Ryczałt a etat u tego samego podmiotu – kiedy można wybrać?

Ryczałt przy jednoczesnym etacie i działalności gospodarczej

Co do zasady osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą może wybrać opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, jeżeli spełnia warunki z art. 6 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Samo to, że podatnik jest równocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę, nie wyklucza ryczałtu. Ustawa nie zawiera ogólnego zakazu łączenia etatu z działalnością opodatkowaną ryczałtem. Ograniczenie dotyczy jednak usług świadczonych na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy.

Jeżeli więc lekarz, pielęgniarka, fizjoterapeuta albo inna osoba wykonująca działalność leczniczą pracuje na etacie i jednocześnie fakturuje ten sam podmiot, trzeba porównać zakres czynności z umowy o pracę z zakresem usług w działalności.

Kiedy przepisy wyłączają ryczałt?

Podstawowe wyłączenia zawiera art. 8 ust. 1 ustawy o ryczałcie. Przepis ten obejmuje m.in. podatników osiągających określone rodzaje przychodów, np. z prowadzenia aptek czy handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych, a także niektóre przypadki zmian działalności między małżonkami.

W praktyce przy łączeniu etatu z działalnością najważniejszy jest jednak art. 8 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli podatnik wybrał ryczałt i uzyska przychody ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które wykonywał lub wykonuje dla niego w ramach stosunku pracy:

• w roku poprzedzającym rok podatkowy albo
• w roku podatkowym,

to traci w roku podatkowym prawo do ryczałtu i od dnia uzyskania tego przychodu do końca roku opłaca podatek dochodowy na ogólnych zasadach, czyli według skali podatkowej.

Co oznacza „czynności odpowiadające” pracy etatowej?

To najważniejsza kwestia praktyczna. Ustawa nie wymaga, aby czynności były nazwane identycznie. Istotne jest ich rzeczywiste podobieństwo. Fiskus bada faktyczny zakres obowiązków, a nie tylko nazwę stanowiska czy opis na fakturze.

Jeżeli więc na etacie dana osoba pełni funkcję kierownika podmiotu leczniczego, a w działalności gospodarczej wystawia temu samemu podmiotowi faktury za zarządzanie personelem, organizację pracy przychodni, nadzór administracyjny czy zadania kierownicze, istnieje wysokie ryzyko uznania, że są to czynności odpowiadające pracy etatowej.

Inaczej może być wtedy, gdy w ramach działalności ta sama osoba świadczy wyłącznie odrębne usługi medyczne, np. konsultacje lekarskie, badania, porady zdrowotne lub inne świadczenia zdrowotne, których nie wykonuje w ramach umowy o pracę. Wtedy ocena może być korzystniejsza, ale wymaga dokładnego porównania stanu faktycznego.

Jak ocenić sytuację w opisanym przypadku?

W opisanym stanie faktycznym żona jest zatrudniona na 1/2 etatu jako kierownik podmiotu leczniczego, a jednocześnie prowadzi indywidualną praktykę i wystawia faktury tej samej poradni. Dla oceny prawa do ryczałtu trzeba oddzielić dwie kwestie:

1. czy w ogóle rodzaj działalności może być objęty ryczałtem,
2. czy usługi wykonywane na rzecz pracodawcy odpowiadają czynnościom z etatu.

Jeżeli fakturowane usługi pokrywają się z obowiązkami kierownika podmiotu leczniczego, wybór ryczałtu będzie obarczony dużym ryzykiem utraty prawa do tej formy opodatkowania na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o ryczałcie.

Jeżeli natomiast umowa o pracę dotyczy wyłącznie funkcji kierowniczej, a działalność gospodarcza obejmuje wyłącznie odrębne świadczenia lekarskie, których nie wykonuje ona na etacie, wtedy sam fakt współpracy z tym samym podmiotem nie musi wyłączać ryczałtu.

To zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: treści umów, zakresu obowiązków, dokumentacji medycznej, sposobu organizacji pracy i rzeczywistego przebiegu współpracy.

Zobacz również:

wybór formy opodatkowania

Utrata prawa do ryczałtu – od kiedy i jakie są skutki?

Jeżeli podatnik po wyborze ryczałtu uzyska przychód objęty zakazem z art. 8 ust. 2, nie dzieje się to dopiero od następnego roku. Skutek następuje od dnia uzyskania tego przychodu. Od tego dnia do końca roku podatkowego podatnik rozlicza podatek dochodowy na zasadach ogólnych.

W praktyce oznacza to zwykle konieczność:

• zmiany sposobu liczenia zaliczek,
• prowadzenia właściwej ewidencji dla zasad ogólnych,
• skorygowania rozliczeń, jeżeli ryczałt był wpłacany mimo braku prawa,
• dopłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę, jeśli powstała zaległość podatkowa.

Odsetki nalicza się według zasad z art. 53 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Jeżeli nieprawidłowe rozliczenie ma charakter zawiniony, w skrajnych przypadkach mogą pojawić się także konsekwencje na gruncie ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.

Termin wyboru ryczałtu

Zasady wyboru ryczałtu określa art. 9 ust. 1 i 1c ustawy o ryczałcie. Obecnie oświadczenie o wyborze tej formy opodatkowania składa się zasadniczo przez aktualizację wpisu w CEIDG, a w przypadku podatników rozpoczynających działalność – przy jej rejestracji albo do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu, jeżeli działalność już trwa.

W kolejnych latach, jeśli przedsiębiorca chce zmienić formę opodatkowania na ryczałt, powinien zrobić to do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął pierwszy przychód w roku podatkowym, a gdy pierwszy przychód osiągnął w grudniu – do końca roku podatkowego.

Niedochowanie tego terminu powoduje, że podatnik pozostaje przy dotychczasowej formie opodatkowania.

Jaka stawka ryczałtu dla usług medycznych?

Sama odpowiedź na pytanie, czy można być na ryczałcie, nie przesądza jeszcze prawidłowej stawki. Stawka zależy od rodzaju faktycznie wykonywanych usług i odpowiedniego przyporządkowania do przepisów art. 12 ustawy o ryczałcie.

W praktyce usługi medyczne bywają kwalifikowane różnie, zależnie od ich charakteru. Dlatego nie należy zakładać automatycznie jednej stawki wyłącznie na podstawie nazwy „praktyka lekarska” albo „usługi medyczne”. W razie wątpliwości warto zestawić opis usług z PKWiU i z aktualnym brzmieniem art. 12 ustawy o ryczałcie.

Dla porównania w innych branżach stawka zależy od rodzaju usług lub sprzedaży, np. stawka ryczałtu wg PKWiU może być inna przy usługach marketingowych, a inna przy sprzedaży towarów czy usługach specjalistycznych.

Zobacz również:

stawka ryczałtu w gastronomii

Jak ograniczyć ryzyko sporu z urzędem skarbowym?

Jeżeli podatnik chce świadczyć usługi dla podmiotu, który jest jednocześnie jego pracodawcą, powinien zadbać o spójne dokumenty i rzeczywisty rozdział czynności. Przydatne są w szczególności:

• szczegółowy zakres obowiązków z umowy o pracę,
• odrębna umowa B2B precyzująca inne czynności niż etatowe,
• odmienny sposób raportowania i rozliczania usług,
• opisy faktur odpowiadające rzeczywiście wykonanym usługom,
• dokumentacja potwierdzająca, że działalność nie zastępuje etatu.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem przy wątpliwościach może być wniosek o interpretację indywidualną na podstawie art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej. Interpretacja nie zmienia prawa, ale daje ochronę w granicach przedstawionego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego – zgodnie z art. 14k-14n Ordynacji podatkowej.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak podobne sytuacje mogą być oceniane w praktyce. O wyniku zawsze decydują szczegóły faktyczne.

FAQ

Czy można jednocześnie pracować na etacie i być na ryczałcie?

Tak. Sam etat nie wyłącza ryczałtu. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy w działalności gospodarczej świadczy się na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy usługi odpowiadające czynnościom wykonywanym w ramach stosunku pracy.

Czy wystawianie faktur temu samemu podmiotowi zawsze wyklucza ryczałt?

Nie. Zakaz nie dotyczy każdego fakturowania tego samego podmiotu, lecz tylko usług odpowiadających czynnościom etatowym. Trzeba porównać rzeczywisty zakres obowiązków.

Co jeśli tylko część usług pokrywa się z etatem?

To nadal może być niebezpieczne. Jeżeli podatnik uzyska przychód z usług odpowiadających czynnościom pracowniczym, traci prawo do ryczałtu od dnia uzyskania tego przychodu.

Czy nazwa usługi na fakturze przesądza sprawę?

Nie. Organ podatkowy bada rzeczywisty charakter czynności, a nie samą nazwę na fakturze, w umowie czy w CEIDG.

Czy warto wystąpić o interpretację indywidualną?

Tak, zwłaszcza gdy zakres usług jest podobny lub graniczny. Interpretacja może dać ochronę, ale tylko w granicach dokładnie opisanego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego.

Źródła

• art. 6, art. 8, art. 9, art. 12 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
• art. 14b § 1 oraz art. 14k-14n ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• art. 53 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy