzice nie potrafią współpracować w podstawowych sprawach, sąd może uznać, że bezpieczniejsze dla dziecka jest ustalenie jednego głównego miejsca pobytu i szerokich kontaktów z drugim rodzicem.

Ważne sprawy dziecka a zgoda rodziców

Nawet po zmianie miejsca pobytu dziecka przy ojcu rodzice posiadający pełną władzę rodzicielską powinni współdecydować o istotnych sprawach dziecka. Art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Do istotnych spraw najczęściej zalicza się m.in. wybór szkoły, leczenie, wyjazd dziecka za granicę, zmianę miejsca stałego pobytu, wyrobienie paszportu czy ważne decyzje wychowawcze. Jeżeli więc zmiana miejsca pobytu wiąże się z przeprowadzką do innej miejscowości albo zmianą szkoły, warto od razu opisać to we wniosku i przedstawić argumenty, dlaczego takie rozwiązanie służy dziecku.

FAQ

Źródła

• Art. 58 § 1 i § 1a, art. 95 § 3, art. 96 § 1, art. 97 § 2, art. 106, art. 107 § 2, art. 113 § 1, art. 133 § 1, art. 135 § 1 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 278 § 1, art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 730 § 1 oraz art. 730¹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 26 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów.